नकाशा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

[१]नकाशा हा एखाद्या जागेचे वा प्रांताचे दृश्य सादरीकरण असते ज्यात त्या प्रांतातली ठिकाणे व नैसर्गिक खुणांचा एकमेकांशी संबंध दाखविलेला असतो. बहुतेक नकाशे हे तिन मिती जागेचे स्थिर दोन मिती, भौमितिकरित्या अचूक (वा जवळजवळ अचूक) असे प्रदर्शन करतात. पण आजकालच्या संगणकीय युगात नकाशे हे अंतक्रियाशील (interactive) व तिन मितीही असू शकतात. नकाशे मुख्यत: भुगोलासाठी वापरले जातात पण इतरही प्रदेशांचे उदाहरणार्थ मेंदु, आंतरिक्ष यांचेही नकाशे असू शकतात.

सर्वात जुने सापडलेले नकाशे आकाशाचे (त्यातील तारे व ग्रह यांचे) असले तरी, भुगोलासाठी प्रदेशाचा नकाशा वापरण्याची प्रथा पुर्वाकाळापासून चालत आलेली आहे. नकाशासाठी इंग्रजी शब्द मॅप हा मुळ लॅटिन मधल्या मॅप्पा मुंडी म्हणजे कागदावर किंवा कपड्यावर साकारलेले जग ह्यावरून आलेला आहे.

भौगोलिक नकाशे[संपादन]

नकाशाची दिशा[संपादन]

दिशा ही नकाशाची दुसरी महत्त्वाची बाब आहे. पूर्वीच्या काळी या बाबीला फारसे महत्त्व नसे. अंशतः याच कारणामुळे इसवी सनाच्या तेराव्या शतकापर्यंत नकाशात अचूक दिशा दाखविण्याचा प्रयत्‍न झाला नाही. पुढे होकायंत्राचा शोध लागला, तेव्हा नकाशात अचूक दिशा दाखविणे शक्य झाले.

मापनश्रेणी व अचूकता[संपादन]

नकाशांचे प्रकार व प्रक्षेपण[संपादन]

इलेक्ट्रॉनिक नकाशे[संपादन]

संकेतमान्य खुणा[संपादन]

चिन्हे[संपादन]

अभौतिक नकाशे[संपादन]

अवकाश नसलेले नकाशे[संपादन]

नेहमीच्या वापरातले नकाशे[संपादन]

नकाशांचे प्रकार[संपादन]

हे सुद्धा पहा[संपादन]

टिपा[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]