आघातानंतरच्या ताणाचा विकार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
आघातानंतरच्या ताणाचा विकार
A mask, painted by a Marine who attends art therapy to relieve post-traumatic stress disorder symptoms, USMC-120503-M-9426J-001.jpg
आघातानंतरच्या ताणाचा विकारासह यू.एस. मरीन द्वारे तयार केलेला कला चिकित्सा प्रकल्प
लक्षणे घटनेशी संबंधित त्रासदायक विचार, भावना किंवा स्वप्ने; मानसिक किंवा शारीरिक दु:ख ते आघाताशी संबंधित संकेत; आघाताशी संबंधित प्रसंग टाळण्याच्या प्रयत्नांमुळे; संघर्ष किंवा संघर्षाला प्रतिसाद वाढला[१]
गुंतागुंत आत्महत्या[२]
कालावधी > 1 महिना[१]
कारणे आघाताच्या घटनेस अनावृत्ती[१]
निदान पद्धत लक्षणांवर आधारित[२]
उपचार समुपदेशन, औषधोपचार[३]
औषधोपचार निवडक सेरोटोनिन पुनर्शोषण अवरोधक[४]
वारंवारता 8.7% (आजीवन जोखीम); 3.5% 12 महिन्यांची जोखीम) (यूएसए)[५]

आघातानंतरच्या ताणाचा विकार (PTSD)[note १]हा एक मानसिक विकार आहे जो एखाद्या व्यक्तीला आघाताची घटना, जसे की लैंगिक हल्ला, युद्ध, वाहतुकीत टक्कर किंवा व्यक्तीच्या जीवनाला इतर कोणतेही धोके यांना सामोरे जायला लागल्यानंतर विकसित होऊ शकतो.[१] लक्षणांमध्ये घटनांशी संबंधित त्रासदायक विचार, जाणीव, किंवा स्वप्नेमानसिक किंवा शारीरिक दु:खतेआघाताशीसंबंधित संकेत, आघाताशी संबंधित संकेत टाळण्याचे प्रयत्न, व्यक्ती कसा विचार करते आणि त्याला जाणवते यामधील बदल, आणि टक्कर किंवा टकरीच्या प्रतिसादात झालेली वाढ यांचा समावेश असतो.[१][३] घटनेनंतर ही लक्षणे एका महिन्याहून अधिक काळ टिकतात.[१] तरुण मुलांना दु:ख होण्याची शक्यता खूप कमी असते, पण त्याऐवजी ते त्यांच्या आठवणी खेळमार्फत सांगू शकतात.[१] PTSD असलेल्या व्यक्तीला आत्महत्याआणि सहेतुक स्वत:चे नुकसान करण्याची खूप जास्त जोखीम असते.[२][६]

अनेक लोकं ज्यांनी आघाताची घटना अनुभवलेली असते त्यांना PTSD होणार नाही.[२] ज्या लोकांनी आंतरवैयक्तिक आघात (उदाहरणार्थ बलात्कारकिंवा बाल शोषणअनुभवले आहे त्यांच्या तुलनेत, ज्या लोकांनी हल्लानसलेला आघात जसे की अपघात आणि नैसर्गिक आपत्तीअनुभवल्या आहेत त्यांना PTSD होण्याची अधिक शक्यता असते.[७] बलात्कारानंतर सुमारे निम्म्या लोकांना PTSD होतो.[२] आघातानंतर प्रौढांपेक्षा बालकांमध्ये PTSD विकसित होण्याची शक्यता कमी असते, विशेषतः जर ती 10 वर्षे पेक्षा कमी वयाची असतील तर.[८] निदान हे आघाताच्या घटनेनंतर असलेल्या विशिष्ट लक्षणांवर आधारित असते.[२]

