सुलोचना गाडगीळ

**सुलोचना गाडगीळ**
	भारतीय हवामान शास्त्रज्ञ
	माध्यमे अपभारण करा
	विकिपीडिया
जन्म तारीख	जून ७, इ.स. १९४४; पुणे; Sulochana Phatak
मृत्यू तारीख	जुलै २४, इ.स. २०२५; बंगळूर
नागरिकत्व	भारत; ब्रिटिश राज; भारतीय अधिराज्य (इ.स. १९४७ – );
शिक्षण घेतलेली संस्था	हार्वर्ड विद्यापीठ; सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ;
व्यवसाय	गणितज्ञ; meteorologist; oceanographer; climatologist;
कार्यक्षेत्र	समुद्रशास्त्र; हवामानशास्त्र; वातावरणशास्त्र;
अपत्य	Siddhartha Gadgil;
वैवाहिक जोडीदार	माधव गाडगीळ;
अधिकार नियंत्रण
	Q7636487; आयएसएनआय ओळखण: 0000000054664962; व्हीआयएएफ ओळखण: 49134584; जीएनडी ओळखण: 1372521275; एलसीसीएन ओळखण: nr97027009; J9U ID: 987007376310505171; NACSIS-CAT author ID: DA10375327; ओरिकॉ ओळखण: 0000-0002-9782-9397
	अनुनादक; टिप्पणी; Wikidocumentaries; KML file; चित्रित शोध;

Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; سیلوچانا گادجیل; Sulochana Gadgil; スローチャナ・ガドギル; Sulochana Gadgil; सुलोचना गदगिल; సులోచన గాడ్గిల్; ਸੁਲੋਚਨਾ ਗਾਡਗਿਲ; সুলোচনা গাডগিল; Сулочана Гадгил; சுலோச்சனா காட்கில்; Sulochana Gadgil; সুলোচনা গাডগিল; Sulochana Gadgil; सुलोचना गाडगीळ; ସୁଲୋଚନା ଗାଡ଼ଗିଲ; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; സുലോചന ഗഡ്ഗിൽ; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgi; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; سیلوچانا قادجیل; Սուլոչանա Գաջիլ; ಸುಲೋಚನಾ ಗಾಡ್ಗೀಳ್; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; Sulochana Gadgil; matemática india; ভারতের বেঙ্গালুরুতে অবস্থিত বায়ুমণ্ডল ও মহাসাগর বিজ্ঞান কেন্দ্রের (সিএওএস) এক ভারতীয় আবহাওয়াবিদ; mathématicienne indienne; Metereologo indiarra; meteoróloga india (1944-2025); matemàtica índia; भारतीय हवामान शास्त्रज्ञ; indische Mathematikerin, Meteorologin und Ozeanographin; Meteorologista indiana (nascida em 1944); meitéareolaí Indiach; ریاضی‌دان هندی; indisk matematiker; インドの数学者、海洋学者、気象学者、気候学者 (1944-); indisk matematikar; meteorologa e oceanografa indiana (1944-2025); indisk matematiker; Mtaalam wa hali ya hewa wa India; מתמטיקאית הודית; Indiaas wiskundige; indisk matematiker; भारतीय मौसम विज्ञानिक; ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ; matemática india; Indian meteorologist; رياضياتية هندية; Индиски метеоролог; இந்திய வானிலை வல்லுநர் (1944 - 2025)

सुलोचना गाडगीळ (७ जून, १९४४ - २४ जुलै, २०२५) या एक भारतीय हवामानशास्त्रज्ञ होत्या, ज्या मान्सूनवरील त्यांच्या अग्रगण्य कार्यासाठी ओळखल्या जातात.^[१] त्या बंगळुरू येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स येथे सेंटर फॉर ॲटमॉस्फेरिक अँड ओशॅनिक सायन्सेस (CAOS) येथे प्राध्यापक म्हणून काम करत होत्या. गाडगीळ यांनी मान्सूनच्या गतिशीलतेचे, विशेषतः मान्सूनच्या ढगांच्या उप-हंगामी बदलांचे आकलन करण्यात मूलभूत योगदान दिले. त्यांनी प्रादेशिक पावसाच्या परिवर्तनशीलतेला प्रतिसाद देणाऱ्या शेती धोरणांच्या विकासावर देखील काम केले आणि पर्यावरणीय आणि उत्क्रांतीवादी घटनांचे मॉडेल तयार करण्यास मदत केली.

गाडगीळ यांच्या संशोधनातून असे दिसून आले की मान्सून हा केवळ मोठ्या प्रमाणात जमीन-समुद्र वारा नसून तो ग्रह-प्रमाण प्रणालीच्या हंगामी स्थलांतराचे प्रकटीकरण आहे, जे मान्सून नसलेल्या प्रदेशांमध्ये देखील दिसून येते. ^[२] त्यांनी वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये विशिष्ट पावसाच्या नमुन्यांवर आधारित पीक धोरणे तयार करण्यासाठी भारतीय शेतकऱ्यांशी जवळून सहकार्य केले. ^[३]

