गुलाब बाई

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
गुलाब बाई
जन्म १९२६
बालपुर्वा, कनौज जिल्हा, उत्तर प्रदेश, भारत
टोपणनावे गुलाब जान
पेशा स्टेज परफॉर्मर, लोक संगीतकार
प्रसिद्ध कामे नौटंकी नाट्यप्रकार
पुरस्कार पद्मश्री पुरस्कार


गुलाब बाई (१९२६ - १९९६) या नौटंकी प्रकारच्या भारतीय रंगमंचाच्या कलाकार होत्या.[१] त्या गुलाब जान या नावाने प्रसिद्ध होत्या. पारंपारिक ऑपेरेटिक नाटकाच्या पहिल्या महिला कलाकार होत्या.[२] आणि अनेकांनी त्यांना प्रख्यात प्रतिपादक मानले होते.[३] त्या ग्रेट गुलाब थिएटर कंपनीच्या संस्थापक होत्या. हा एक यशस्वी नौटंकी गट होता.[४] भारत सरकारने त्यांना १९९० मध्ये पद्मश्री हा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान केला.[५]

चरित्र[संपादन]

गुलाब बाई यांचा जन्म १९२६ मध्ये भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील फारुखाबाद जिल्ह्यातील बालपुरवा येथे बेदिया जातीत झाला. हा समुदाय करमणूक कलाकारांचा मागासलेला समुदाय होता.[१][६] तिने १९३१ मध्ये कानपूर घराण्याचे उस्ताद त्रिमोहन लाल आणि हाथरस घराण्याचे उस्ताद मोहम्मद खान यांच्याकडे गायनाचे औपचारिक प्रशिक्षण घेतले आणि वयाच्या तेराव्या वर्षी त्रिमोहन लाल यांच्या नौटंकी गटात सामील होऊन सार्वजनिक सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली. त्या कला प्रकारातील पहिल्या महिला कलाकार बनल्या. लवकरच त्यांनी गायनाची एक वैयक्तिक शैली विकसित केली ज्यामुळे त्यांना गुबा जान ही उपाधी मिळाली.

त्यांच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे त्यांनी ग्रेट गुलाब थिएटर नावाची स्वतःची नौटंकी कंपनीची स्थापन केली.[४] यासाठी त्रिमोहन लाल यांच्या इच्छेविरुद्ध त्याना जावे लागले. या कंपनीला झटपट यश मिळाले. कंपनीच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी आणि त्यांच्या वाढत्या वयामुळे त्यांना १९६० च्या दशकात स्वतःच्या कामगिरीवर अंकुश ठेवण्यास भाग पाडले.चुका उधृत करा: <ref> टॅग सापडला पण त्याबरोबर पाहिजे असलेला </ref> टॅग नाही सापडला. कानपूर येथे मे २०१४ मध्ये रंगमंचावर साकारलेल्या नाटकाचीही तिची जीवनकथा ही थीम होती.[७]

See also[संपादन]

  • नौटंकी

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ a b Ananda Lal (2004). Gulab Bai (1926–96). The Oxford Companion to Indian Theatre. ISBN 9780195644463. 28 September 2015 रोजी पाहिले.Ananda Lal (2004). Gulab Bai (1926–96). The Oxford Companion to Indian Theatre. ISBN 9780195644463. Retrieved 28 September 2015.
  2. ^ "Dying Drama". Booji. 2015. Archived from the original on 10 May 2012. 28 September 2015 रोजी पाहिले.
  3. ^ Amazon profile. 2015. साचा:ASIN.
  4. ^ a b Biography Page 179. Rediff. 2015. ISBN 9780143100430. 29 September 2015 रोजी पाहिले.
  5. ^ "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. 21 July 2015 रोजी पाहिले.
  6. ^ "Penguin Books profile". Penguin Books. 2015. 28 September 2015 रोजी पाहिले.
  7. ^ "Actors and theatre artists watch the play 'Gulab Bai' in Lucknow". Times of India. 12 May 2014. 29 September 2015 रोजी पाहिले.

बाह्य दुवे[संपादन]

पुढील वाचन[संपादन]

  • मेहरोत्रा, दीप्ती प्रिया (२००६). गुलाब बाई: द क्वीन ऑफ नौटंकी थिएटर. पेंग्विन इंडिया. pp. ३१८. ISBN 9780143100430.