कॅपेसिटर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

कॅपेसिटर एक असे उपकरण आहे जे विद्युत क्षेत्रात विद्युत ऊर्जा साठवते. हे दोन टर्मिनल असलेले एक निष्क्रिय इलेक्ट्रॉनिक घटक आहे.कॅपेसिटरचा प्रभाव कपॅसिटीन्स म्हणून ओळखला जातो. सर्किटमध्ये जवळपास असलेल्या दोन विद्युत वाहकांमधील काही कॅपेसिटन्स अस्तित्वात असताना, एक कॅपेसिटर हा एक घटक आहे जो सर्किटमध्ये कॅपेसिटन्स जोडण्यासाठी डिझाइन केलेला असतो.कॅपेसिटर मूळतः कंडेनसर किंवा कंडेन्सेटर म्हणून ओळखला जात असे[१]

इतिहास[संपादन]

ऑक्टोबर १७४५ मध्ये, जर्मनीच्या पोमेरेनियाच्या एवाल्ड जॉर्ज वॉन क्लेइस्टला असे आढळले की हाताने धारण केलेल्या काचेच्या भांड्यात पाण्याचे प्रमाण असलेल्या वायरद्वारे उच्च-व्होल्टेज इलेक्ट्रोस्टेटिक जनरेटरला जोडले जाऊ शकते.  वॉन क्लेइस्टच्या हाताने आणि पाण्याने कंडक्टर म्हणून काम केले, आणि किलकिले एक डायलेक्ट्रिक (जरी त्या वेळी यंत्रणेचे तपशील चुकीचे ओळखले गेले होते). वॉन क्लीइस्टला आढळले की वायरला स्पर्श केल्याने एक परिणामकारक ठिणगी पडली, ती इलेक्ट्रोस्टेटिक मशीनमधून मिळवलेल्यापेक्षा जास्त वेदनादायक होती. पुढच्या वर्षी, डच भौतिकशास्त्रज्ञ पीटर व्हॅन मुश्नब्रोक यांनी अशाच प्रकारचे कॅपेसिटर शोध लावला, ज्याला लेडेन जार असे नाव देण्यात आले होते, जिथे त्यांनी काम केले तेथे लिडेन विद्यापीठ होते. “मला फ्रान्सच्या राज्यासाठी दुसरा धक्का बसणार नाही,” असे लिहिलेल्या धक्क्याच्या सामर्थ्याने तोही प्रभावित झाला.[२]

सुत्र[संपादन]

कॅपेसिटरमध्ये उर्जा संग्रहित केली जाते[संपादन]

कॅपेसिटरमध्ये संग्रहित केलेली एकूण उर्जा (जूलमध्ये व्यक्त केलेली) न चार्ज झालेल्या अवस्थेतून विद्युत क्षेत्राच्या स्थापनेत केलेल्या एकूण कामांइतकीच आहे

कॅपेसिटरचे प्रकार

कुंभारकामविषयक कॅपेसिटर

फिल्म आणि पेपर कॅपेसिटर

अ‍ॅल्युमिनियम, टँटलम आणि निओबियम इलेक्ट्रोलाइटिक कॅपेसिटर

पॉलिमर कॅपेसिटर

सिल्व्हर मीका, ग्लास, सिलिकॉन, एअर-गॅप आणि व्हॅक्यूम कॅपेसिटर

सुपरकापेसिटर

सिरीज मध्ये कॅपेसिटर[संपादन]

जेव्हा कॅपेसिटरची सिरीज संयोजनात व्यवस्था केली जाते, तेव्हा प्रत्येक कॅपेसिटरवरील शुल्क समान असते.

पॅरेरल  मध्ये कॅपेसिटर[संपादन]

जेव्हा कॅपेसिटरची पॅरेरल  व्यवस्थित केली जाते, तेव्हा सर्व कॅपेसिटरमध्ये प्रत्येक टोकात समान व्होल्टेज असते.

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ Electrical4U. "What is Capacitor? What is Capacitance? | Electrical4U". https://www.electrical4u.com/ (इंग्रजी भाषेत). 2020-08-12 रोजी पाहिले. External link in |website= (सहाय्य)
  2. ^ "Capacitors and capacitance (video)". Khan Academy (इंग्रजी भाषेत). 2020-08-12 रोजी पाहिले.