चिकित्सा ही सुरुवातीची लक्षणे असलेल्यांना लक्ष्य केल्यावर, प्रतिबंध शक्य होऊ शकतो परंतु जेव्हा लक्षणे असतील किंवा नसतील अशा सर्व व्यक्तींना दिली असताना ती प्रभावी ठरत नाही.[२] PTSD असलेल्या लोकांसाठी समुपदेशन आणि औषधोपचार हे प्रमुख उपचार आहेत.[३] अनेक वेगवेगळ्या प्रकारच्या चिकित्सा उपयोगी पडू शकतात.[९] ही एकेकावर किंवा गटामध्ये घडू शकते.[३] निवडक सेरोटोनिन पुनर्शोषण अवरोधक प्रकारचे निराशा अवरोधक हे PTSD साठी प्राथमिक औषधोपचार आहेत आणि परिणामी सुमारे निम्म्या लोकांना फायदा होतो.[४] हे फायदे चिकित्सेसह दिसलेल्या फायद्यांपेक्षा कमी आहेत.[२] औषधोपचार आणि चिकित्सा एकत्रितपणे वापरणे अधिक जास्त फायद्याचे आहे का हे अस्पष्ट आहे.[२][१०] इतर औषधोपचारांना त्यांच्या उपयोगाच्या समर्थनासाठी पुरेसा पुरावा नाही, आणि बेंझोडियाझेपिन्सच्या बाबतीत, निष्कर्ष अधिक खराब असू शकतात.[११][१२]

एखाद्या वर्षामध्ये युनायटेड स्टेट्स मधील सुमारे 3.5% प्रौढांना PTSD आहे, आणि 9% लोकांना त्यांच्या जीवनामध्ये कोणत्यातरी वेळी तो विकसित होतो. [१] जगभरात उरलेल्या बहुतांश ठिकाणी दिलेल्या वर्षातील दर 0.5% आणि 1% च्या दरम्यान आहेत.[१] सशस्त्र संघर्ष असलेल्या प्रदेशांमध्ये अधिक उच्च दर असू शकतात.[२] तो पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांमध्ये अधिक सामान्य आहे.[३] अगदी प्राचीन ग्रीक काळापासून आघाताशी संबंधित मानसिक विकारांच्या लक्षणांचे दस्तऐवजीकरण केले गेले आहे.[१३] जागतिक महायुद्धांच्या दरम्यान “खोलवर मानसिक धक्का” आणि “लढाईनंतरचा मानसिक विकार” यांच्या समावेशासह वेगवेगळ्या संज्ञाच्या अंतर्गत या अवस्थेची माहीत झाली होती.[१४] आघातानंतरच्या ताणाचा विकार ही संज्ञा 1970 मध्ये मोठ्या प्रमाणावर व्हिएतनाम युद्धा मध्ये यू.एस. मधीललष्करातील दिग्गजांच्या निदानामुळे वापरात आली.[१५] 1980 मध्ये डायग्नोस्टिक आणि स्टॅटिस्टिकल मॅन्युअल ऑफ मेंटल डिसऑर्डर (डीएसएम-III) च्या तिसऱ्या आवृत्तीत अमेरिकन सायकियाट्रिक असोसिएशन ने अधिकृतपणे मान्यता दिली होती.[१६]

Notes[संपादन]

  1. ^ या संज्ञेची वेगळी स्वीकारार्य रूपे अस्तित्वात आहेत; या लेखामधील परिभाषा विभाग पहा.


References[संपादन]