प्रारंभिक आयुष्य आणि शिक्षण

गाडगीळ यांचा जन्म ७ जून १९४४ रोजी ब्रिटिश भारतातील बॉम्बे प्रांतातील पुणे येथे झाला. त्या एका प्रतिष्ठित घराण्यातून आल्या होत्या - त्यांचे पणजोबा टोंक या संस्थानातील मंत्री होते. त्यांचे आजोबा (वडिलांचे वडील) आणि वडील नामांकित डॉक्टर होते. तर त्यांचे आईचे वडील हे देखील स्वातंत्र्यसैनिक होते. त्यांची आई मराठी भाषेतील लेखिका होती.^[४]

गाडगीळ यांचे प्राथमिक शिक्षण पुण्यात मराठीतून घेतले आणि त्यानंतर आंध्र प्रदेशातील ऋषी व्हॅली शाळेत शिक्षण घेतले. येथे त्यांचे शिक्षण इंग्रजी भाषेतून झाले. त्यांनी पुण्यातील फर्ग्युसन महाविद्यालयातून रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र आणि गणित या विषयांमध्ये पदवीपूर्व शिक्षण पूर्ण केले. याच काळात त्यांचे लग्न माधव गाडगीळशी झाले. कालांतराने या जोडप्याने हार्वर्ड विद्यापीठात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. विशेष म्हणजे इथे या दोघांनाही शिष्यवृत्ती मिळाली होती.^[४]

कारकिर्द

१९७१ मध्ये, गाडगीळ आपल्या पतीसह भारतात परतल्या. पुण्यात त्यांनी भारतीय उष्णप्रदेशीय हवामानशास्त्र संस्था (इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेटेरॉलॉजी) येथे सीएसआयआर पूल ऑफिसर म्हणून संशोधन कारकीर्द सुरू केली. इथे त्यांनी आर. अनंतकृष्णन आणि डीआर सिक्का सारख्या प्रसिद्ध शास्त्रज्ञांसोबत काम केले. नंतर, त्या बंगळुरूमधील भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (खरगपूर) (सीटीएस) मध्ये सामील झाल्या. येथे गाडगीळ पतिपत्नी दोघांनाही काम मिळाले. त्यांच्या कामामुळे भारतीय विज्ञान संस्थेत सेंटर फॉर ॲटमॉस्फेरिक अँड ओशॅनिक सायन्सेस (सीएओएस) ची स्थापना झाली.^[५]

त्यांच्या या योगदानाचा भारताच्या मान्सून संशोधन, कृषी नियोजन आणि हवामान मॉडेलिंग प्रयत्नांवर कायमचा प्रभाव पडला आहे.

वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू

गाडगीळ यांचे लग्न पर्यावरणशास्त्रज्ञ माधव गाडगीळ यांच्याशी झाले होते आणि त्यांना एक मुलगी आणि एक मुलगा होता. या जोडप्याला भारतातील सर्वात प्रमुख वैज्ञानिक जोड्यांपैकी एक म्हणून व्यापकपणे ओळखले जात असे.

गाडगीळ यांचे २४ जुलै २०२५ रोजी वयाच्या ८१ व्या वर्षी बंगळुरू येथे निधन झाले. ^[६]

संदर्भ

↑ "Indian Fellow: Sulochana Gadgil". Indian National Science Academy. 16 March 2014 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 25 November 2012 रोजी पाहिले.
↑ "Sikka, D., and S. Gadgil, 1980: On the maximum cloud zone and the ITCZ over Indian longitudes during the Southwest Monsoon." Monthly Weather Review, vol.108, 1840–1853". Monthly Weather Review. 108: 1840–1853. 1980. doi:10.1175/1520-0493(1980)108<1840:OTMCZA>2.0.CO;2. ISSN 1520-0493.
↑ "Sulochana Gadgil: Research Interests". IISc. 25 November 2012 रोजी पाहिले.
1 2 "Interview with Sulochana Gadgil". World Meteorological Organization. 9 September 2013 रोजी पाहिले.
↑ Gadgil, Sulochana. "My tryst with the Monsoon" (PDF). Indian Academy of Sciences. 25 November 2012 रोजी पाहिले.
↑ "Prof Sulochana Gadgil, who knew the 'how' and 'why' of Indian monsoons, passes away at 81". The Indian Express (इंग्रजी भाषेत). 2025-07-25. 2025-07-25 रोजी पाहिले.

[insa-1] "Indian Fellow: Sulochana Gadgil". Indian National Science Academy. 16 March 2014 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 25 November 2012 रोजी पाहिले.

[2] "Sikka, D., and S. Gadgil, 1980: On the maximum cloud zone and the ITCZ over Indian longitudes during the Southwest Monsoon." Monthly Weather Review, vol.108, 1840–1853". Monthly Weather Review. 108: 1840–1853. 1980. doi:10.1175/1520-0493(1980)108<1840:OTMCZA>2.0.CO;2. ISSN 1520-0493.

[IISc-3] "Sulochana Gadgil: Research Interests". IISc. 25 November 2012 रोजी पाहिले.

[wmo-4] 1 2 "Interview with Sulochana Gadgil". World Meteorological Organization. 9 September 2013 रोजी पाहिले.

[ias-5] Gadgil, Sulochana. "My tryst with the Monsoon" (PDF). Indian Academy of Sciences. 25 November 2012 रोजी पाहिले.

[6] "Prof Sulochana Gadgil, who knew the 'how' and 'why' of Indian monsoons, passes away at 81". The Indian Express (इंग्रजी भाषेत). 2025-07-25. 2025-07-25 रोजी पाहिले.

[१]

[२]

[३]

[४]

[५]

[६]