विमा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

विमा (इंग्लिश: Insurance) म्हणजे संभाव्य नुकसानीची शक्यता गृहित धरून ती कमी करण्याचा, म्हणजेच जोखीम व्यवस्थापनाचा, उपाय होय.

इतिहास[संपादन]

विम्याची कल्पना खूप जुनी आहे.जोखीम ही अनेकांमध्ये कशी वाटता येइल ही त्यामागची मुख्य कल्पना आहे.इसवीसन पूर्व २००० वर्षापासून चीनी आणि बॅबिलोनियन संस्कृतीमधील व्यापाऱ्यांनी सगळ्यात पहिल्यांदा ही पद्धत सुरु केली.जर काही वस्तू एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी न्यावयाच्या असतील तर ते त्या वस्तू अनेक जहाजात वाटायचे त्यामुळे एखादे जहाज बुडाले,लुटले गेले तरी सर्वनाश होत नसे. इसवीसन पूर्व १७५६ मध्ये बॅबिलोनियन व्यापाऱ्यांनीच हमुरबी कोड नावाची पद्धत सुरु केली त्यावेळी जहाजातून माल नेण्याकरिता व्यापाऱ्यांना कर्ज काढावे लागत असे हमुरबी कोड प्रमाणे जर या सफरीत ते जहाज चोरीला गेले/बुडाले तर काढलेले कर्ज त्या व्यापाऱ्याला माफ करण्यात येई,परंतु व्यापार करून ते जहाज सुरक्षितपणे परत आले तर मात्र त्या व्यापाऱ्याला कर्ज देणाऱ्याला कर्जापेक्षा जास्त रक्कम द्यावी लागे. भारतात विम्याची कल्पना खूप पूर्वीच्या लिखाणात वाचायला मिळते.मनुस्मृती, याज्ञव्याल्क्य,कौटिल्याचे अर्थशास्त्र या पुस्तकात आपल्याला विम्याचा उल्लेख सापडतो.योगक्षम वहाम्यहम् हे विम्याचे घोषवाक्य मनुस्मृती मधूनच घेतले आहे.सगळ्यांनी मिळून विम्याचे हप्ते भरायचे आणि ज्याचे नुकसान असेल/ज्याला गरज असेल त्याला ते द्यायचे अशी ही कल्पना होती. साधारणतः इसवीसन पूर्व १७५० च्या सुमारास ऱ्होडच्या व्यापाऱ्यांनी एक पद्धत काढली.अनेक व्यापारी वस्तूंची जहाजातून वाहतूक करीत असतील तर सगळे थोडे थोडे पैसे भरत,यातून एक निधी (fund)तयार होई जर एखाद्याचे जहाज बुडाले/चोरीला गेले तर त्याला तो सर्व निधी दिला जाई. इसवीसन पूर्व ६०० च्या सुमारास रोमन लोकांनी आयुर्विम्याची पद्धत सुरु केली.यात प्रत्येकाने काही premium(हप्ता) भरायचा आणि त्यातून कोणी मेला तर त्या निधीतून त्या व्यक्तीच्या दफनाचा खर्च केला जायचा तसेच त्याच्या कुटुंबालाही काही पैसे दिले जायचे. इसवीसन १६६६ मध्ये लंडनला एक मोठी आग लागली त्यामध्ये १३२०० घरे जाळून खाक झाली त्यावरून बोध घेऊन र इसवीसन १६८० मध्ये निकोलस बर्बोन यांनी दि फायर ऑफीस नावाची इग्लंड मध्ये विम्याची पहिली आग विमा कंपनी सुरु झाली. भारतात विम्याचा उद्योग इसवीसन १८१८ मध्ये अनिता भावसार या व्यक्तीने सुरु केला.कोलकाता येथे ओरीएंटल लाईफ इन्सुरन्स कंपनी सुरु झाली.परंतु १८३४ मध्ये ती कंपनी बुडाली.१८७१ मध्ये म्युच्युअल आणि १८७४ मध्ये ओरीएंटल व १८९७ मध्ये एम्पायर ऑफ इंडिया या कंपन्या सुरु झाल्या.सध्या अस्तित्वात असलेल्या कंपन्यापैकी सर्वात जुनी कंपनी नॅशनल इन्सुरन्स कंपनी १९०६ मध्ये सुरु झाली आहे .(अर्थात… )

प्रकार[संपादन]

आगीचा विमा[संपादन]

आगीचा विमा इमारतींना आणि आतील वस्तूंना संरक्षण पुरवतो.

आयुर्विमा[संपादन]

कुटुंबातील सदस्याच्या मृत्यूमुळे होणाऱ्या आर्थिक नुकसानाविरुद्ध आयुर्विमा हे संरक्षण असते. मृत्यूपश्चात प्रमुख सदस्यावर अवलंबून असलेल्या व्यक्तींचे आणि कुटुंबाचे भविष्य सुरक्षित करणे आणि आर्थिकदृष्ट्या त्यांचे जीवन बिघडणार नाही याची खात्री करणे यासाठी आयुर्विमा आवश्यक असतो. प्रमुख सदस्याचा आकस्मिक मृत्यू झाल्यास आयुर्विमा ठरावीक रक्कम देतो जी भविष्यातील उत्पन्नाचा ओघ सुरू ठेवते किंवा इतर देय जबाबदाऱ्या पार पाडण्यास मदत करते.

आरोग्य विमा[संपादन]

वाहन विमा[संपादन]

अपघात विमा[संपादन]

अपघात विमा घेतल्यावर विमाधारकास अपघाती मृत्यू आल्यास ठरलेली रक्कम विमाधारकाच्या वारसाला मिळते. अपघातात कायमचे अपंगत्व आल्यास अपंगत्वाच्या प्रमाणानुसार विमाधारकाला पैसे मिळतात. या शिवाय तात्पुरत्या स्वरूपाचे अपंगत्व आल्यास काही रक्कम देणाऱ्या अपघात विमा योजनाही असतात. अशा विम्याचे दर वर्षी नूतनीकरण करावे लागते.

@अग्निविमा@ अग्निविमा विमेदाराला आगीच्या धोक्यापासून संरश्रण देते.ज्या मालमत्तेचा आगीपासून नूकसान होऊ शकते अशा मालमत्तेचा अग्निविमा उतरविला जाऊ शकतो. आग, विज, स्पोट यांपासून होणार्या नूकसानीस अग्निविमा संरश्रण देतो. अग्निविमा संरश्रण मिळविण्यासाठी आहे.नफा मिळविण्यासाठी नाही. अग्निविमाच्या हप्त्याची रक्कम ही विमेय मालमत्तेची किंमत, साठवणूकीची जागा, धोक्याची तीव्रता या सर्व गोष्टीवर अवलंबुदन असते. अग्निविमा मालमत्तेला अग्निपासून होणर्या नूकसानीचे भरपाई देते.

गुंतवणूकवजा विमा[संपादन]

हेही पहा[संपादन]