सरोजिनी वरदप्पन
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत, ब्रिटिश भारत, भारतीय अधिराज्य |
| जन्म तारीख | २१ नोव्हेंबर 1921 |
| जन्मस्थान | चेन्नई |
| मृत्यू तारीख | १७ ऑक्टोबर 2013 |
| मृत्यूस्थान | चेन्नई |
| व्यवसाय | सामाजिक कार्यकर्ता |
| शिक्षण घेतलेली संस्था | मैसूर विद्यापीठ, चेन्नै विद्यापीठ |
| पुरस्कार | पद्मभूषण पुरस्कार, सामाजिक कार्यामध्ये पद्मश्री, जमनालाल बजाज पुरस्कार |
सरोजिनी वरदप्पन (२१ सप्टेंबर १९२१ - १७ ऑक्टोबर २०१३) या तमिळनाडू राज्यातील एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. त्या मद्रासचे माजी मुख्यमंत्री एम. भक्तवत्सलम यांच्या कन्या होत्या.
सुरुवातीचे जीवन
[संपादन]सरोजिनीचा जन्म २१ सप्टेंबर १९२१ रोजी मद्रास येथे भक्तवत्सलम आणि ज्ञानसुंदरंबल यांच्या घरी झाला.[१] तिचे वडील भक्तवत्सलम जेव्हा तिचा जन्म झाला तेव्हा मद्रास लॉ कॉलेजमध्ये विद्यार्थी होते.[२] सरोजिनीने लेडी शिवस्वामी गर्ल्स स्कूलमध्ये नववीपर्यंत शिक्षण घेतले.[३] तिने खाजगी शिकवणींद्वारे हिंदीचा अभ्यास केला आणि तिचे विशारद पूर्ण केले.[१] तिच्या नंतरच्या काळात, तिने स्पष्ट केले की तिच्या कुटुंबाच्या रूढीवादीपणामुळे तिचे शिक्षण कमी झाले.[१] तिच्या सुरुवातीच्या काळात ती भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस सोबत संबंधित होती.[१]
लहानपणीच तिचे लग्न तिच्या चुलत भावा वरदप्पनशी झाले.[१] भारत छोडो चळवळीच्या शिखरावर असताना सरोजिनी २१ वर्षांच्या होत्या जेव्हा तिच्या वडिलांना अटक करण्यात आली.[४] दोन वर्षांच्या तुरुंगवासानंतर, १९४४ मध्ये त्यांची सुटका झाली.[४]
लग्नानंतर सरोजिनीने पुन्हा अभ्यास सुरू केला आणि पत्रव्यवहाराद्वारे म्हैसूर विद्यापीठातून त्यांनी राज्यशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली.[१] नंतर मद्रास विद्यापीठातून तिने वैष्णव धर्मात एमए देखील केले. सरोजिनीने वयाच्या ८० व्या वर्षी "समाजसेवा आणि स्वामी नारायण चळवळ" या विषयावरील प्रबंधासाठी पीएचडी मिळवली.[१] सरोजिनी कांचीचे परमचार्य चंद्रशेखरेंद्र सरस्वती यांच्याही उत्कट भक्त होती.[५] [६] त्यांची भाची श्रीमती जयंती नटराजन केंद्रीय मंत्रिमंडळात मंत्री होत्या.
