नाविक (दिक्चालन यंत्रणा)

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
नाविक 
उपग्रह नाविक प्रणाली
माध्यमे अपभारण करा
Wikipedia-logo-v2.svg  विकिपीडिया
प्रकारsatellite navigation system
स्थान भारत
द्वारे चालन केले
चालक कंपनी
विकसक
अधिकार नियंत्रण
no fallback page found for autotranslate (base=Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext, lang=mr)
IRNSS (ru); Indian Regional Navigation Satellite System (de); سامانه ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند (fa); 印度区域导航卫星系统 (zh); Hint Bölgesel Uydu Konumlandırma Sistemi (tr); インド地域航法衛星システム (ja); Indian Regional Navigational Satellite System (oc); 印度區域導航衛星系統 (zh-hant); 印度区域导航卫星系统 (zh-cn); భారత ప్రాంతీయ మార్గదర్శిని ఉపగ్రహ వ్యవస్థ (te); IRNSS (fi); ইণ্ডিয়ান ৰিজিয়নেল নেভিগেচন চেটেলাইট চিষ্টেম (as); Indian Regional Navigation Satellite System (cs); இந்தியப் பகுதிக்கான இடஞ்சுட்டி செயற்கைக்கோள் அமைப்பு (ta); Sistema di posizionamento satellitare regionale indiano (it); ভারতীয় আঞ্চলিক দিকনির্ণয় উপগ্রহ ব্যবস্থা (bn); Indian Regional Navigational Satellite System (fr); IRNSS (et); नाविक (mr); ଭାରତୀୟ ଦିଗସୂଚକ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରଣାଳୀ (or); Indian Regional Navigational Satellite System (nl); भारतीय क्षेत्रीय नौवहन उपग्रह प्रणाली (hi); Indian Regional Navigation Satellite System (pt); Indian Regional Navigational Satellite System (en); 印度区域导航卫星系统 (zh-sg); Indian Regional Navigation Satellite System (id); IRNSS (he); ഐ.ആർ.എൻ.എസ്.എസ്. (ml); 印度區域導航衛星系統 (zh-tw); ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ (pa); IRNSS байршил тогтоох систем (mn); Indian Regional Navigational Satellite System (ca); IRNSS (ko); Indian Regional Navigation Satellite System (gl); النظام الهندي الإقليمي للملاحة بالأقمار الصناعية (ar); 印度区域导航卫星系统 (zh-hans); 印度區域導航衛星系統 (zh-hk) satellite navigation system (en); उपग्रह नाविक प्रणाली (mr); ఉపగ్రహ నావిగేషన్ సిస్టమ్ (te); Satellietnavigatie van Indian Space Research Organisation (nl) IRNSS (it); IRNSS, Système indien de navigation régionale par satellite (fr); IRNSS (en); سامانهٔ ماهواره ای ناوبری منطقه ای هند, سامانهٔ ماهواره‌ای ناوبری منطقه‌ای هند, سامانه ماهواره ای ناوبری منطقه ای هند (fa); IRNSS (de); ఐఆర్ఎన్ఎస్ఎస్ (te)

भारताची प्रादेशिक उपग्रह दिक् चालन पद्धति (नाविक) ही भारताची उपग्रहांच्या साह्याने संचालित होणारी दिक् चालन यंत्रणा आहे. नाविक (NavIC) या नावाने ती प्रचलित आहे. अनेक भारतीय भाषांत नाविक या शब्दाचा अर्थ नावाडी असा होतो.

ही यंत्रणा उभारणीच्या टप्प्यात आहे. ही यंत्रणा नेमकी वास्तवकालीन स्थिती आणि वेळेविषयी माहिती पुरवू शकेल, ही स्वायत्त उपग्रह दिक् चालन यंत्रणा भारताचा संपूर्ण भूभाग आणि त्याच्याभोवतीच्या १५०० किलोमीटर परिसर एवढ्या क्षेत्रात वापरता येईल. भविष्यकाळात हा परीघ आणखी वाढवण्याची योजना आहे. नागरी आणि लष्करी अशा दोन्ही क्षेत्रांसाठी या व्यवस्थेचा वापर करण्याची योजना आहे.

सद्यस्थितीत सात उपग्रहांचा समुह त्यासाठी वापरला जाणार असून त्यासाठीचा सातवा उपग्रह त्याच्या कक्षेत स्थापित करण्यात आला. आयआरएनएसएस-१ (इंडियन रिजनल नॅव्हिगेशन सॅटेलाईट सिस्टीम -१) या आद्याक्षरांनी ही उपग्रह मालिका ओळखली जाते.

सध्या जगात अनेक देशांच्या अशा उपग्रह दिक् चालन पद्धती अस्तित्वात आहेत. अमेरिकेची जीपीएस (ग्लोबल पोझिशनिंग सिस्टीम) ही त्यापैकीच एक आहे.

