२०२५ अफगाणिस्तान भूकंप
 | या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.
नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. |
३१ ऑगस्ट २०२५ रोजी, रात्री १२:४७ वाजता (१९:१७ UTC), पाकिस्तानच्या सीमेजवळील अफगाणिस्तानातील कुनार प्रांतात ६.० मेगावॅट क्षमतेचा भूकंप झाला. यात १,४२३ हून अधिक लोक मृत्युमुखी पडले आणि ३,५०० हून अधिक लोक जखमी झाले. भूकंपाचे केंद्र कुनार प्रांतातील नुरगल जिल्ह्यात होते. त्याचे हायपोसेन्टर पृष्ठभागाखाली ८ किमी (५ मैल) होते आणि नुरगलमध्ये कमाल सुधारित मर्कली तीव्रता IX (हिंसक) होती.
अफगाणिस्तानचा बराचसा भाग युरेशियन प्लेटमध्ये खंडीय विकृतीच्या विस्तृत क्षेत्रात वसलेला आहे. अफगाणिस्तानमधील भूकंपीय क्रियाकलाप पश्चिमेकडील अरबी प्लेटच्या उपसर्ग आणि पूर्वेकडील भारतीय प्लेटच्या तिरकस उपसर्गामुळे प्रभावित होतात. खंडीय अभिसरण सीमेवर भारतीय प्लेटचा उपसर्ग दर ३९ मिमी/वर्ष किंवा त्याहून अधिक असल्याचा अंदाज आहे. प्लेट्सच्या परस्परसंवादामुळे होणारे ट्रान्सप्रेशन उथळ कवचात उच्च भूकंपाशी संबंधित आहे. प्लेट सबडक्शनमुळे अफगाणिस्तानच्या खाली ३०० किमी (१९० मैल) खोलीपर्यंत भूकंपीयता शोधता येते.
हिंदूकुशच्या खाली असलेले हे भूकंप उपसर्गाच्या अलिप्ततेला सामावून घेणाऱ्या फॉल्ट्सवरील हालचालीचा परिणाम आहेत. उथळ कवचात, चमन फॉल्ट हा मोठ्या उथळ भूकंपांशी संबंधित एक प्रमुख ट्रान्सफॉर्म फॉल्ट आहे जो युरेशियन आणि भारतीय प्लेट्समधील ट्रान्सप्रेशनल सीमा तयार करतो. या झोनमध्ये भूकंपीयदृष्ट्या सक्रिय थ्रस्ट आणि स्ट्राइक-स्लिप फॉल्ट आहेत ज्यांनी हिमालयीन ऑरोजेनीच्या निर्मितीच्या सुरुवातीपासून क्रस्टल विकृतीला सामावून घेतले आहे. या भूकंपांमध्ये त्यांच्या विपुलतेमुळे आणि उच्च विकृती दरामुळे स्ट्राइक-स्लिप फॉल्टिंग दिसून येते.
भूकंप
[संपादन]हा भूकंप एका उथळ फॉल्टवर थ्रस्ट फॉल्टिंगमुळे झाला. हा फॉल्ट एकतर ईशान्य-नैऋत्येला धडकणारा फॉल्ट होता जो वायव्येस किंवा पश्चिम-वायव्य-नैऋत्येला धडकणारा फॉल्ट होता जो दक्षिण-आग्नेयेस बुडत होता. त्याचे केंद्र कुनार प्रांतातील नुरगल जिल्ह्यात, असदाबाद शहराच्या पश्चिम-नैऋत्येस ३७ किमी (२३ मैल) आणि पाकिस्तानमधील खैबर पख्तूनख्वा प्रांताच्या सीमेपासून २७ किमी (१७ मैल) पश्चिमेस होते. त्याचे हायपोसेन्टर पृष्ठभागाखाली ८ किमी (५.० मैल) होते आणि नुरगल जिल्ह्यात कमाल मॉडिफाइड मर्कली तीव्रता IX (हिंसक), जलालाबाद येथे VII (खूप तीव्र) आणि काबूल आणि पाकिस्तानी शहर पेशावर येथे IV (हलका) होती. इस्लामाबाद, लाहोर आणि दिल्लीसह भारताच्या काही भागातही भूकंपाचे धक्के जाणवले. किमान १७ भूकंपानंतरचे धक्के जाणवल्याचे वृत्त आहे, ज्यामध्ये ३१ ऑगस्ट रोजी २१:३३ आणि २३:४६ UTC वाजता अनुक्रमे तीन mb5.2 आणि दुसरा २ सप्टेंबर रोजी १२:२९ UTC वाजता जाणवला.