  1. a b c d e f g h i American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th आवृत्ती.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. pp. 271–280. आय.एस.बी.एन. 978-0-89042-555-8. 
  2. a b c d e f g h i j "Post-traumatic stress disorder". Bmj 351: h6161. November 2015. PMC 4663500. डी.ओ.आय.:10.1136/bmj.h6161. पी.एम.आय.डी. 26611143.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  3. a b c d e "Post-Traumatic Stress Disorder". National Institute of Mental Health. February 2016. 10 March 2016 रोजी पाहिले.  Unknown parameter |archive-दुवा= ignored (सहाय्य)
  4. a b "Pharmacologic alternatives to antidepressants in posttraumatic stress disorder: a systematic review". Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry 33 (2): 169–80. March 2009. PMC 2720612. डी.ओ.आय.:10.1016/j.pnpbp.2008.12.004. पी.एम.आय.डी. 19141307.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  5. ^ Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5.. American Psychiatric Association (5th आवृत्ती.). Arlington, VA: American Psychiatric Association. 2013. पान क्रमांक 276. OCLC 830807378. आय.एस.बी.एन. 9780890425558. 
  6. ^ "Suicidality and posttraumatic stress disorder (PTSD) in adolescents: a systematic review and meta-analysis". Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 50 (4): 525–37. April 2015. डी.ओ.आय.:10.1007/s00127-014-0978-x. पी.एम.आय.डी. 25398198.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  7. ^ "Current status on behavioral and biological markers of PTSD: a search for clarity in a conflicting literature". Neuroscience and Biobehavioral Reviews 37 (5): 860–95. June 2013. डी.ओ.आय.:10.1016/j.neubiorev.2013.03.024. पी.एम.आय.डी. 23567521.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  8. ^ National Collaborating Centre for Mental Health (UK) (2005). "Post-Traumatic Stress Disorder: The Management of PTSD in Adults and Children in Primary and Secondary Care". NICE Clinical Guidelines, No. 26. Gaskell (Royal College of Psychiatrists).  Unknown parameter |archive-दुवा= ignored (सहाय्य); Unknown parameter |layदुवा= ignored (सहाय्य) साचा:Open access
  9. ^ "The efficacy of recommended treatments for veterans with PTSD: A metaregression analysis". Clinical Psychology Review 40: 184–94. August 2015. डी.ओ.आय.:10.1016/j.cpr.2015.06.008. पी.एम.आय.डी. 26164548.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  10. ^ "Combined pharmacotherapy and psychological therapies for post traumatic stress disorder (PTSD)". The Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD007316. July 2010. डी.ओ.आय.:10.1002/14651858.CD007316.pub2. पी.एम.आय.डी. 20614457.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  11. ^ "Benzodiazepines for PTSD: A Systematic Review and Meta-Analysis". Journal of Psychiatric Practice 21 (4): 281–303. July 2015. डी.ओ.आय.:10.1097/pra.0000000000000091. पी.एम.आय.डी. 26164054.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  12. ^ "Pharmacotherapy for post-traumatic stress disorder: systematic review and meta-analysis". The British Journal of Psychiatry 206 (2): 93–100. February 2015. डी.ओ.आय.:10.1192/bjp.bp.114.148551. पी.एम.आय.डी. 25644881. "Some drugs have a small positive impact on PTSD symptoms"  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)
  13. ^ Carlstedt, Roland (2009). Handbook of Integrative Clinical Psychology, Psychiatry, and Behavioral Medicine Perspectives, Practices, and Research.. New York: Springer Pub. Co. पान क्रमांक 353. आय.एस.बी.एन. 9780826110954.  Unknown parameter |name-list-format= ignored (सहाय्य)
  14. ^ Herman, Judith (2015). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence–From Domestic Abuse to Political Terror. Basic Books. पान क्रमांक 9. आय.एस.बी.एन. 9780465098736.  Unknown parameter |name-list-format= ignored (सहाय्य)
  15. ^ Klykylo, William M. (2012). Clinical child psychiatry (3. आवृत्ती.). Chichester, West Sussex, UK: John Wiley & Sons. पान क्रमांक Chapter 15. आय.एस.बी.एन. 9781119967705.  Unknown parameter |name-list-format= ignored (सहाय्य)
  16. ^ "Finalizing PTSD in DSM-5: getting here from there and where to go next". Journal of Traumatic Stress 26 (5): 548–56. October 2013. डी.ओ.आय.:10.1002/jts.21840. पी.एम.आय.डी. 24151001.  Unknown parameter |vauthors= ignored (सहाय्य)


External links[संपादन]

Classification
External resources