कवळी

कृत्रिम दातांना कवळी असे म्हणतात. वयपरत्वे दात दुखू लागतात, अनेकदा ते हलून पडून जातात. विविध उपचारांनी ते दुरूस्त करता येत नाहीत. अशावेळी, कृत्रिम दात वा कवळी लावण्याचा प्रयोग केला जातो.^{[ संदर्भ हवा ]} दात नसल्यामुळे हिरड्यांची व त्याखालील हाडांची झीज होते. कवळी मुळे हाडांची व हिरड्यांची झीज मोठ्या प्रमाणात कमी होते. कवळी बसवून चर्वण करण्याची त्या दाढेची ताकद कमी असते. त्यामुळे घास चावून खाताना अशा रुग्णांना त्रास होतो. दात पडायला आले की सहा महिन्यांत सर्वच दात काढून कवळी बसवणे चांगले असे काही मानतात तर् काही दंतवैद्य जसे दात पडतील तसे एक एक दात बसवून झिज रोखावी असे म्हणतात. कवळीची कालमर्यादा साधारणत: पाच ते सात वर्षे असते. त्यानंतर नवीन कवळी बसवणे गरजेचे असते. कारण हिरड्यांचा आकार काही वर्षांनंतर बदलतो. कवळी कृत्रिम पदार्थापासून बनवलेली असते. पाच ते सात वर्षांनंतर कृत्रिम पदार्थांचे गुणधर्म बदलतात. तसेच त्या कृत्रिम कवळीची कार्यक्षमता कमी होते.^{[ संदर्भ हवा ]}

डेन्चर (ज्याला खोटे दात असेही म्हणतात) हे कृत्रिम उपकरणे आहेत जी गहाळ दात बदलण्यासाठी बनवली जातात, ज्यांना तोंडाच्या पोकळीच्या सभोवतालच्या मऊ आणि कठीण ऊतींनी आधार दिला जातो. पारंपारिक डेन्चर काढता येण्याजोगे असतात (काढता येणारे आंशिक डेन्चर किंवा पूर्ण डेन्चर). तथापि, अनेक डेन्चर डिझाइन आहेत, ज्यापैकी काही दात किंवा डेंटल इम्प्लांट (फिक्स्ड प्रोस्थोडॉन्टिक्स) वर बंधन किंवा क्लॅस्पिंगवर अवलंबून असतात. डेन्चरच्या दोन मुख्य श्रेणी आहेत, फरक म्हणजे ते मॅन्डिब्युलर आर्चवर बसतात की मॅक्सिलरी आर्चवर.^{[ संदर्भ हवा ]}

वैद्यकीय उपयोग

दात्यांना खालील गोष्टींद्वारे मदत करता येते:

अन्न चर्वणाचे कार्य : दात नसलेल्या भागांना दातांच्या दातांनी बदलून चघळण्याची क्षमता सुधारते.^{[ संदर्भ हवा ]}

सौंदर्यशास्त्र: दातांची उपस्थिती चेहऱ्याला एक नैसर्गिक स्वरूप देते आणि गहाळ दातांच्या जागी दात घालल्याने ओठ आणि गालांना आधार मिळतो आणि दात गळल्यामुळे निर्माण झालेले कोमेजलेले स्वरूप सुधारते.^{[ संदर्भ हवा ]}

उच्चार: गहाळ दात, विशेषतः पुढचे दात बदलल्याने, रुग्णांना चांगले बोलता येते, विशेषतः भावनिक आणि फ्रिकेटिव्ह्ज अधिक सहजपणे उच्चारता येतात.^{[ संदर्भ हवा ]}

स्वतःचा आदर: सुधारलेले स्वरूप आणि बोलणे रुग्णांच्या सामाजिक संवाद साधण्याच्या क्षमतेमध्ये आत्मविश्वास वाढवते.^{[ संदर्भ हवा ]}

गुंतागुंत

स्टोमाटायटीस

डेन्चर स्टोमाटायटीस ही दातांच्या खाली असलेल्या त्वचेची दाहक स्थिती आहे. हे दातांच्या आंशिक आणि पूर्ण दोन्ही प्रकारे प्रभावित करू शकते आणि बहुतेकदा पॅलेटल म्यूकोसावर दिसून येते. वैद्यकीयदृष्ट्या, ते साधे स्थानिक दाह (प्रकार I), दातांच्या क्षेत्राला व्यापणारे सामान्यीकृत एरिथेमा (प्रकार II) आणि दाहक पॅपिलरी हायपरप्लासिया (प्रकार III) म्हणून दिसून येते. दातांच्या स्टोमाटायटीस असलेल्या लोकांना अँगुलर चेइलायटीस होण्याची शक्यता जास्त असते. डेन्चर स्टोमाटायटीस हा कॅन्डिडा अल्बिकन्स (90%) आणि स्टॅफिलोकोकस, स्ट्रेप्टोकोकस, फ्युसोबॅक्टेरियम आणि बॅक्टेरॉइड्स प्रजातींसारख्या अनेक जीवाणूंच्या मिश्र संसर्गामुळे होतो. अ‍ॅक्रेलिक रेझिन बुरशीजन्य वसाहतीकरण, चिकटपणा आणि प्रसारासाठी अधिक संवेदनशील असतो. खराब फिटिंग डेन्चरमध्ये, या जळजळांना तोंडाचा सामान्य घसा म्हणून ओळखले जाऊ शकते आणि ते जळजळीच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते.^{[ संदर्भ हवा ]}