ही यंत्रणआ अचूक रीअल-टाइम स्थान आणि वेळ सेवा प्रदान करते. हे भारत आणि त्याच्या आजूबाजूला १,५०० किमी (९३० मैल) पर्यंत पसरलेल्या प्रदेशास व्यापते आणि पुढील विस्ताराची योजना आहे. या प्रणालीमध्ये सध्या सात उपग्रहांचा नक्षत्र आहे आणि जमिनीवर उभे असलेले दोन अतिरिक्त उपग्रह आहेत. [१]

उपराहंची यादी[संपादन]

या नक्षत्रात ७ सक्रिय उपग्रह आहेत. या सात मधून ३ उपग्रह भूस्थिर कक्षात आहेत आणि ४ कललेल्या भूस्थिर कक्षात आहेत. या यंत्राने साठी प्रक्षेपित किंवा प्रस्तावित केलेले सर्व उपग्रह खालीलप्रमाणे आहेत:

आय आर एन एस एस - १ सत्रातील उपग्रह[२][३]
Satellite SVN PRN Int. Sat. ID NORAD ID प्रक्षेपणाची तारीख प्रक्षेपण वाहन कक्ष स्थिती
आयआरएनएसएस-१ए I001 I01 2013-034A 39199 १ जुलै २०१३ पी.एस.एल.व्ही.-सी २२ भूस्थिर (IGSO) / ५५°E, २९°

झुकाव कक्षा

अंशिकतः अयशस्वी
आयआरएनएसएस-१बी I002 I02 2014-017A 39635 ४ एप्रिल २०१४ पी.एस.एल.व्ही.-सी २४ भूस्थिर (IGSO) / ५५°E, ३९°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१सी I003 I03 2014-061A 40269 १६ ऑक्टोबर २०१४ पी.एस.एल.व्ही.-सी २६ भूस्थिर (GEO) / ८३°E, ५°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१डी I004 I04 2015-018A 40547 २८ मार्च २०१५ पी.एस.एल.व्ही.-सी २७ भूस्थिर (IGSO) / १११.७५°E, ३१°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१इ I005 I05 2016-003A 41241 २० जानेवारी २०१६ पी.एस.एल.व्ही.-सी ३१ भूस्थिर (IGSO) / १११.७५°E, २९°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१एफ I006 I06 2016-015A 41384 १० मार्च २०१६ पी.एस.एल.व्ही.-सी ३२ भूस्थिर (GEO) / ३२.५°E, ५°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१जी I007 I07 2016-027A 41469 २८ एप्रिल २०१६ पी.एस.एल.व्ही.-सी ३३ भूस्थिर(GEO) / १२९.५°E, ५.१°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१एच ३१ ऑगस्ट २०१७ पी.एस.एल.व्ही.-सी ३९ अयशस्वी
आयआरएनएसएस-१ आय I009 2018-035A 43286 १२ एप्रिल २०१८ पी.एस.एल.व्ही.-सी ४५१ भूस्थिर(IGSO) / ५५°E, २९°

झुकाव कक्षा

यशस्वी
आयआरएनएसएस-१जे भूस्थिर (IGSO), ४२°

झुकाव कक्षा

नियोजित

[४][५]

आयआरएनएसएस-१के भूस्थिर (IGSO), ४२°

झुकाव कक्षा

नियोजित

[४][५]

आयआरएनएसएस-१एल भूस्थिर (IGSO), ४२°

झुकाव कक्षा

नियोजित

[४][५]

आयआरएनएसएस-१एम भूस्थिर(IGSO), ४२°

झुकाव कक्षा

नियोजित

[४][५]

आयआरएनएसएस-१एन भूस्थिर (IGSO), ४२°

झुकाव कक्षा

नियोजित

[४][५]

आयआरएनएसएसचे अ‍ॅनिमेशन
पृथ्वी भोवती
पृथ्वी भोवती - ध्रुवीय दृश्य
Earth fixed frame - विषुववृत्त दृश्य, समोरून
Earth fixed frame - विषुववृत्त दृश्य, बाजूने
Earth fixed frame - ध्रुवीय दृश्य
       पृथ्वी ·        ·       आयआरएनएसएस१-सी  ·       आयआरएनएसएस-१इ  ·       आयआरएनएसएस-१एफ  ·       आयआरएनएसएस-१जी  ·       आयआरएनएसएस-१आय





संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "इस्रोच्या नेव्हिगेशनसह लॉंच होणार 'हे' मोबाइल". Maharashtra Times. २६ फेब्रुवारी २०२० रोजी पाहिले.
  2. ^ चुका उधृत करा: <ref> चुकीचा कोड; :2 नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही
  3. ^ "IGS MGEX NavIC". mgex.igs.org (इंग्रजी भाषेत). 2019-07-17 रोजी पाहिले.
  4. a b c d e चुका उधृत करा: <ref> चुकीचा कोड; :7 नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही
  5. a b c d e चुका उधृत करा: <ref> चुकीचा कोड; :8 नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही