संदीप काळे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
विकिपीडियाचा दर्जा राखण्यासाठी या लेखास किंवा विभागास विकिकरणाची गरज आहे.
उपयुक्त विकिदुवे देऊन या लेखाचे विकिकरण करण्यास कृपया मदत करा.
संदीप काळे
चित्र:Sandip R K J.jpg
Sandip kale in 2021
जन्म ऑगस्ट १५, इ.स. १९८२
हिंगोली, महाराष्ट्र
निवासस्थान मुंबई, महाराष्ट्र
राष्ट्रीयत्व भारतीय
नागरिकत्व भारतीय
शिक्षण एम.ए. एम.सी.जे, एम. बी. ए. , डी.एन.वाय.एस.
प्रशिक्षणसंस्था मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद, महाराष्ट्र
पेशा पत्रकारिता
कारकिर्दीचा काळ इ.स. २००० पासून
प्रसिद्ध कामे सकाळ माध्यम समूहाचे प्रसिद्ध संपादक, साम टीव्ही मराठीचे न्यूज अँकर, सर्वोत्कृष्ट लेखक, सुप्रसिद्ध स्तंभलेखक आणि सर्वोत्कृष्ट वक्ता
मूळ गाव पाटनूर ता. अर्धापूर , जि. नांदेड
ख्याती मराठी लेखक आणि कवी
वडील रामराव काळे
आई कमलबाई काळे
पुरस्कार आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर पुरस्कार 2021
संकेतस्थळ
http://sandipkale.in/

संदीप काळे (ऑगस्ट १५, इ.स. १९८२ - हयात) हे सकाळ [१] माध्यमसमूहात संपादक आहेत. साम टीव्ही मराठी या प्रसिद्ध न्यूज चॅनलचे ते अँकर [२] आहेत. सकाळच्या यीन या युवकांच्या पोर्टलचे ते संपादकही आहेत. सकाळ माध्यम समूहात यंग इन्स्पिरेटर्स नेटवर्क (यिन)[३] चे प्रमुख म्हणून काम पाहतात. [४] यिनच्या माध्यमातून शिक्षण आणि नेतृत्व विकास या क्षेत्रात अनेक कार्यक्रम ते राबवतात.[५] संदीप काळे मराठीतील सुप्रसिद्ध लेखक आणि कवी आहेत.

अशी झाली सुरवात[संपादन]

महाराष्ट्रामध्ये हिंगोली जिल्हा आहे. त्या हिंगोली जिल्ह्यातल्या कळमनुरी तालुक्यात सांडस नावाचं गाव आहे. हे गाव संदीप काळे यांच्या मामाचं गाव म्हणजे त्यांच आजोळ. येथेच संदीप काळे यांचा जन्म झाला.

विठ्ठलराव पांडुजी निरगुडे  आणि अंजनबाई विठ्ठलराव निरगुडे हे संदीप काळेचे आजोबा आणि आज्जी म्हणजे आईचे आईवडील.  निरगुडे घराण हे दत्त आणि वारकरी सांप्रदायाने भारावून गेलं होतं. सगळ्या प्रकारचे ग्रंथ, पुराण, शास्त्रे वाचण्याची आवड घरातल्या प्रत्येक माणसाला होती. म्हणजे सकाळी ज्ञानेश्वरी,भागवत गिता वाचून या लोकांची दिवसाची सुरुवात व्हायची. संध्याकाळी झोपण्यापूर्वी, हरिपाठ, किर्तन, नवनाथ सारख्या ग्रंथांचं रात्री वाचन व्हायचं. त्याला गावाकडे  पोथी वाचनं हा प्रकार म्हटल्या जातो. अशा सगळ्या आध्यात्मिक कथा,किर्तनमध्ये रमणा-या संस्कारांमध्ये आणि वातावरणात संदीप काळे लहानाचे मोठे होऊ लागले. याच घरात अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष राहिलेले फ.मु.शिंदे हे सुद्धा लहानाचे मोठे झाले. पोथी वाचन तिचा अर्थ सांगण रामायण, महाभारत, नवनाथ, भगवद्गीता , असे सगळे पुराण कथेच्या स्वरुपात उतरवण हे संदीप काळे यांनी लहानपणीच शिकवून घेतलं होतं.