हे मान्य करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे की डेन्चर स्टोमाटायटीस हा डेन्चर वेअर करणाऱ्यांना सर्वात जास्त प्रभावित करणाऱ्या आजारांपैकी एक आहे, जो या लोकसंख्येच्या अंदाजे ७०% लोकांना प्रभावित करतो.^{[ संदर्भ हवा ]}[5] डेन्चर स्टोमाटायटीसची चिन्हे आणि लक्षणे लवकर ओळखणे हे त्वरित उपचारांसाठी अत्यंत महत्वाचे आहे. या लक्षणांपैकी काही लक्षणांमध्ये तोंडात पांढरे किंवा लाल ठिपके, घसा खवखवणे, गिळताना वेदना किंवा अस्वस्थता किंवा तोंडात फोड येणे यांचा समावेश आहे. डेन्चर स्टोमाटायटीससाठी सामान्य जोखीम घटकांमध्ये डेन्चर ट्रॉमा, डेन्चरची खराब स्वच्छता आणि रात्रीच्या डेन्चरची झीज यांचा समावेश आहे. याव्यतिरिक्त, पौष्टिक कमतरता, इम्युनोसप्रेशन, धूम्रपान, मधुमेह, स्टिरॉइड इनहेलरचा वापर आणि झेरोस्टोमिया यासारखे सिस्टमिक जोखीम घटक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. म्हणून, कोणत्याही अंतर्निहित सिस्टमिक रोगांचा शोध घेण्यासाठी सखोल तपासणी करणे महत्वाचे आहे.^{[ संदर्भ हवा ]}

दंत जखम टाळण्यासाठी दंतचिकित्सा घालणाऱ्यांनी योग्य नसलेल्या दंतचिकित्सा फिट करण्याची काळजी घ्यावी. दंतचिकित्सा स्वच्छ करणे, जंतुनाशक द्रावणात दात भिजवणे आणि रात्री झोपताना ते न घालणे यासह चांगल्या दंतचिकित्सा स्वच्छतेच्या महत्त्वावर भर देणे ही सर्व प्रकारच्या दंतचिकित्सा स्टोमाटायटीसच्या उपचारांची गुरुकिल्ली आहे. स्थानिक रूढीवादी उपायांना प्रतिसाद न देणाऱ्या दंतचिकित्सा स्टोमाटायटीसच्या प्रकरणांमध्ये अँटीफंगल एजंट्सचा स्थानिक वापर आणि पद्धतशीर वापर केला जाऊ शकतो.^{[ संदर्भ हवा ]}

दांता असलेल्या लोकांमध्ये तोंडात व्रण येणे ही सर्वात सामान्य जखम आहे. हे वारंवार होणाऱ्या किरकोळ दुखापतींमुळे होऊ शकते जसे की खराब फिटिंग डेंचर्स, ज्यामध्ये डेंचरचा जास्त विस्तार समाविष्ट आहे. डेंचर्सची फिटिंग तपासण्यासाठी प्रेशर-इंडिकेटिंग पेस्टचा वापर केला जाऊ शकतो. यामुळे अकाली संपर्काचे क्षेत्र शारीरिक ऊतींच्या संपर्काच्या क्षेत्रांपासून वेगळे करता येते.^{[ संदर्भ हवा ]}[8] म्हणून, विशिष्ट क्षेत्राला अॅक्रेलिक बरने पॉलिश केले जाऊ शकते. अपुरे बरे झालेल्या डेंचर अॅक्रेलिक रेझिन मटेरियलमधून अवशिष्ट मोनोमर मिथाइल मेथाक्रिलेटचे लीचिंग केल्याने श्लेष्मल त्वचेची जळजळ होऊ शकते आणि त्यामुळे तोंडात व्रण देखील होऊ शकतात. रुग्णांना कोमट मीठ पाण्याने माउथवॉश आणि बीटामेथासोन रिन्स वापरण्याचा सल्ला दिला जातो जे अशा अल्सर बरे करू शकतात. 3 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ तोंडात व्रण राहिल्यास त्यांचा आढावा घेण्याची शिफारस केली जाते.^{[ संदर्भ हवा ]}

काळजी

खाल्यानंतर कवळी स्वच्छ करावी.
तोंडही स्वच्छ धुवावे
कवळी डॉक्टरांनी दिलेल्या मिश्रणामध्ये बुडवून ठेवावी.
कवळीसाठी बनवलेला विशेष ब्रश मिळतो, त्याचा वापर करून कवळी घासावी
हिरड्याही स्वच्छ कराव्यात.

कृत्रिम दंतरोपण