Jump to content

लुप्तप्राय प्रजाती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

लुप्तप्राय प्रजाती ही अशा जीवांची लोकसंख्या आहे ज्यांची संख्या एकतर कमी आहे कारण त्यांची संख्या कमी आहे किंवा पर्यावरणीय किंवा शिकारी मानके बदलल्यामुळे त्यांना धोका आहे. तसेच, ते जंगलतोडीमुळे अन्न आणि/किंवा पाण्याची कमतरता दर्शवू शकते. इंटरनॅशनल युनियन फॉर कॉन्झर्व्हेशन ऑफ नेचर (IUCN) ने २००६ मध्ये मूल्यांकन केलेल्या प्रजातींच्या नमुन्याच्या आधारे, सर्व प्राण्यांसाठी लुप्तप्राय प्रजातींची टक्केवारी ४० टक्के मोजली आहे. [१] (टीप: IUCN सर्व प्रजातींचे त्याच्या संक्षिप्ततेसाठी वर्गीकरण करते) बऱ्याच देशांमध्ये संवर्धनावर अवलंबून असलेल्या प्रजातींचे संरक्षण करण्यासाठी कायदे आहेत: उदाहरणार्थ, शिकार करण्यास मनाई, जमिनीच्या विकासावरील निर्बंध किंवा संरक्षित साइट्सची निर्मिती. नामशेष होण्याच्या धोक्यात असलेल्या अनेक प्रजातींपैकी फक्त काही प्रजाती प्रत्यक्षात यादीत येतात आणि त्यांना कायदेशीर संरक्षण मिळते. अनेक प्रजाती नामशेष होतात किंवा सार्वजनिक गुणधर्माशिवाय नामशेष होतात.

संवर्धन स्थिती[संपादन]

एखाद्या प्रजातीची संवर्धन स्थिती ही त्या धोक्यात असलेल्या प्रजातींच्या अस्तित्वाचे सूचक असते. एखाद्या प्रजातीच्या संवर्धन स्थितीचे मूल्यांकन करताना अनेक घटक विचारात घेतले जातात; केवळ अवशिष्ट संख्याच नाही, तर त्यांच्या लोकसंख्येमध्ये कालांतराने होणारी एकूण वाढ किंवा घट, पुनरुत्पादक यश दर, ज्ञात जोखीम आणि असे इतर घटक. IUCN रेड लिस्ट ही सर्वात व्यापकपणे ओळखली जाणारी संवर्धन स्थिती सूची आहे.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, 194 देशांनी धोक्यात असलेल्या आणि इतर धोक्यात असलेल्या प्रजातींच्या संवर्धनासाठी जैवविविधता कृती आराखडा विकसित करण्यासाठी करारावर स्वाक्षरी केली आहे. युनायटेड स्टेट्समध्ये या योजनेला सहसा प्रजाती पुनर्प्राप्ती योजना म्हणतात.

गॅलरी[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "IUCN Red-list statistics (2006)". Archived from the original on 30 जून 2006. 4 दिसंबर 2009 रोजी पाहिले. |access-date= मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)