चातक

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Pied-Crested-Cuckoo

मराठी नाव[संपादन]

चातक

इंग्रजी नाव[संपादन]

Pied Crested Cuckoo (पाईड् क्रेस्टेड् ककू)

शास्त्रीय नाव[संपादन]

Clamator jacobinus (क्लेमँटर जँकोबिनस)

आकार[संपादन]

३३ सेंमी

माहिती[संपादन]

चातक हा पावसाळ्यात येणारा स्थलांतरित पक्षी असून याला इंग्रजीत Pied Crested Cuckoo, Jacobin Cuckoo म्हणतात तर याचे शास्त्रीय नाव Clamator jacobinus असे आहे. जवळपास ३३ सें. मी. लांबीचा हा पक्षी मान्सूनच्या आगमनाची वर्दी घेऊन येतो.

Jacobin cuckoo, pied cuckoo, or pied crested cuckoo (Clamator jacobinus)

मुख्यत्वे झाडांवर राहणे पसंत असले तरी कधीकधी कीटकांच्या शोधार्थ चातक जमिनीवरही उतरतो. याच्या विणीचा हंगाम जून ते ऑगस्ट असून याचे स्वतःचे घरटे नसते. इतर सर्व प्रकारच्या ककू पक्ष्यांप्रमाणे चातकाची मादी आपले अंडे दुसऱ्या एखाद्या पक्ष्याच्या घरट्यात टाकून निघून जाते. चातकाच्या पिलांची देखभाल ते उसने आई-वडील करतात.

प्राचीन आख्यायिकांवर आधारलेल्या भारतीय कवितांमध्ये याचे वैशिष्ट्य, म्हणजे फक्त पावसाच्याच पाण्याच्या थेंबावर तहान भागवणारा पक्षी असे सांगितलेले असते. अर्थात ही एक कविकल्पना आहे. इतर पक्ष्यांप्रमाणेच चातकही जमिनीवर साठलेले पाणीसुद्धा पितो. काळ्यापांढरया चातक पक्ष्याच्या डोक्यावर काळा तुरा असतो. हा भर पावसात म्हणजेच साधारण जून-सप्टेबरमध्ये दिसणारा पक्षी आहे. ’पियू पियू ‘ अशा आवाजात वरुणराजाला आळवणारा चातक कोकिळेच्या परिवारात गणला जातो. आणि हो.. म्हणूनच आपली अंडी दिसरया पक्ष्याच्या घरट्यात घालण्याची कला यालाही अवगत असते. साळुंकीच्या आकाराचा चातक जेव्हा उडू लागतो तेव्हा त्याच्या पंखांवर रुपया एवढे पांढरे ठिपके स्पष्ट दिसतात. आपल्या देशात चातकाच्या दोन उपजाती आहे. उत्तर भारतात दिसणारी एक जात फक्त पावसाळ्यात दिसते. चातकी (मादी) तिची अंडी सातभाईच्या घरट्यात घालते. विणीच्या हंगामात सातभाईच्या अंडी जमिनीवर पडून फुटलेली आढळतात. हे काम चातकाचं असतं. स्वत:चं अंड सातभाईच्या घरट्यात घालण्यापूर्वी सातभाईच एक अंड चोचीत उचलून घरट्याबाहेर फेकून दिल जातं. त्यामुळे अंड्याच्या संख्येच्या बदलाचा प्रश्न उद्भभवत नाही.चातकीचं अंड सारख्याच रंगाचं असतं. पी-पी-पियू,पी-पी-पियू असा धातूसारखा खणखणणारा आवाज कडून एकमेकांचा पाठलाग करणारे चातक भर पावसात बघायला मिळतात. हा पक्षी फक्त पावसाचं पाणी पितो अशी दंतकथा आहे. चातक पावसाळ्यात दिसतो म्हणून ही कथा रचली असावी. नैॠत्य मोसमी पावसावर हालचाली अवलंबून असतात. हा पक्षी ज्या काळात आपल्याकडे स्थलांतर करून येतो त्या पावसाळ्यात लक्षावधी किडे जन्माला येतात. पावसाच्घ्या पाण्यावर झाडझाडोरा चांगलाच तरारलेला असतो. चातक पक्षी या परीस्थितिचा फायदा घेतो.सातभाई आणि रानभाई ह्या पक्ष्याची वीण जवळजवळ वर्षभर सुरु असते. त्यामुळेच चातकाला सातभाईच्या घरट्यात अंड घालायची संधी मिळते. दरवर्षी चातक पक्षी सर्वात पहिल्यादा आणि सर्वात शेवटी दिसल्याच्या तारखा तुमच्या वहीत लिहून ठेवा.

चित्रदालन[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

दोस्ती करूया पक्ष्याशी :किरण पुरंदरे