पाटनूर गाव[संपादन]

महाराष्ट्रामध्ये नांदेड नावाचा जिल्हा आहे. त्या जिल्ह्यात अर्धापूर नावाचा तालुका आहे. अर्धापूर तालुक्यात पाटनूर नावाचे एक छोटसं गाव आहे. मराठवाडा मुक्तीसंग्राम दिनाच्या इतिहासामध्ये पाटनूर या गावाचे नाव सोनेरी अक्षरात लिहीलेलं आहे. पाटूनरचा जंगल सत्याग्रह सुरु झाला आणि तिथूनच निजामाला मराठवाड्यातून चलेजावची हाक देण्यात आली. त्या पाटनूर गावचे संदीप काळे हे भूमिपुत्र आहेत. पाटनूरमध्ये महादजी आनंदा काळे, आप्पाजी आनंद काळे हे दोन भावंड या पाटनूर गावात गेल्या अनेक वर्षापासून एक प्रतिष्ठीत शेतकरी आणि न्यायनिवाडा करणारे पाटील म्हणून सर्व परिचित होते. आप्पाजी आनंदा काळे यांचे मोठे सुपुत्र रामराव आप्पाराव काळे यांचे संदीप काळे सर्वात मोठे सुपुत्र. त्यांच्या आईचे नाव कमल बाई उर्फ मुक्ताबाई असे आहे. संदीप यांना परमेश्वर रामराव काळे हा लहाना भाऊ आणि शारदा रामराव काळे-वरवंटकर ही बहिण अशी दोन भाऊ आणि बहिण आहेत. घरात शेतकरी वातावरण असल्यामुळे आपसूचक संदीप काळे यांच्यामध्ये शेतीसंदर्भातले संस्कार रूजत गेले. घरात राजकीय काणाकुणी असलेलं वातावरणही होतं. गावतले, पाहुणेमंडळी, आणि पंचेक्रोशीमध्ये भांडण, आणि राजकीय खलबते घरात चालायचे, त्याचा प्रभावही संदीप काळे यांच्यावर दिसून येतोयं. एकनामी, भारूड, रामायण अशा सगळ्या प्रकारचा भजनाचा ग्रुप त्यांच्या घरामधनं चालायचा. त्यामुळे संगीत आणि गाण्याचा प्रभावही संदीप काळेंवर दिसून येतो. मधल्या काळात संदीप काळे यांचे वडील रामराव काळे यांनी मराठवाड्यातल्या अनेक साखर कारखान्यामध्ये काम केलेलं आहे. त्यामुळे साखर कारखाना तिथलं राजकारण, कामागारांच्या संबंधित असलेलं प्रश्न याचं कुठनं कुठ तरी संदीप काळे यांच्या जीवाशी संबंध आला आहे. हे ही सातत्याने दिसून येते.

शालेय शिक्षण[संपादन]