सामाजिक उपक्रम
[संपादन]सरोजिनी लहानपणापासूनच सामाजिक कार्यात सहभागी होत्या. त्यांची आई ज्ञानसुंदरंबल ह्या महिला भारत संघटनेशी संबंधित होत्या आणि सरोजिनी लहान वयातच या संघटनेत सामील झाल्या. सरोजिनी यांनी संघटनेच्या अध्यक्षा म्हणूनही काम पाहिले.[१] त्यांच्या नेतृत्वाखाली संस्थेच्या शाखांची संख्या चारवरून ७६ झाली. सरोजिनी मैलापूर अकादमीच्या अध्यक्षा देखील होत्या. [१]
सरोजिनी गेल्या ३५ वर्षांहून अधिक काळ इंडियन रेड क्रॉस सोसायटीच्या सदस्या होत्या. जेव्हा मारी चेन्ना रेड्डी तामिळनाडूच्या राज्यपाल होते, तेव्हा त्यांना सोसायटीच्या अध्यक्षपदी नियुक्त करण्यात आले होते. राज्यपालांच्या पत्नीला सोसायटीचे अध्यक्षपद भूषवण्याची विनंती करण्याच्या नेहमीच्या पद्धतीच्या विरुद्ध हे होते.[१] संपर्क साधला असता, चन्ना रेड्डी यांच्या पत्नीने तामिळ भाषेत प्रवीणता नसल्याने विनंती नाकारली होती आणि त्याऐवजी सरोजिनीला संस्थेचे अध्यक्षपद भूषवण्यास सांगितले होते.[१]
१९७३ ते १९७७ पर्यंत त्यांनी भारत सरकारच्या केंद्रीय समाज कल्याण मंडळाच्या अध्यक्षा म्हणून काम पाहिले.[७] १९८७ मध्ये, भारत सरकारने नर्सिंग व्यवसायावरील उच्चाधिकार समितीची नियुक्ती केली ज्यामध्ये नर्सिंग कर्मचाऱ्यांच्या भूमिका, कार्ये, स्थिती, तयारी, आणि नर्सिंग व्यवसायाच्या विकासाशी संबंधित इतर मुद्द्यांचा आढावा घेण्यासाठी आणि सरकारला योग्य शिफारस करण्यासाठी सरोजिनी वरदप्पन यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नियुक्त केली. समितीने १९८९ मध्ये आपला अहवाल सादर केला होता.[८]
सन्मान
[संपादन]१९७३ मध्ये सरोजिनी यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, पद्मश्री प्रदान करण्यात आला.[१] १९८३ मध्ये त्यांना मद्रासचे शेरीफ म्हणून निवडण्यात आले. [९] २३ फेब्रुवारी २००५ रोजी चेन्नई येथे झालेल्या एका कार्यक्रमात त्यांना २००४ चा जानकीदेवी बजाज पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.[१०] त्याच वर्षी, त्यांना जमनालाल बजाज फाउंडेशनकडून जमनालाल बजाज पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.[११] २००९ मध्ये, सरोजिनी यांना सामाजिक सेवेसाठी भारताचा तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, पद्मभूषण प्रदान करण्यात आला.[१२][१३]
१७ ऑक्टोबर २०१३ रोजी वयाच्या ९२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.[१४]
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Suganthy Krishnamachari (6 March 2009). "Saga of grit and success". The Hindu. Chennai, India. 10 March 2009 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
- ↑ "Biography: M.Bhaktavatsalam". Kamat Research Database. Kamat's Potpourri. 27 December 2008 रोजी पाहिले.
- ↑ T. Chandra (2000). "Chennai Citizen: Sarojini Varadappan". Chennai Online. 1 April 2009 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
- 1 2 "Quit India Movement:'I do not know what kind of magic Gandhiji had but people listened to him'". Rediff News. 7 August 2002.
- ↑ Sarojini Varadappan. "Mahaswamigal of Kanchi". Sri Kanchi Kamakoti Peetham.
- ↑ S. Muthiah (28 May 2001). "A doctorate at 80". The Hindu.
- ↑ "Veteran social activist Sarojini Varadappan passes away - The Hindu". The Hindu. 17 October 2013.
- ↑ "High Power Committee on Nursing and Nursing Profession: Conclusions and summary of recommendations". The Nursing Journal of India. 81 (5): 141–4, 161–3. 1990. PMID 2388869.
- ↑ "Veteran social activist Sarojini Varadappan passes away". The Hindu. 17 October 2013. 24 July 2017 रोजी पाहिले.
- ↑ "Sarojini Varadappan to set up trust with award money". The Hindu. Chennai, India. 24 February 2005. 24 February 2005 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
- ↑ "Jamnalal Bajaj Award". Jamnalal Bajaj Foundation. 2015. October 13, 2015 रोजी पाहिले.
- ↑ "List of Padma Bhushan Awardees". NDTV. 26 January 2009. 29 January 2013 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
- ↑ "Sarojini Varadappan felicitated". The Hindu. Chennai, India. 6 March 2009. 10 March 2009 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
- ↑ "Social worker Sarojini Varadappan dies aged 92 – The Times of India". The Times of India.