बबनराव नावडीकर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
Nuvola apps important.svg मराठी विकिपीडियासाठी ह्या लेख पान/विभागाची विश्वकोशीय उल्लेखनीयता/दखलपात्रते बद्दल साशंकता आहे. पान/विभाग न वगळण्याबद्दल विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता येथे इतर विकिपीडिया सदस्यांची सहमती न मिळाल्यास ते लवकरच काढून टाकले जाईल.

कारण: विश्वकोशीय उल्लेखनीयता प्रश्नांकित

कृपया या बाबतचे आपले मत चर्चापानावर नोंदवा. प्रचालक हे पान कोणत्याही क्षणी काढतील.

विकिपीडिया नवीन लेखकांना प्रोत्साहन देत असतो. पान काढण्याची सूचना लावण्याचे कारण प्रत्येक वेळेस शक्य नसले तरी , शक्य तेव्हढ्या वेळा सदस्यास त्यांच्या चर्चा पानावर सूचीत करावे. असे करण्याने नवे सदस्य दिर्घकाळ पर्यंत विकिपीडिया सोबत रहाण्यास मदत होते. शिवाय गैरसमजातून वाद निर्माण होणे, नाराजीतून उत्पात प्रसंग अशा बाबी कमी होण्यास मदत होते.

बबनराव नावडीकर (मूळ नाव: श्रीधर यशवंत कुलकर्णी) (जन्म : नावडी, १९ ऑगस्ट, १९२२ - २८ मार्च, २००६) हे मराठी गायक, कवि, लेखक व कीर्तनकार होते. त्यांचे वडिल हि कीर्तन करीत असत. गाण्यासाठी बबनराव दहावीत शिकत असताना कराड येथून पळून पुण्यात आले आणि वाराने राहून त्यांनी पुढचे शिक्षण घेतले. नंतर ते पुण्यातील सरस्वती मंदिर शाळेत गायन शिक्षक म्हणून रुजू झाले. त्यांना आदर्श शिक्षक हा पुरस्कारसुद्धा मिळाला. शंकराचार्यांनी त्यांना भावगीतरत्न ही उपाधी बहाल केली. [बालगंधर्व| बालगंधर्वांबरोबर]] त्यांनी काही नाटकांत भूमिकाही केल्या होत्या. बबनराव नावडीकरांनी ३०-४० वर्षे स्वतःच्या आवाजात गीतरामायणाचे कार्यक्रम केले. सुधीर फडके यांच्या श्रद्धांजलीच्या कार्यक्रमात आकाशवाणीने बबनरावांना ’उदास का तू आवर वेडे' म्हणायला सांगितले होते. ओरिजिनल गीत रामायण मध्ये उदास का तू , सेतू बांधा रे हि गाणी त्यांनी गायली आहेत पुण्यातील लग्नसमारंभ बबनराव नावडीकरांच्या मंगलाष्टकांशिवाय होत नसे. त्याचा हा मंगलाष्टक गायनाचा वारसा त्यांचे सुपुत्र विजय नावडीकर आणि नातं मुग्धा नावडीकर करत आहेत बबनराव नावडीकर म्हणत त्यांच्या या यशामागे त्यांच्या पत्नी मंगला नावडीकर यांचा सिंहाचा वाटा आहे. 'त्यांनी घर बघितले नसते तर आज मी इथपर्यंत पोचलो नसतो' असे ते म्हणत.

बबनराव नावडीकर हे बालगंधर्वांचे भक्त असल्याने त्यांनी बालगंधर्वांची गायकी तरुण पिढीपुढे नेण्यासाठी अतोनात परिश्रम केले. गंधर्वांचे फोटो आणि माहिती यांचे एक प्रदर्शन नावडीकरांनी गावोगाव नेऊन सुमारे बाराशे ठिकाणी भरवले. 'मी पाहिलेले बालगंधर्व' हे पुस्तक स्वतः बबनराव यांनी लिहिले आहे

बबनरावांचे सुपुत्र प्रा. विजय नावडीकर व दोन नाती मेधा आणि मुग्धा यांनी त्यांच्या गाण्याचा वारसा स्वरमुग्धा या संस्थेमार्फत गाण्याचे कार्यक्रम करून चालूच ठेवला.

'रानात सांग कानात' हा खास बबनराव नावडीकरांनी गायलेल्या गीतांचा कार्यक्रम त्यांच्या स्मृतीदिनी होतो. त्यात बबनराव नावडीकरांची आणि त्यांच्या समकालीन गायकांची गाणी सादर केली जातात. बबनराव नावडीकर यांच्या १३ व्या स्मृतीदिना निमित्त दिनांक २८ मार्च २०१९ ला साथी एस्.एम् जोशी सभागृहात अेडव्होकेट बाबुराव कानडे यांचे भाषण. बबनराव यांच्या स्मृती दिना निमित्ताने जमलेल्या चाहते आणि प्रेमी बंधू भगिनींनो, बबनराव म्हटलंकी आपल्या पुढे तांबूस,गोरेपण असलेला,दुटांगी पांढरे शुभ्र धोतर नेसलेला,त्यावर तसाचपांढराशुभ्र सदरा,कधी,कधी त्यावर निळा कोट,डोक्यावर काळीभोर टोपी,पायांत कोल्हापुरी वहाणा,सतत हसरा,प्रसन्नचेहरा अशी वामनमूर्ती जणुकाही भावबंधन नाटकातला घन:श्यामच.घन:श्याम खलनायक तर बबनराव जननायक.भावगीत गायकीच्या क्षेत्रात गजाननराव वाटवे आणि बबनराव नावडीकर सारख्याचतेजाने तळपत होते.त्या अगोदर जी.एन् जोशी होते म्हणा.मालती पांडे ह्याही होत्या. पण तो जमाना बाबूराव गोखले,गजाननराव,बबनराव यांचा होता.गजाननरावाच्या राधे तुझा सैल अंबाड्याने त्यावेळच्या तरूणाईच्या झोपा ऊडविल्या होत्या.तसेच बबनरावांच्या रानांत सांग कानांत भल्या पहाटे येऊन भल्याभल्यांच्या साखर झोपेचा अक्षरशः खीमा केला होता.टीकाकार म्हणतात अगोदर भली पहाट,मग रानांत मग कानांत कशाला सांगायचे एव्हडा एकांत व शांतता असताना परत कानांतकशाला ? अहोमहाशय,प्रेमिकाचे भावविश्व आपल्या भावविश्वापेक्षा निराळे असते .त्यासाठी प्रेम करावे लागते !तुम्हाला नाहीसमजणार ! अहोमहामहोपाध्याय, शेवटी ती कविकल्पना ! बरे ,बेटा देहू ,भाषा नेहमी बेतशुध्द असावी.

              गजाननरावच्या गायनाला तुळशीबागेतील जिलब्या मारूती जवळचक्क रस्त्यावरची बसकन् मारून बसलेली स्रीपुरुषांची पंगत,तशीच शनिपार,दक्षिणमुखी मारूती,फडकेहौद,दारूवालापूल अशा असंख्य मैफिली आठवतात.त्या काळात गजाननराव,बबनराव हे एक भावगीत गायनांतील अभेद्य समिकरण होते.वाराफोफावला,यमुनेकाठी ताजमहाल.सारख्या भारतीयांनी सर्वसमाज हेलावला होता.ह्या दोघांनी प्रेमाचा गलकंद,प्रेमाचे अद्वैत,चलोजाव या आचार्य अत्रे यांची प्रेमगीते देखील गाईली आहेत.सरस्वती राणेबाईंच्या घन:शामनयनीनी नवयुवतीची झोपउडविली व मने घायाळ केली होती.
        आता गीतरामायणाचा जमाना मूळ गायक सुधीर फडके यांनी कविवर्य माडगूळकरांचे अमरकाव्य देशपातळीवरून आंतर्राष्ट्रीय पातळीवर नेले पण आमच्या बबनरावांनी पुणे शहरातील रस्ते,गल्लीबोळांमधे,मंदिरात,कार्यालयांत नेऊन सर्वतोमुखी नेले.किंवा केले म्हणा. आजच्या भाषेत गरीबाचा अमिताभ बच्चन   मिथ्युन चक्रवर्तीला म्हणतात   तसे सर्वसामान्यांचा नायक सुधीर फडके म्हणजेच आमचे बबनराव नावडीकर यांना गरीबांचा नव्हे तर रसिकांचा जनगायक,जननायक,किंवा मेरूमणी म्हणत.
            १ऑगस्टला टिळकस्मारक मंदिरात खरा पुणेकर लोकमान्यांच्या पुण्यस्मरणाला हजर होणारच.तसे विनायकबुवा पटवर्धनांच्यानिधना नंतरसंपूर्ण वंदे मातरम् म्हणावे तर ते आमच्या बबनरावांनीच.त्यांची छोटीशी बाजाचीपेटी,छोटीसंवादिनी अन्  बबनरावकेवळ अजोडच.
           आता भसाड्या आवाजातील शार्दूलविक्रीडित वृत्तांतील भटजींची मंगलाष्टके जशी अधीर वधूवरांचा अंत पाहतात तसेच  लग्नाला जमलेल्या मंडळींचा अंत पाहतात.त्यांत आमच्या ह्यांना मंगलाष्टके म्हणण्याची लहरयेतेनां?.मगकांही विचारू नका !  मग  मंगलाष्टकांचे वाजलेच बारा !        व-हाडमंडळी भटजी बुवांच्या तदेवलग्नम् केंव्हा म्हणून आम्ही वधूवरांच्या टाळक्यावर अक्षता केंव्हाटाकून जेवणाची पंगत केंव्हा धरतो असे होते.     पणआमच्या बबनरावांनी आपल्यामंजूळ आवाजाने मंगलाष्टके गाऊन विवाहाचे मांगल्य सनईवादना प्रमाणे  मंगलमयकेले व  वाढविले.
             आता एकच प्रसंग सांगतो क-हाड साहित्य संमेलनांत रणचंडिका दुर्गाबाई भागवत अध्यक्ष ,त्यांचे आणीबाणी विरूद्ध ज्वलजहाल घणाघाती भाषण.अन् कविवर्य अनील यांच्या अध्यक्षतेखालील कविसंमेलनांतील बबनरावांचे रसभरीत पण मार्मिक निवेदन कोण विसरेल ?
                     बबनरावांच्या पवित्र स्मृतीस अभिवादन करून रानांतसांग कानांत हा भावगीत कार्यक्रम त्यांचे चिरंजीव विजयराव व नातीनी -मुग्धा नावडीकरांनी  आयोजित केला आहे तेा बबनरावांच्या भावविश्वात तुम्हांला घेऊन जाईल ह्यांत काय संशय ?

बबनराव नावडीकर यांनी गायिलेली आणि ध्वनिमुद्रित झालेली भावगीते[संपादन]

  • आम्ही दोघं राजाराणी
  • उदास तू आवर ते नयनांतिल पाणी (गीत रामायणातील गाणे)
  • कुणीआलं कुणी गेलं
  • जा रे चंद्रा क्षणभर जा
  • नको बघूस येड्यावाणी
  • पडले स्वप्‍न पहाटेला
  • बघू नकोस येड्यावाणी गं तुझ्या डोळ्याचं न्यारं पानी
  • राधिके ऐक जरा बाई
  • रानात सांग कानात
  • सांग पोरी सांग सारे
  • सुरत सावळी साडी जांभळी
  • ही नाव रिकामी उभी किनाऱ्याला

बबनराव नावडीकर यांची पुस्तके[संपादन]

  • गीत दासायन (धार्मिक; सहलेखक श्रीधरस्वामी निगडीकर)
  • निरांजनातील वात (कवितासंग्रह)
  • मी पाहिलेले बालगंधर्व (व्यक्तिचित्रण)