मालिनी (वृत्त)

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(मालिनी या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

मालिनी हे संस्कृत-मराठीत आणि अन्य भारतीय भाषांतील काव्यांत वापरात असलेले अक्षरगणवृत्त आहे. या कविते(काव्या)च्या प्रत्येक कडव्यात चार चरण (ओळी) असून प्रत्येक चरणात १५ अक्षरे असतात. या १५ अक्षरांचे तीनतीनचे गट केले तर न,न,म,य,य, असे गण पडतात. प्रतैक ओळीतला यती ८व्या अक्षरावर असतो.

लघुगुरूक्रम- ल ल ल! ल ल ल! गा गा गा! ल गा गा! ल गा गा

गण - न न म य य

वृत्ताची लक्षणगीते :

  • ननमयय गणांनी मालिनी वृत्त होते ।
  • म्हणति कवि तयाला मालिनी वृत्त तेव्हा ॥ न न म य य असे हे संघ येतात जेव्हा ॥ प्रतिचरणिहि पंध्रा अक्षरे ही तयाची ॥ हरिहर - चरणांला आपुले हीत याची ॥
  • न-न-मयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः । (संस्कृत)
  • ननमयय भएमा मालिनी छन्द भन्छन् । (नेपाळी भाषा)

मालिनी वृत्तात लिहिलेल्या कविता[संपादन]

  • समर्थ रामदासांची करुणाष्टके (अनुदिन अनुतापे तापलो रामराया,...)
  • पंगतीत भोजनापूर्वी म्हटले जाणारे 'वदनि कवळ घेता नाम घ्या श्रीहरीचे'
  • प्रथम घर कला का व्यास की पाठशाला (हिंदी)
  • तरुवर सुफलांच्या आगमी नम्र होती. जलदहि जलभारे खालती फार येती ॥ (शाकुंतल नाटक - गोविंद बल्लाळ देवल)

मालिनी वृत्तात लिहिलेली ग्रेस यांची कविता :

कणभर उरलेले रूप माझे उरी घे
मधुतर जळवंती हात माझे करी घे
तनुभर जमलेली रात्र घे ना मिठीला
क्षणभर जवळी ये झाकुनी दे दिठीला

बाह्य दुवे[संपादन]

http://www.manogat.com/node/383[मृत दुवा]