परिणाम
[संपादन]संपूर्ण अफगाणिस्तानात, किमान १,४२३ लोक मृत्युमुखी पडले, ३,५०० जखमी झाले, कोसळलेल्या इमारतीखाली हजारो लोक गाडले गेल्याची भीती आहे आणि किमान ८,००० घरे कोसळली. युनायटेड स्टेट्स जिओलॉजिकल सर्व्हे (USGS) ने अंदाज लावला आहे की १,००० ते १०,००० लोकांचा मृत्यू होण्याची शक्यता आहे, जवळजवळ ८,९०,००० लोक हिंसक भूकंपाच्या तीव्र झटक्यांना बळी पडले. बहुतेक प्रभावित घरे चिखल आणि दगडापासून बनलेली होती, तर बरेच रहिवासी इराण आणि पाकिस्तानमधून हद्दपार झालेल्या चार दशलक्ष स्थलांतरितांमध्ये होते. संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवतावादी व्यवहार समन्वय कार्यालयाने अंदाज लावला की किमान १२,००० लोक थेट प्रभावित झाले आहेत. भूकंपाच्या एक दिवसानंतरही, नुकसानीचे पूर्ण प्रमाण अद्याप कळलेले नाही, अनेक प्रभावित गावे अजूनही पोहोचू शकलेली नाहीत.
कुनार प्रांतातील पाच जिल्ह्यांमध्ये किमान १,४११ लोक मृत्युमुखी पडले, ३,१२४ जण जखमी झाले आणि ५,४०० घरे कोसळली. एकट्या नुरगल जिल्ह्यात शेकडो लोकांचा मृत्यू झाल्याची भीती आहे, आणि वाडीर, शोमाश, मसूद आणि अरीत ही गावे उद्ध्वस्त झाली आहेत, तर इतर अनेकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. वाडीरमध्ये ९०% पर्यंत रहिवासी मृत किंवा जखमी झाल्याची भीती आहे. मजार-ए-दारा गावात, जिथे एका रहिवाशाने सांगितले की ९५% घरे उद्ध्वस्त झाली आहेत, डझनभर मृत्यू आणि जवळजवळ शंभर जखमी झाल्याची नोंद आहे, तर अंदरलाचकमध्ये ७९ ग्रामस्थांचा मृत्यू झाला. चौके जिल्ह्यात अतिरिक्त २०० मृत्यू आणि ५०० जखमी झाल्याची नोंद आहे. कुनारमधील रस्ते, ज्यामध्ये प्रांताला जलालाबादशी जोडणारा रस्ता देखील भूस्खलन, आफ्टरशॉक आणि मुसळधार पावसामुळे झालेल्या भूस्खलनामुळे बंद झाला होता, ज्यामुळे अनेक भागात जलद गतीने पोहोचणे शक्य झाले नव्हते. नांगरहार प्रांतात, दराई नूर जिल्ह्यात १२ लोक ठार झाले आणि २५५ इतर जखमी झाले.
लगमान प्रांतात ८० लोक जखमी झाले, त्यापैकी सहा गंभीर आहेत. प्रांतात झालेल्या जखमांपैकी अठ्ठावन्न जण अलिनगर जिल्ह्यात झाले. प्रांतात किमान १४ घरे कोसळली. नूरिस्तान प्रांतातील नूरग्राम जिल्ह्यात चार लोक जखमी झाले आणि शेजारच्या पंजशीर प्रांतात, अबशरमध्ये पाच घरे उद्ध्वस्त झाली.