शंख पुष्प

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
शंखपुष्पी वनस्पती

शंख पुष्प, ज्यास सामान्यतः एशियन कबूतरविंग्स म्हणून ओळखले जाते, ब्लूबेलव्हिन, निळा वाटाणे, फुलपाखरू वाटाणे, कॉर्डोफन वाटाणे आणि डार्विन वाटाणे, फॅबेसी कुटुंबातील एक वनस्पती आहे.भारतात दररोज पूजा विधीमध्ये वापरला जाणारा पवित्र पुष्प म्हणून पूज्य आहे. हे "शंख पूलू / शंकू हूवा" असे म्हणतात कारण ते "शंख शेल" सदृश आहे. पश्चिम बंगाल, याला অপরাজিতা(अपराजिता) म्हणून ओळखले जाते. या द्राक्षवेलीच्या फुलांची कल्पना केली गेली की मानवी मादी जननेंद्रियाचा आकार आहे, म्हणूनच "क्लिटोरिस" वरुन "क्लिटोरिया" या वंशाचे लॅटिन नाव आहे.

वर्गीकरण[संपादन]

ही वनस्पती मूळ भूमध्य रेखा आशिया खंडातील आहे, ज्यात भारतीय उपखंड आणि दक्षिणपूर्व आशियाची ठिकाणे आहेत परंतु ती आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया आणि अमेरिकेत देखील दाखल झाली आहे.

प्रकार[संपादन]

ही एक बारमाही औषधी वनस्पती आहे, हिची पाने लंबवर्तुळाकार, बोथट असतात. हे द्राक्षांचा वेल किंवा लता म्हणून उगवते, ओलसर, उदासिन मातीमध्ये चांगले काम करतात. या वनस्पतीच्या सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य म्हणजे त्याच्या फुलांचा रंग, एक खोल खोल निळा; एकट्या, हलके पिवळ्या खुणा असलेल्या आहे . ते सुमारे 4 सेमी (1.6 इंच) लांबी 3 सेमी (1.2 इंच) रुंद आहेत. काही जाती पांढरे फुलं देतात.

फळ प्रत्येक शेंगामध्ये सहा ते दहा बिया सह लांब, सपाट शेंगा 5-7 सेंमी (2.0-2.8 इंच) असतात. निविदा केल्यावर ते खाण्यायोग्य असतात.

हे एक शोभेच्या वनस्पती म्हणून आणि एक वेगवान प्रजाती म्हणून उगवले जाते (उदा. ऑस्ट्रेलियामधील कोळसा खाणींमध्ये), लागवड करताना थोडे काळजी घेणे आवश्यक आहे. शेंगा म्हणून, त्याची मुळे रीझोबिया म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या मातीच्या जीवाणूंची सहजीवन बनवते, जी वायुमंडलीय एन 2 ला वनस्पती-वापरण्यायोग्य स्वरूपात (नायट्रोजन फिक्सिंग म्हणतात प्रक्रिया) रूपांतरित करते, म्हणूनच, या वनस्पतीच्या जंतुनाशकाद्वारे मातीची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी देखील याचा वापर केला जातो. नायट्रोजन समृद्ध वनस्पती साहित्य.

उपयोग[संपादन]

आग्नेय आशियात, फुलांचा उपयोग खाद्यान्न तांदळाच्या रंगासाठी नैसर्गिक खाद्य म्हणून केला जातो. मलेशियाच्या पूर्वेकडील केलॅंटानमध्ये पांढऱ्या  तांदूळ शिजवताना भांडयामध्ये या फुलांच्या काही कळ्या घालून त्या भातावर निळ्या रंगाची छटा घालावी लागेल जे दुसऱ्या बाजूच्या पदार्थांमध्ये दिल्या जातात आणि अशा जेवणाला नासी केरबू म्हणतात. बर्मी आणि थाई पाककृतींमध्ये, फुले पिठात आणि तळलेले मध्ये देखील बुडविली जातात. बटरफ्लाय वाटाणा फ्लाय चहा तेरनेटिया फुलांपासून आणि वाळलेल्या लेमनग्रासपासून बनविला जातो आणि द्रवमध्ये काय जोडले जाते यावर अवलंबून रंग बदलतो, लिंबाचा रस जांभळा बनवितो. थायलंड आणि व्हिएतनाममध्ये, फुलपाखरा निळ्या वाटाणा चहामध्ये आंबटपणा वाढवण्यासाठी आणि पेयांना गुलाबी-जांभळा रंग देण्यासाठी सामान्यतः रात्रीच्या जेवणानंतर दिले जाणारे पेय तयार करण्यासाठी किंवा हॉटेल आणि स्पामध्ये स्फूर्ती म्हणून मिसळले जाते. जगातील इतर भागांमध्ये कॅमोमाइल चहा सारखा स्थानिक पेय हे पेय आहे. चहा गरम आणि थंड दोन्ही प्रकारांमध्ये आढळतो.

रंग बदलणार्‍या जिनमध्ये फुलझाडे अलीकडेच वापरली गेली आहेत. बाटलीतील निळे, पीएच बदलल्यामुळे टॉनिक वॉटर सारख्या कार्बोनेटेड मिक्सरमध्ये मिसळल्यास ते गुलाबी होते. सेंद्रिय रंग कायम नसल्यामुळे, प्रभाव टिकवण्यासाठी या प्रकारची जिन एक गडद ठिकाणी ठेवण्याची शिफारस केली जाते.

पारंपारिक औषध[संपादन]

पारंपारिक आयुर्वेदिक औषधांमध्ये, स्मृती वाढवणारी, नूट्रोपिक, अँटिप्रेसस, एनसोलिलीटिक, एंटीडप्रेससन्ट, एंटीकॉन्व्हुलसंट, ट्रान्क्विलाइझिंग आणि शामक गुणधर्म यासह अनेक गुण आहेत. पारंपारिक चिनी औषधांमध्ये, रोपाच्या मादी प्रजनन अवयवाच्या समान देखावामुळे स्त्री कामवासनावर परिणाम करणारे गुणधर्म आहेत.