पाटनूरमधल्या शाळेनेच संदीप काळेच्या शिक्षणाचा पाया भक्कम केलेला आहे. पहिलीपासून ते सहावीपर्यंत संदीप काळे यांच शिक्षण पाटनूर या गावी झाल आहे. पाटनूर गावातली शाळा ही गाण्याची शाळा म्हणून तेव्हा सर्व परिचयाची होती. गंडरस गुरुजी, रामराव गुरुजी, दत्ताराव देशमुख गुरुजी, धूतराज गुरुजी अशा सर्व मंडळींनी या शाळेला एका कुटुंबाच रुप दिलं होतं. झाडे लावणे, छोट्यामोठ्या ठिकाणी सहल घेऊऩ जाणे, मुलांकडून खूप गाणे म्हणून घेणे. आणि वेगवेगळया विषयावर सातत्याने लिखाण करुन घेणे ही वैशिष्ट्ये पाटनूरमधल्या शाळेची होती. ज्याचा पगडा संदीप काळेंवर आजही दिसून येत आहे. संदीप काळे यांच सातवी ते दहावी पर्यंतच शिक्षण पाटनूरपासून सहा किलोमिटर अंतर असलेल्या चेनापूर येथे झालं. चेनापूरमध्ये धनाजीराव घोडजकर यांनी आदिवासी मुलांसाठी भास्कर आदिवासी आश्रम शाळा सुरु केली होती. बहुतांशी मुलं आदिवासी मुलं त्या शाळेवर येऊन शिक्षण घ्यायचे. संदीप काळेंच्या कुटुंबियांनीही त्याच शाळेत संदीप काळे यांना टाकण्याचा निर्णय घेतला. कदाचीत आसपास दुसरी शाळाही नव्हती म्हणून याच निर्णय घेतलेला असावा. अत्यंत शिस्तप्रिय, जगण्यासाठी सातत्याने नवी उमेद देणारी ही शाळा होती. वंचित बहुजनांची मुलं अत्यंत गरिब, मजुर कुटुंबियांची मुलं. आदिवासी समाजाची मुलं या आश्रमशाळेत शिकायची, निवासी राहायची. विश्वनाथ बेराडे नावाचे मुख्यध्यापक या शाळेला लाभले होते. एका पायाने अपंग असलेले आणि पाच माणसाइतकी बुध्दी असलेले बेराडे हे मराठी विषयामध्ये ‘बाप’ होते. सलग दिवसभर कविता म्हणण्याचा त्यांनी रेकार्ड केला होता. जितका दरारा विद्यार्थ्यांमध्ये त्यांच्याविषयी होता त्यापेक्षा कितीतरी जास्त पटीने विद्यार्थी त्यांच्याकडून मराठीच्या चिंतनाची लस टोचून घ्यायचे. दुसरे इंग्रजी विषयाचे शिक्षक नागनाथ पांचाळ असं त्यांच नावं, ते पाटनूर या गावचे जावई होते. तिसरे विज्ञानाचे शिक्षक लिमगावकर, चौथे गणिताचे शिक्षक बेंडके, पाचवे हिंदीचे शिक्षक केंद्रे, गायकवाड, बास्टेवाड, जाधव, अशा अनेक वेगवेगळ्या धाटणीतून या शाळेतल्या शिक्षकांमुळे शाळेचं वैभव फुलून निघायचं. शिक्षक इतकी हूशार होती की विद्यार्थी हूशार होण अगदी साहजिकं होतं. संदीप काळे यांचे हिंदी आणि मराठी हे दोन्ही विषय खूप चांगले झाले ते बेराडे आणि केंद्रे या दोन शिक्षकांमुळे. दहावीपर्यंत हिंदी आणि मराठीमध्ये संदीप काळे यांना कधीही 85 च्या खाली मार्क नव्हते. चित्रपट पाहण्याची खूप आवड संदीप काळे यांना होती. भाषेवरचं प्रेम चेनापूरच्या शाळेत फुलत गेलं. शिक्षणातली गोडी जस वय वाढत होतं तसं. सातत्याने वाढत होती. चेनापूरच्या शाळेनं मला सातत्याने नवीन स्वप्न पाहण्याची ऊर्जा दिली. असं बोलताना संदीप अनेक वेळा सांगतात. अकरावी आणि बारावी हे दोन वर्ष नांदेड जिल्ह्यातील उमरी या तालूका असलेल्या ठिकाणी नूतन विद्यालयामध्ये झालं. मित्र, वयामध्ये झालेले बदल सातत्याने समवयस्कर मित्राची सोबत राहावी यासाठी फूलत जाणार ते वय. धानो-याचा रावसाहेब मिनके, जुनीचा सुवर्णकार किशन पवित्रे मोघाळीचा पवार अशी अनेक मित्र उमरीच्या नूतन महाविद्यालयात संदीप काळे यांना मिळाली. जे आज ही त्यांच्या संपर्कात आहेत. गरिब कॉलेज पण चांगले संस्कार अशी उमरीच्या नूतन कॉलेजची ओळख. संदीप काळे यांचा अकरावी, बारावीमध्ये कॉमर्स होतं. अभ्यासातले गणित सोडवता सोडवता आयुष्यातले गणित सोडवण्याचे सुत्र याच कॉलेजने संदीप काळे यांनी दिले. उमरी हा तसा अत्यंत मागास भाग. या कॉलेजमध्येही शिकण्यासाठी आलेले विद्यार्थीही अत्यंत मागास भागातले. पण खूपच हूशार आणि अभ्यासू. दिवसभर कॉलेज करायचं, खूप आभ्यास करायचा. आणि रात्री स्वयपाक करायचा आणि दोनचार मुलांना सोबत घेवून नवे स्वप्न रंगवत छान राहायचं. हा सगळा दिनक्रम दोनवर्ष चालला. तेव्हा बोकारे नावाचे प्राचार्य त्या कॉलेजला होते. संदीप काळे यांना शिकवण्यासाठी कॉमर्स विभागामध्ये जाधव आणि पवार हे दोन प्राध्यापक होते. सांस्कृतिक वातावरण कॉलेजमध्ये अधून मधुन डोकावतं असे. उमरी भोकर रोडवर एक शहर संपल्यावर एक छोटेसे मंदीर आहे त्या मंदीरावर आपण शांतचिताने अभ्यास करायचो असे संदीप सांगत होता. आजही शालेय शिक्षण घेतानाचे शिक्षक, नुतन महाविद्यालयामध्ये शिक्षण घेतानाचे प्राध्यापक आजही संदीप काळे यांच्यासंपर्कात आहेत. अकरावी, बारावी झाल्यावर पुढच्या शिक्षणासाठी पुढचा प्रवास सुरु झाला. तो नांदेडच्या दिशेने.

महाविद्यालयीन शिक्षण[संपादन]

काही नाती सातत्याने जोडली जावी यासाठीच असतात, संदीप काळे यांचेही महाविद्यालयीन शिक्षण घेताना असेच झाले. उच्च शिक्षण घेत असतांना संदीप काळे यांच्या आईचे चुलते म्हणजे संदीप यांचे आजोबा डॉ. राघोजी निरगुडे यांनी संदीप यांना नांदेड च्या यशवंत महाविद्यालयात प्रवेश मिळावा या साठी प्रयत्न केला पण संदीप यांना तिथे प्रवेश मिळाला नाही. नांदेडमध्ये वजिराबादला प्रतिभा निकेतन महाविद्यालायमध्ये संदीप काळे यांनी बी. ए. प्रथम वर्षासाठी प्रवेश घेतला. आणि त्यांच्या एका वेगळ्या आयुष्याला सुरुवात झाली. स.दि. महाजन या कॉलेजचे प्राचार्य होते. अत्यंत उपक्रमशिल असलेलं हे कॉलेज. सांस्कृतिक उपक्रमात सर्वाधिक लक्ष देणारं महाविद्यालय म्हणून या महाविद्यालयाची ख्याती होती. राष्ट्रीय सेवा योजना, एनसीसी, अशा जवळजवळ सगळ्या विभागात या कॉलेजने आपलं नाव कमावलं होतं. त्याचा फायदा विद्यार्थ्यांना व्हायचा. दरवर्षी राष्ट्रीय सेवायोजनाचे कॅम्प, एनसीसीचे कॅम्प, बाहेर जायचे त्या कॅम्पच नियोजन संदीप काळे करायचे. त्यातूनच त्यांच्यामधला संघटक निर्माण झाला. त्यांच्या पत्रकारितेची सुरुवातही याच महाविद्यालायतून झाली. प्रतिभा निकेतन महाविद्यालयाच्या प्रेरणा या वार्षिक अंकाचे तिन्ही वर्ष आपल्या विभागाचे ते संपादक राहिलेले आहेत. कॉलेजमधल्या कार्यक्रमाच्या बातम्या तयार करणे. कॉलेजमधले वेगवेगळ्या उपक्रमाचे अहवाल तयार करणे यातूनच त्यांच्यामधले लिखाणाचे अंग विकसीत होत गेले. कॉलेजच्या विद्यार्थी संसदवर त्यांच सतत वर्चस्व असायचे. विद्यापीठाच्या असलेल्या वेगवेगळ्या विद्यार्थ्यांच्या कमिट्यामध्ये संदीप काळे यांना अग्रगण्य स्थान असायचे. प्राध्यापक राजाराम वट्टमवार सर ज्यांनी एक संघटक कार्यकर्ता, विद्यार्थी म्हणून संदीप काळे यांना घडवलं, ते याच प्र. नि. महाविद्यालयात समाजशास्त्राचे विभागप्रमुख प्रोफेसर म्हणून काम पाहायचे. वट्टमवार सर सेवादल आणि अंनिस सर्व डाव्या आणि समाजवादी विचारसरणीच्या विचारांशी संबंधित होते. ज्याचा परिणाम संदीप काळे यांच्या आयुष्यावर आणि विचारांवर सातत्याने होत गेला. ह्याच महाविद्यालयाचे युवा मंच प्रतिनिधी म्हणून संदीप काळे पहिल्यांदा लोकमत समुहाच्या माध्यमसमुहाचे घटक बनले. 1997-98 ची गोष्ट असेल. आणि तिथून मग आपण पत्रकारितेकडेच वळावे असे त्यांना वाटत होते. पुढे त्यांनी त्याच दिशेने आपली वाटचाल सुरु केली. प्रतिभा निकेतन महाविद्यालयामध्ये प्रा. सी.टी. कांबळे, प्रा. टी.एस. गोरे, प्रा. शा.द.जोंधळे, प्रा. सु.मा.कुलकर्णी,प्रा. नामदेव उतकर, प्रा. टी.पी.देशपांडे, प्रा. देव अशी अनेक दिग्गज मंडळी संदीप काळेंच्या फुलत्या वयाला आकार देत गेली. आपल्याला पत्रकारिताच करायची या उद्देशांनी संदीप काळे यांनी प्रतिभा निकेतन महाविद्यालयाला बीएची पदवी मिळाल्यावर ठरवून टाकलं. आणि त्या दिशेने पुढे वाटचाल ही केली.

उच्चशिक्षण[संपादन]

नांदेड्च्या स्वामी रामानंद तिर्थ मराठवाडा विद्यापीठात त्यांनी विद्यापीठाअंतर्गत पदवीच शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर उच्चशिक्षणासाठी औरंगाबादच्या डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या जनसंवाद वृत्तपत्र विद्याविभागामध्ये एम.ए.एम.सीजे साठी प्रवेश घेतला. विद्यार्थ्यांनी योग्य वयात सगळ काही शिकायचं बाळकडू उत्तमरित्या मिळणारं एक नंबरच विद्यापीठ म्हणून बामु विद्यापीठाकडे पाहिल्या जायचं. कमवा,शिका योजनेत काम करत करत संदीप काळे यांनी पत्रकारितेची मास्टर डिग्री या विद्यापीठात पूर्ण केली. या विद्यापीठातील वातावरण पत्रकारितेच्या दृष्टीने खूप पोषक होतं. प्रा. सुरेश पुरी, प्रा.वि.ल.धारुरकर, प्रा,सुधीर गव्हाणे, प्रा.जयदेव डोळे, प्रा.मंगला खिंवसरा अशी दिग्गज मंडळी या विभागाला शिकण्यासाठी होती. तेव्हा कुलगुरू म्हणून नागनाथ कोतापले होते. संदीप काळे हे कमवा शिकवामध्ये काम करायचे आणि विद्यापीठाच्या वसतीगृहात राहायचे. प्रा.सुरेश पुरी यांच्या संपर्कात आल्यानंतर ते त्यांच्या घरीच राहू लागले. प्रा. सुरेश पुरी यांच्यातील जनसंपर्काचे तत्वे संदीप काळे यांच्यामध्ये नक्की आल्याचं पाहायला मिळते. आज देशाच्या कानाकोप-यामध्ये पत्रकारिता, सेवाभावी प्रोजेक्ट आणि आपल्या व्यासंगी लिखाणाच्या माध्यमातून संदीप काळे यांचे जाळे सर्वदूर पोहोचले आहे. त्यानंतर एमबीए ही व्यवस्थापनाची पदवी, डीएनवायएस ही आरोग्य विषयाशी पदवी संदीप काळे यांनी संपादीत केली. नांदेडच्या स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठामध्ये पाच वर्ष शेतक-यांच्या आत्महत्या संशोधन केले.

संघटना चळवळ[संपादन]

नांदेडमध्ये प्रा. राजाराम वट्टमवार सरांच्या सहवासातून संदीप काळे यांच्या जीवनावर सेवाभावी चळवळीचा खूप परिणाम दिसून येते. प्रतिभा निकेतन महाविद्यालयात असताना संदीप काळे यांना घेऊन प्रा.राजाराम वट्टमवार अनेक वेळा बाबा आमटेंच्या श्रमसंस्कार छावणी शिबीरात गेले होते. माधवी फुके यासारखी दिग्गज मंडळी संदीप काळे यांना या शिबिरात भेटली. एवढचं नाही तर राष्ट्रसेवा दल, सर्वेदय अशा वेगवेगळ्या सेवाभावी आणि समाजवादी विचारसरणीशी संबंधित असलेल्या अनेक उपक्रमांमध्ये वट्टंमवार सर यांच्या समवेत संदीप काळे यांनी हिरारीने सहभाग नोंदवला होता. पुढे अंनिस, राष्ट्रसेवादल, छात्रभारती, सर्वोदय अशा वेगवेगळ्या संघटनांमधून संदीप काळे राज्याचे नेतृत्व करत होते. वेगवेगळे पद यादरम्यान या संघटनांमध्ये भूषवली. औरंगाबादमध्ये असताना विद्यापीठात एसएफआय या संघटनेमध्ये त्यांचा हिरारीने सहभाग असायचा. त्यांनी या संघटनेत सक्रियपणे कामही केले. अनेक आंदोलन या दरम्यान त्यांनी केली .औरंगाबादमध्येच प्रा. शोभा शिराढोणकर आणि प्रा.श्रीराम जाधव यांच्यासोबत सर्वोदयमध्ये संदीप काळेंनी सक्रिय सहभाग नोंदवला. या सगळ्या चळवळीमध्ये संघटनेमध्ये काम करत असताना पूर्ववेळ कार्यकर्ता म्हणून काम करण्याची संधी त्यांच्या वाट्याला आली. चळवळी आणि संघटनामध्ये काम करत असताना त्यांनी पत्रकारीता कधीही सोडली नाही. एकीकडे पत्रकारिता आणि दुसरीकडे चळवळ आणि संघटना यामुळे त्यांचा जनसंपर्क खूप वाढत गेला.

अशा भेटल्या अनेक व्यक्ती[संपादन]

प्रा. राजाराम वट्टमवार आणि प्रा. सुरेश पुरी आणि विद्याभाऊ सदावर्ते या तीन वेगवेगळया गुरुजनांच्या माध्यमातून संदीप काळे यांच व्यक्तिमत्व तिन बाजूने फूलत होतं. वट्टमवार सर यांच्या माध्यमातून सेवाभावी, पुरी सरांच्या माध्यमातून जनसंपर्क आणि पत्रकारितेचे धडे आणि विद्याभाऊ सदावर्ते यांच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष पत्रकारिता कशी करायची याचे धडे संदीप काळे यांना मिळत होते. खरतर वयाच्या 19 ते 27 पर्यंत संदीप काळे मधला तो तरुण तडपदार कार्यकर्ता सतत काम करत होता. त्या कार्यकर्त्यावर वट्टमवार सराचीं जोरकस छाप होती. बाबा आमटेंच्या सोमनाथ संस्कार छावणीमधून संदीप काळे यांच्यामधल्या कार्यकर्त्या मुहूर्तमेढ रोवल्या गेली. बाबा आमटेंना सतत चार वर्ष किमान दर वर्षी पंधरा दिवस सकाळी सकाळी फिरवणे. त्यांच्या मुलाखती घेणे, बाबा आमटे यांच्याकडून व्यक्तीक रित्या सतत काही तरी शिकण्याच भाग्य संदीप काळे यांना मिळालं. माधव बावगे, सोमनाथ रोडे, दगडू लोमटे, अशोक बेलखोडे, साधनाताई आमटे, विकास आमटे, प्रकाश आमटे, माधवी फुके अशी अनेक माणसं या श्रमसंस्कार छावणीमुळे कुटुंबासह जोडता आली. राष्ट्रसेवादलामध्ये काम करत असताना, निळू फूले, श्रीराम लागू, भाई वैद्य, पन्नालाल सुराणा, अशा अनेक मंडळींचा प्रत्यक्ष सहवास लाभला. संदीप काळेंच्या नांदेडच्या घरी अनेक मंडळी मुक्कामी उतरायचे. त्यामध्ये गोविंदराव पानसरे, नरेंद्र दाभोलकर ही नावे आघाडीवर आहेत. अण्णा हजारेंनी आंदोलनाचं रणशिंग फुकलं ते नांदेडमधून. या आंदोलनाची पहिली बैठक नांदेडमध्ये झाली ती संदीप काळेंच्या घरी. किरण बेदी, अरविंद केजरीवाल या सारखी मंडळी बैठकीला आवर्जुन उपस्थित होती. या तिन्ही व्यक्तींच्या सहवासात संदीप काळे हे खूप आगोदर पासून होती. हे सगळ व्यक्तिमत्वाचं झालं. भाग दुसरा जो पुरी सरांशी होता. पुरी सरांमुळे महाराष्ट्रातील तमाम लोकांना भेटता आलं. त्यांच्या संपर्कात वावरता आलं. संदीप काळे यांनी अनेक इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये काम केलं. पण ते सांगतात पुरी सरांनी पहिल्यांदा दिवाळीच्या वेळी सह्याद्रीच्या सपट महाचर्चा कार्यक्रमात सहभाग नोंदवला. तेव्हा संदीप काळे श्रोते म्हणून हा कार्यक्रम ऐकायला गेले होते. या तासाभराच्या कार्यक्रमात फक्त त्यांनी एक प्रश्न विचारला, पण त्या कार्यक्रमात आपण जो काही आनंद मिळवला होता आता तो कुठेही लाईव्ह कार्यक्रम करून मिळत नाही असे संदीप आवर्जून सांगतात. विद्याभाऊ सदावर्ते यांचा संबंध सायंदैनिक सांजवार्तामध्ये आला. संदीप काळे यांचे मामा, लेखक कवी, फ.मु.शिंदे यांनी संदीप काळे यांना पत्रकारितेची लस तुम्ही द्यावी असं पत्र विद्याभाऊंना दिलं होतं. विद्याभाऊ पूर्वी लोकमतमध्ये संपादक होते. सेवानिवृत्तीनंतर ते सांजवार्तामध्ये काम पाहात होते. सहंच सूचंल, विक्रम बेतालं, आजची चर्चा, बाबुराव छबुराव अशा वेगवेगळ्या स्वरूपाने विद्याभाऊ सांजवार्तामध्ये लिखाण करायचे. त्या लिखाणाचा प्रभाव संदीप काळे यांच्यावर नक्कीच होता. विद्याभाऊंनी आपल्या लिखानाची सर्व कवच कुंडली संदीप काळे यांना दिली. असं विद्याभाऊच अनेक कार्यक्रमातून म्हणायचे. विद्याविलास पाठक यांची भेट याच सांजवार्तामध्ये झाली. पुढे पत्रकारितेमध्ये संजय वरकड, मंदार फणसे, विनोद राऊत यासारखी दिग्गज माणसं मराठवाड्यात काम करत असताना मिळत गेली. सकाळ माध्यम समूहाचे सर्वेसर्वा अभिजीत पवार, श्रीराम पवार यांच्या कल्पक आणि परिपूर्ण, परिपक्व पत्रकारितेच्या दृष्टीने प्रत्येक दिवस सोनं करत गेले. मनोज कुमार शर्मा, ओमप्रकाश शेट्ये, मनोज बोरगावकर, नयन बारहाते, प्रा. सुरेश सावंत, सविता पाटील, सुदेश हिंगलासपुरकर, राम शेवडीकर यासारखी दिग्गज मंडळी संदीप काळेंना भेटत गेली आणि त्यातून त्यांच आयुष्य फुलत गेलं. मु.पोस्ट आई या पुस्तकाच्या निमित्ताने शरद पवार यांची झालेली जवळीक आणि आता असलेलं शरद पवारांचा वेगळ नातं यांच्याविषयी संदीप काळे आवर्जुन सांगतात. याच पुस्तकाच्या निमित्ताने 60 दिग्गज संपादक आपले मित्र कसे झाले याबद्दलही संदीप काळे भावनिक आठवणी सांगतात. पत्रकारिता, समाजकारण, राजकारण, साहित्य अशा वेगवेगळ्या क्षेत्रात संदीप काळे यांचा जनसंपर्क नोंद घेण्यासारखाच आहे. आपल्या वीस वर्षाच्या कालावधीमध्ये सचिन तेंडूलकर, अमिताभ बचन पासून ते शाहरूखखान पर्यंत अटलबिहारी वाचपेयी पासून ते शरद पवार यांच्यापर्यंत त्यांनी सर्वांच्या मुलाखती त्यांनी घेतल्या आहेत.

