डायोड

डायोड

active electronic component

उपवर्ग	electronic component, active electronic component, passive electronic component
वापर	electrical resistance
अनावरक (डिस्कव्हरर) किंवा शोधक	जगदीशचंद्र बोस
Time of discovery or invention	1901
Pinout	Anode, Cathode

 

 From Wikidata

डायोड हा दोन टोके (टर्मिनल्स) असलेला असा इलेक्ट्रॉनिक घटक आहे, जो प्रामुख्याने एकाच दिशेने विद्युत प्रवाह वाहू देतो. याचा एका दिशेने विद्युतरोध अत्यंत कमी (आदर्शतः शून्य) असतो, तर उलट दिशेने अत्यंत जास्त (आदर्शतः अमर्याद) असतो.

अर्धचालक डायोड हा आज सर्वाधिक वापरला जाणारा प्रकार आहे. हा अर्धचालक पदार्थाचा एक स्फटिकमय तुकडा असतो, ज्यामध्ये असलेले पी-एन जंक्शन दोन विद्युत टर्मिनल्सशी जोडलेले असते. जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ फर्डिनंड ब्रॉन यांनी १८७४ मध्ये धातू आणि खनिजांमधील या गुणधर्माचा शोध लावला. आज बहुतांश डायोड सिलिकॉनपासून बनवले जातात, परंतु गॅलियम आर्सेनाइड आणि जर्मेनियम या पदार्थांचाही वापर केला जातो.

मुख्य कार्ये

डायोडचे सर्वात सामान्य कार्य म्हणजे विद्युत प्रवाह एकाच दिशेने वाहू देणे आणि उलट दिशेने येणारा प्रवाह रोखणे होय. या प्रक्रियेला दिशानिर्देशन (रेक्टिफिकेशन) म्हणतात. याचा वापर प्रत्यावर्ती धारा (AC) चे एकदिश धारा (DC) मध्ये रूपांतर करण्यासाठी केला जातो.

विशेष कारणांसाठी विविध प्रकारचे डायोड वापरले जातात. उदा. जेनर डायोड (व्होल्टेज नियंत्रणासाठी), लाइट एमिटिंग डायोड (प्रकाश उत्सर्जनासाठी), टनेल डायोड आणि ॲव्हलंच डायोड.

इतिहास

थर्मियोनिक (व्हॅक्यूम-ट्यूब) डायोड आणि सॉलिड-स्टेट (अर्धचालक) डायोड यांचा विकास १९०० च्या दशकाच्या सुरुवातीस रेडिओ रिसीव्हर डिटेक्टर म्हणून झाला.

व्हॅक्यूम ट्यूब डायोड

१८७३ मध्ये फ्रेडरिक गुथ्री यांनी उष्ण धातूच्या गोळ्यातील धनभारित विद्युतवहनाचा शोध लावला. १८८० मध्ये थॉमस एडिसन यांनी बल्बमध्ये गरम घटकांमध्ये होणारे वहन पाहिले, ज्याला नंतर 'एडिसन प्रभाव' म्हणून ओळखले गेले.