फ्रांसची लढाई

बॅटल ऑफ फ्रांस

लढाई

ह्याचा भाग	Western Front
देश	बेल्जियम
स्थान	लक्झेंबर्ग, बेल्जियम, फ्रान्स, नेदरलँड्स
आरंभ वेळ	१० मे 1940
शेवट	२५ जून 1940
Order of battle	order of battle for the Battle of France, British Expeditionary Force order of battle in 1940

 

 From Wikidata

फ्रांसची लढाई ही दुसऱ्या महायुद्धातील नाझी जर्मनी आणि फ्रांसमधील लढाई होती. सप्टेंबर १९३९ ते जून १९४० दरम्यान झालेल्या या लढाईत जर्मनीने फ्रांसवर पूर्णपणे वर्चस्व मिळविले.

१ सप्टेंबर, १९३९ रोजी जर्मनीने पोलंडवर आक्रमण केल्यावर फ्रांसने ३ तारखेला जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले. येथून अधिकृतपणे सुरू झालेली ही लढाई जवळपास आठ महिने धुमसत राहिली. १० मे, १९४० पासून जर्मनीने फ्रांसवर धडक मारीत जून अखेरपर्यंत थेट फ्रांसच्या पश्चिम किनाऱ्यापर्यंतचा प्रदेश काबीज केला. १९४४मधील दोस्त राष्ट्रांच्या नॉर्मंडीवरील आक्रमणापर्यंत जर्मनीचे फ्रांसवर पू्र्णपणे आधिपत्य राहिले.

पार्श्वभूमी

बनावट युद्धात मॅजिनो रेषेवरील भूमिगत बंकरमध्ये फ्रांसचे सैनिक

१९३० च्या दशकात फ्रांसने जर्मनीच्या सीमेवर मॅजिनो लाइन ही प्रचंड मोठी तटबंदी बांधली. या रेषेचा उद्देश मनुष्यबळावर बचत करणं आणि फ्रांस–जर्मन सीमारेषेवरून जर्मन आक्रमण रोखणे हा होता. जर हे आक्रमण झालेच तर या तटबंदीवर धडकून ते बेल्जियमकडे वळेल असा अंदाज करून बेल्जियममध्ये तैनात फ्रेंच सैन्याच्या सर्वोत्तम तुकड्यांद्वारे त्याचे पारिपत्य केले जाईल असा व्यूह होता.. पहिल्या महायुद्धात झालेला फ्रांसमधील नाश टाळून भविष्यातील असे युद्ध फ्रांसच्या बाहेर होईल हा सुद्धा डाव होता. मॅजिनो लाइनचा मुख्य भाग स्विस सीमेपासून सुरू होऊन लॉन्ग्वीला समाप्त होत होतं; आर्देन प्रदेशातील टेकड्या आणि दाट वनांनी उत्तरेकडील क्षेत्र व्यापलेले होते. आर्देनमधून बाहेर पडणाऱ्या आक्रमक सैन्याचा नाश करण्यासाठी विशेष तरतुदी करून घेउन जनरल फिलिप पेटैं यांनी आर्देनला अभेद्य घोषित केलं. फ्रेंच सर्वोच्च सेनापती मॉरिस गेमेलिन यांनी देखील हा परिसर हल्ल्यापासून सुरक्षित असल्याचे कबूल केले व आर्देनचा प्रदेश "कधीही मोठ्या कारवायांना अनुकूल नव्हताच". १९३८ मध्ये फ्रांसने केलेल्या युद्धसरावांमध्ये आर्देनमधून जर्मन चिलखती हल्ला झाला आणि त्याचे पारिपत्य करणे याचाही समावेश होता. या सर्वामुळे सैन्याची ठाम समजूत होती की आर्देन प्रदेश बव्हंश प्रमाणात अभेद्य आहे आणि म्यूज नदीला अडथळ्यासारखे वापरून फ्रेंचांना कोणत्याही हल्ल्याचा प्रतिकार करण्यासाठी या भागात सैन्य आणण्यासाठी वेळ मिळेल.

