तत्त्वज्ञान

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

साचा:Collapsible lists option


तत्त्वज्ञान म्हणजे वास्तव, अस्तित्व, ज्ञान, मूल्ये, तर्क, मन आणि भाषा अशा बाबींशी संबंधित सामान्य व मूलभूत समस्यांचा अभ्यास होय. ह्या समस्यांचा विचार करणाऱ्या इतर मार्गांपासून चिकित्सकतेमुळे व तर्काधिष्ठित युक्तिवादामुळे तत्त्वज्ञान वेगळे ठरते. तत्त्व आणि ज्ञान या दोन शब्दांचा मिळून तत्त्वज्ञान हा एक शब्द तयार होतो. भारतात वैदिक धर्म आणि हिंदू तत्त्वज्ञान यांना एकच मानले गेले आहे. 'तत्त्व' म्हणजे काय? या तात्त्विक प्रश्नाचे स्वरूप या शाखेमध्ये मांडले जाते. पाश्‍चात्त्य तत्त्वज्ञानाची सुरवात ग्रीक तत्त्वज्ञानाने झाली.

व्याप्ती[संपादन]

तत्त्वज्ञानाच्या आजच्या व्याप्तीमध्ये तत्त्वमीमांसा, ज्ञानमीमांसा, तर्कशास्त्र, नीतिशास्त्र आणि सौंदर्यशास्त्र या प्रमुख क्षेत्रांचा समावेश होतो.

ज्ञानमीमांसा[संपादन]

सत्य, विश्वास व समर्थनाचे सिद्धान्तत यांच्यातील संबंध यांसारख्या ज्ञानाच्या स्वरूप आणि व्याप्तीशी संबंधित गोष्टींचा विचार ज्ञानमीमांसेत केला जातो.

तर्कशास्त्र[संपादन]

समुचित कारणमीमांसेच्या तत्त्वांचा विचार तर्कशास्त्रात केला जातो.

तत्त्वमीमांसा[संपादन]

अस्तित्व, काल, मन आणि शरीर यांच्यातील संबंध, वस्तू व त्यांचे गुणधर्म यांच्यातील संबंध, पूर्ण आणि त्याचे अंश यांच्यातील संबंध, घटना, प्रक्रिया व त्यांची कारणमीमांसा अशा वास्तवाच्या सर्वसाधारण गुणांचा किंवा वैशिष्ट्यांचा अभ्यास तत्त्वमीमांसेत केला जातो.

सौंदर्यशास्त्र[संपादन]

सौंदर्य, कला, आकलन, आस्वाद यांचा विचार सौंदर्यशास्त्र करते.

विशेषीकृत शाखा[संपादन]

  • भाषेचे तत्त्वज्ञान
  • कायद्याचे तत्त्वज्ञान
  • मनाचे तत्त्वज्ञान
  • धर्माचे तत्त्वज्ञान
  • विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान

नामव्युत्पत्ती[संपादन]

इंग्रजी "philosophy" ही संज्ञा ग्रीक φιλοσοφία (philosophia), (शब्दशः अर्थ शहाणपण अथवा चातुर्याबद्दल प्रेम) या धातूवर बेतलेली आहे.

इतिहास[संपादन]

प्रमुख परंपरा[संपादन]

उपयोजित तत्त्वज्ञान[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]