नाविक (दिक्चालन यंत्रणा)

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
नाविक 
satellite navigation system
माध्यमे अपभारण करा
प्रकार satellite navigation system
स्थानभारत
द्वारे चालन केले
चालक कंपनी
विकसक
अधिकार नियंत्रण
Blue pencil.svg
IRNSS (ru); Indian Regional Navigation Satellite System (de); سامانه ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند (fa); 印度区域导航卫星系统 (zh); Hint Bölgesel Uydu Konumlandırma Sistemi (tr); 印度區域導航衛星系統 (zh-hk); Indian Regional Navigational Satellite System (oc); 印度區域導航衛星系統 (zh-hant); 印度区域导航卫星系统 (zh-cn); భారత ప్రాంతీయ మార్గదర్శిని ఉపగ్రహ వ్యవస్థ (te); IRNSS (ko); ইণ্ডিয়ান ৰিজিয়নেল নেভিগেচন চেটেলাইট চিষ্টেম (as); Indian Regional Navigation Satellite System (cs); இந்தியப் பகுதிக்கான இடஞ்சுட்டி செயற்கைக்கோள் அமைப்பு (ta); Sistema di posizionamento satellitare regionale indiano (it); Indian Regional Navigational Satellite System (fr); IRNSS (et); नाविक (mr); ଭାରତୀୟ ଦିଗସୂଚକ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରଣାଳୀ (or); Indian Regional Navigational Satellite System (nl); भारतीय क्षेत्रीय नौवहन उपग्रह प्रणाली (hi); インド地域航法衛星システム (ja); 印度区域导航卫星系统 (zh-sg); Indian Regional Navigation Satellite System (id); Indian Regional Navigation Satellite System (pt); ഐ.ആർ.എൻ.എസ്.എസ്. (ml); 印度區域導航衛星系統 (zh-tw); IRNSS (he); ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ (pa); IRNSS байршил тогтоох систем (mn); Indian Regional Navigational Satellite System (ca); Indian Regional Navigational Satellite System (en); النظام الهندي الإقليمي للملاحة بالأقمار الصناعية (ar); 印度区域导航卫星系统 (zh-hans); IRNSS (fi) satellite navigation system (en); satellite navigation system (en); ఉపగ్రహ నావిగేషన్ సిస్టమ్ (te); Satellietnavigatie van Indian Space Research Organisation (nl) IRNSS (it); IRNSS, Système indien de navigation régionale par satellite (fr); IRNSS (en); سامانهٔ ماهواره ای ناوبری منطقه ای هند, سامانهٔ ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند, سامانه ماهواره ای ناوبری منطقه ای هند (fa); IRNSS (de); ఐఆర్ఎన్ఎస్ఎస్ (te)

भारताची प्रादेशिक उपग्रह दिक् चालन पद्धति (नाविक) ही भारताची उपग्रहांच्या साह्याने संचालित होणारी दिक् चालन यंत्रणा आहे. नाविक (NavIC) या नावाने ती प्रचलित आहे. अनेक भारतीय भाषांत नाविक या शब्दाचा अर्थ नावाडी असा होतो.

ही यंत्रणा उभारणीच्या टप्प्यात आहे. ही यंत्रणा नेमकी वास्तवकालीन स्थिती आणि वेळेविषयी माहिती पुरवू शकेल, ही स्वायत्त उपग्रह दिक् चालन यंत्रणा भारताचा संपूर्ण भूभाग आणि त्याच्याभोवतीच्या १५०० किलोमीटर परिसर एवढ्या क्षेत्रात वापरता येईल. भविष्यकाळात हा परीघ आणखी वाढवण्याची योजना आहे. नागरी आणि लष्करी अशा दोन्ही क्षेत्रांसाठी या व्यवस्थेचा वापर करण्याची योजना आहे.

सद्यस्थितीत सात उपग्रहांचा समुह त्यासाठी वापरला जाणार असून त्यासाठीचा सातवा उपग्रह त्याच्या कक्षेत स्थापित करण्यात आला. आयआरएनएसएस-१ (इंडियन रिजनल नॅव्हिगेशन सॅटेलाईट सिस्टीम -१) या आद्याक्षरांनी ही उपग्रह मालिका ओळखली जाते.

सध्या जगात अनेक देशांच्या अशा उपग्रह दिक् चालन पद्धती अस्तित्वात आहेत. अमेरिकेची जीपीएस (ग्लोबल पोझिशनिंग सिस्टीम) ही त्यापैकीच एक आहे.

ही यंत्रणआ अचूक रीअल-टाइम स्थान आणि वेळ सेवा प्रदान करते. हे भारत आणि त्याच्या आजूबाजूला १,५०० किमी (९३० मैल) पर्यंत पसरलेल्या प्रदेशास व्यापते आणि पुढील विस्ताराची योजना आहे. या प्रणालीमध्ये सध्या सात उपग्रहांचा नक्षत्र आहे आणि जमिनीवर उभे असलेले दोन अतिरिक्त उपग्रह आहेत. [१]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "इस्रोच्या नेव्हिगेशनसह लाँच होणार 'हे' मोबाइल". Maharashtra Times (mr मजकूर). 22 जानेवारी 2020. २६ फेब्रुवारी २०२० रोजी पाहिले.