पोलंडवरील जर्मन आक्रमण

१९३९मध्ये, जर्मन आक्रमणाच्या संभाव्य बाबतीत युनायटेड किंग्डम आणि फ्रांसने पोलंडला लष्करी मदत द्यायला विचारलं. १ सप्टेंबर १९३९ रोजी पहाटे, पोलंडवर जर्मन आक्रमण सुरू झालं. जर्मन सैन्याने पोलंडमधून ताबडतोब आपलं सैन्य मागे घ्यावे यासाठी दिलंल्या अंतिम चेतावणी प्रतिसाद न मिळाल्याने, फ्रांस आणि युनायटेड किंग्डमने ३ सप्टेंबर तिथी युद्ध घोषित केलं. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडने ३ सप्टेंबर दिनांक, दक्षिण आफ्रिकेने ६ सप्टेंबर दिवशी आणि कॅनडाने १० सप्टेंबर दिवशी युद्ध घोषित केलं. पोलंडशी असलंल्या इंग्रजी आणि फ्रांसची वचनबद्धतेची राजनैतिकदृष्ट्या पूर्तता झाली असली तरी, मित्र राष्ट्रांनी पोलंडशी असलंल्या त्यांच्या लष्करी जबाबदाऱ्या पूर्ण करण्यात अपयशी ठरलं, ज्याला नंतर पोलंडने पाश्चात्य विश्वासघात बोललं. १९३८ च्या म्युनिक करारामुळे पोलंडला सोव्हिएत मदत मिळण्याची शक्यता संपली होती, त्यांच्यानंतर सोव्हिएत संघ आणि जर्मनीने अंतः मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करार वाटाघाटी केल्या, ज्यामध्ये पोलंडचं विभाजन करण्यास समाविष्ट होता. मित्र राष्ट्रांनी दीर्घकाळ चालणाऱ्या युद्धाच्या रणनीतीवर उपाय काढला ज्यामध्ये ते १९३० च्या दशकातील पुनर्शस्त्रीकरण योजना पूर्ण करतील आणि जर्मनीविरुद्ध संरक्षणात्मक भूयुद्ध लढतील, व व्यापार नाकेबंदी करून त्यांची युद्ध अर्थव्यवस्था कमजोर करतील, ज्यामुळे जर्मनीवर अंतिम आक्रमण होईल.

बनावट युद्ध

सारलँडमधील लॉटरबॅक या जर्मन गावात फ्रांसचे सैनिक

७ सप्टेंबरला, फ्रांस-पोलिश युतीनुसार, फ्रांसने मॅजिनो लाइन ५ वरून आगेकूच करून सार आक्रमण सुरू केलं. सार मध्ये. फ्रांसने ४३ डिव्हिजन (त्यापैकी ३२ रिझर्व्ह) असलेल्या आणि एकही टँक नसलेल्या जर्मन सैन्याविरुद्ध ९८ डिव्हिजन (त्यापैकी २८ वगळता सर्व राखीव किंवा किल्लेदार सैन्य) आणि २,५०० टँक तैनात केले होते. फ्रेंच लोकांनी प्रगती केली आणि त्यांना पातळ आणि कमकुवत सिगफ्राइड लाईन भेटली. १७ सप्टेंबर रोजी, गेमलिनने फ्रेंच सैन्याला त्यांच्या सुरुवातीच्या जागी परत बोलावण्याचा आदेश दिला; त्यापैकी शेवटचे सैन्य १७ सप्टेंबर रोजी, पोलंडवर सोव्हिएत आक्रमणाच्या दिवशी जर्मनीहून निघून गेले. सार आक्रमणानंतर, निष्क्रियतेचा काळ सुरू झाला ज्याला बनावट युद्ध (फ्रेंच Drôle de guerre म्हणतात. विनोद युद्ध किंवा जर्मन Sitzkrieg (बसलेले युद्ध) युद्धखोरांमध्ये सुरू झाले. अ‍ॅडॉल्फ हिटलरला आशा होती की फ्रांस आणि ब्रिटन पोलंडच्या विजयात सहमत होतील आणि लवकर शांतता प्रस्थापित करतील. ६ ऑक्टोबर रोजी, रीचस्टागला दिलेल्या भाषणात त्यांनी पाश्चात्य शक्तींना शांततेचा प्रस्ताव दिला.

विमानांच्या सुरक्षाछत्राखाली धडक मारीत सुटलेले जर्मन चिलखती दल