निष्कर्ष

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

विवेचनाच्या शेवटी उधृत अथवा गृहीत विचार, निश्चिती, तात्पर्य, अथवा सार म्हणजे निष्कर्ष. मराठी विश्वकोशातील लेखक मे. पुं.रेगे ह्यांच्या मतानुसार 'आपण युक्तिवाद करतो ते एखादे विशिष्ट विधान सत्य आहे असे दाखवून देण्यासाठी किंवा ते सत्य आहे हे इतरांना पटविण्यासाठी. जे विधान सत्य आहे असे आपण युक्तिवादाने दाखवून देऊ पाहतो, त्याला त्या युक्तिवादाचा निष्कर्ष म्हणतात'[१]

प्रक्रीया[संपादन]

आधारविधानांनी (premise) निष्कर्षास बळ मिळते.[२]. युक्तिवादाचे सहसा पहिला पुर्वपद आणि दुसरा उत्तरपद असे दोन भाग असतात, पुर्वपद भाग आधारविधानांचा असतो, उत्तरपद भाग हा निष्कर्षाचा असतो. [३] . काढलेले निष्कर्ष सुयोग्य ठरण्या करिता सर्व संबधीत माहितीची उपलब्धता असावी लागते. सुयोग्य संबधीत माहिती सुयोग्य मात्रेने /प्रमाणात विचारात घेतली आहे का हे पहावे लागते.

गुण[संपादन]

सप्रमाणता, वैधता, यथार्थता, समर्पकता

गृहीतके[संपादन]

संबंधीत संकल्पना , साम्य , फरक, तुलना[संपादन]

  • अनुमान आणि निष्कर्ष : अनुमान हे सहसा युक्तिवादातील कोणत्याही विधानावरुन लढवलेले तार्कीक विधान असते, अशी अनुमाने युक्तीवादाच्या अंतीम निष्कर्षाची पायाभरणी करण्याच्या दृष्टीने युक्त असू शकतात. निष्कर्ष हे सहसा युक्तिवादातून अभिप्रेत मुख्य अथवा अंतीम 'तात्पर्य' असते. [४]
  • वैधता : तर्कशास्त्रात, युक्तीवादातील प्रत्येक पायरी साधार आणि तर्कपुर्ण असेल तर निष्कर्षाची वैधता स्विकार्य होते. प्रत्येक अर्थाविष्कारात बरोबर असेल तरच 'सूत्र' वैध ठरते, आणि मांडणीच्या आकृतीबंधातील प्रत्येक युक्तीवाद वैध असेल तरच युक्तीवादाची मांडणि वैध ठरते.

In logic, an argument is valid if and only if its conclusion is logically entailed by its premises and each step in the argument is logical. A formula is valid if and only if it is true under every interpretation, and an argument form (or schema) is valid if and only if every argument of that logical form is valid.

निष्कर्ष उणीवा[संपादन]

    • ग्रंथ अथवा लेखनातील संदर्भ देताना ऐकीव माहितीवर आधारीत संदर्भ देणे
    • काही लेखन नजरेआड होणे अथवा करणे
    • जे मुळ लेखनात नाही ते आपल्या मनाने तसे आहे असे म्हणणे [५] [६]

तार्कीक उणीवा आणि तर्कदोष[संपादन]

मुख्य पान: तर्कदोष

इंग्रजी मराठी विकि संज्ञा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. मराठी विश्वकोशातील संज्ञा मराठी विश्वकोश संकेतस्थळ भाप्रवे दि.५/१/२०१३ १७ वाजून १४ मिनीटांनी जसे दिसले
  2. http://highered.mcgraw-hill.com/sites/dl/free/0073386677/610543/Moore9e_ch02.pdf हे संकेतस्थळ दिनांक ५जानेवारी २०१३ रोजी भाप्रवे सकाळी ८.४० मिनीटांनी जसे दिसले.
  3. http://highered.mcgraw-hill.com/sites/dl/free/0073386677/610543/Moore9e_ch02.pdf हे संकेतस्थळ दिनांक ५जानेवारी २०१३ रोजी भाप्रवे सकाळी ८.४० मिनीटांनी जसे दिसले.
  4. http://www.manhattangmat.com/forums/judgement-versus-conclusion-t3337.html
  5. अक्षरें गाळून वाची । कां तें घाली पदरिचीं ।दासबोध/दशक दुसरा ७०
  6. वाचिल्यावीण खोटें ॥ ७८ ॥ निस्पृहें वगत्रुत्व सांडूं नये । आशंका घेतां भांडों नये । श्रोतयांचा मानूं नये । वीट कदा ॥ ७९ ॥दशक चौदावा