पूर्णगंगा नदी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

' पूर्णगंगा ' ही निरानदीची एक उपनदी आहे. ती ' पुणे ' जिल्ह्यातील इतिहास प्रसिद्ध अशा पुरंदर तालुक्यातील ' किल्ले पुरंदर ' वर उगम पावते. पुरंदर किल्ल्याच्या दक्षिण बाजूने बांदलवाडी, बहिरवाडी, शेलारवाडी, निकमवाडी भागातील अनेक ओढे-नाले ' काळदरी ' या गावात एकत्रित येतात.

काळदरीपासुन धनकवडी, मांढर, गावातून वाहते. याच नदीवर मांढर गावाच्या पूर्वेकडे व माहूर गावाच्या जवळ एक छोटेसे धरण आहे. माहूर मधून पुढे आल्यावर या नदीची ' पांगारखिंड-शिवरखिंड ' भागात उगम पावणारी ' रूद्रगंगा ' नावाची एक उपनदी पांगारे, पिलाणवाडी, हरगुडे, यादववाडी, परिंचे, नवलेवाडी, राऊतवाडी अशी वाहत पूर्वेकडुन येऊन मिळते.

पूर्णगंगा व रूद्रगंगा या दोन नद्यांचा संगम ' वीर ' या प्रसिद्ध गावच्या वायव्य सीमेवर होतो. याच ठिकाणी लघुपाटबंधारे विभागाचे एक नाला धरण बांधण्यात आले आहे. या धरणाला ' संगम धरण ' अथवा ' वीर नाला धरण ' असे म्हणतात. येथून पूर्णगंगेचे पात्र बरेचसे मोठे होत जाते. नंतर पूर्णगंगा आधी पश्चिमाभिमुखी, दक्षिणामुखी, पूर्वामुखी वाहते वीर गावाच्या मध्यवर्ती भागात नदीच्या उत्तरघाटावर काशीखंड काळभैरवनाथ व श्री जोगेश्वरी माता यांचे ' श्रीनाथ म्हस्कोबा ' या नावाने प्रसिद्ध असे देवस्थान आहे. नंतर येथून पुढे पूर्णगंगा पुन्हा दक्षिणाभिमुखी वाहते. जवळच असणाऱ्या ' श्री विरेश्वर ' या पांडवकालीन पुरातन शिवमंदिराच्या मागे निरानदी वरील प्रसिद्ध अशा वीर धरणात मिळून जाते.