काम केलेले माध्यमसमूह[संपादन]

संदीप काळे यांच्या लिखानाची सुरुवात प्रतिभा निकेतन विद्यालयाच्या प्रेरणा या वार्षिक विशेषंकापासून झाली. या अंकामध्ये ‘गरिबीवर इलाज नाही’. असा संदीप काळे यांचा पहिला लेख प्रसिद्ध झाला होता. त्याच प्रतिभा निकेतन महाविद्यालयात असताना लोकमतचे युवामंच प्रतिनिधी म्हणून त्यांची निवड झाली. आणि महाविद्यालयाचं वार्तांकन लोकमतमधून करु लागले. प्रतिभा निकेतन महाविद्यालायमध्ये महाराष्ट्र टाईम्सचे पत्रकार असलेले प्राध्यापक सु.मा.कुलकर्णी शिकवणीचं काम करायचे. त्यांनी मुल्यशिक्षणाला वाहिलेले साप्ताहिक श्रीमंत दर्शन असे एक साप्ताहिक चालविले होते. पुढे त्या साप्ताहिकामध्ये संदीप काळे सातत्याने लिहू लागले. बाबा आमटे यांची पहिली मुलाखत त्यांनी याच साप्ताहिकात घेतली. ज्या भागात ते राहत होते त्या भागामधल्या अर्धापूर तालुक्यासाठी त्यांनी दैनिक लोकमतचे प्रतिनिधी म्हणूनही कामं केले आहे. श्रीमंत दर्शनला त्यांनी सहसंपादक म्हणून काम केलं. त्यानंतर औरंगाबादमध्ये शिक्षणासाठी गेल्यावर विद्यापीठातून निघणा-या वृत्तसाधना सतत निघणा-या विशेषंकाचे संपादन करत राहिले. त्यानंतर ते त्या अंकात सतत लिखान करत होते. विद्यापीठात शिकत असताना शिवाजी बनकर पाटील यांच्या लोकाश्रय नावाच्या साप्ताहिकात कार्यकारी संपादक म्हणून काम केलं. लोकाश्रयचा दिवाळी अंक आणि याच लोकाश्रय अंकामध्ये अनेक वर्ष चाललेलं वास्तव नावाच सदर खूप चर्चेचा विषय असायचा. ‘सॅंडी पाटील’ नावाच एक गजलशी संबंधीत असलेलं सदर याच लोकाश्रय साप्ताहिकामध्ये संदीप काळे चालवायचे. विद्याभाऊ सदावर्ते यांच्याशी ओळख झाल्यानंतर संदीप काळे सांजवार्तामध्ये नव्याने कामाला लागले. जिल्हा परिषद, आरोग्य विभाग, महापालिका, क्राईम अशा वेगवेगळ्या विभागात त्यांना काम करण्याची संधी मिळाली. त्या दरम्यान त्यांनी स्वत:च मराठवाडा आवाज नावाचा साप्ताहिकही सुरु केलं होतं, पण ते साप्ताहिक पुढे सतत निघाले नाही. दैनिक शासन सम्राटमध्ये वृत्तसंपादक, विजय युवकचे संपादक अशा अनेक दैनिक, साप्ताहिक, मासिकात काम सुरु होतं. संजय वरकड यांची भेट झाल्यावर त्यांनी औरंगाबादहून इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये नांदेडला काम करण्यासाठी जाण्याचा निर्णय घेतला. नांदेडला तेव्हाच्या आयबीएन लोकमतला प्रतिनिधी म्हणून काम करत होते. नांदेडला इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये असताना त्यांनी अंकुशराव कदम यांच्या सांगण्यावरून दैनिक लोकपत्रमध्ये नांदेडचे संपादक म्हणून कामाची सुरुवात केली. त्याच लोकपत्रने पुढे नांदेडमधून सायंदैनिक लोकपत्र सुरु केले. त्याचे संपादक म्हणून संदीप काळे यांनी काम पाहिले. पुढे उद्याचा मराठवाडा या दैनिकात वृत्तसंपादक म्हणून काम केले. त्या दैनिकात संडे स्पेशल नावाचा कॉलम त्यांचा चर्चेचा विषय असायचा. राम शेवडीकर, मनोज बोरगावकर, नयन बारहाते, शिवाजी अंगुलगेकर, ही सगळी मंडळी संदीप काळे यांना मराठवाड्यात काम करत असताना मिळाली. ही सगळी काम सुरु असताना महाराष्ट्र पातळीवरील काही दैनिकांमध्ये, पोर्टलमध्ये संदीप काळे काम करत होते. प्रहारमध्ये मराठवाड्याचे प्रतिनिधी म्हणून काम करायचे. त्याशिवाय मंदार फणसे यांनी सुरु केलेल्या भारत फॉर इंडिया पोर्टलचे मराठवाड्याचे प्रमुख म्हणून त्यांनी काम पाहिलेलं आहे. अनिल फळे यांचे अप्रतिम मीडियाचे काम पाहायचे. त्यानंतर नांदेडमध्येच हे करत असताना अनेक ठिकाणी त्यांनी जर्नलिझमचे प्राध्यापक म्हणून भूमिका बजावली आहे. लातूरला मंदार फणसे, रविंद्र आंबेकर, तुळशीदास भुईटे, विनोद राऊत यांच्या आग्रहास्तव जय महाराष्ट्र न्यूज चॅनलला मराठवाड्याचे ब्यूरो चीफ म्हणून संदीप काळे लातूरला रुजू झाले. नांदेडला असताना देश, राज्य आणि जिल्हापातळीवरील पंचावन पेक्षा अधिक पुरस्कार संदीप काळे यांना मिळालेले आहे. लातूरला आल्यावर त्यांनी इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये आल्यावर दमदार कामगीरी आयबीएन लोकमत प्रमाणे कायम ठेवली. संदीपच्या इलेक्ट्रॉनिक मीडियामधील कामाबद्दल विनोद राऊत सांगत होते. दिवसभरातून किमान पाच ते सहा मोठ्या बातम्या आम्ही जय महाराष्ट्राला लावायचो. तो राहायाचा लातूरला पण अवघा महाराष्ट्र कव्हर करायचा. मी आणि महेंद्र नावाचा सहकारी इनपूटचं काम पाहायचं. आम्ही दुपारीच संदीप काळेंना फोन करुन सांगायचो. तुझ्या पाच ते सहा बातम्या येऊन पडलेल्या आहेत. कालच्या दोन तीन शिल्लक पडलेल्या आहे. आता तू बातम्या पाठवू नको. अस संदीप काळेला आम्ही सांगायचो. अख्या पत्रकारितामध्ये बातम्या पाठवू नका असं कुणाला तरी सांगतिलं असेल. असे राउत सांगत होते. जय महाराष्ट्रामधून संदीप काळे यांची एन्ट्री सकाळ मीडिया ग्रुपमध्ये झाली. सकाळमध्ये जाॅईन झाल्यावर युवकांच संघटन उभ करणे. आणि पत्रकारिता करणे असे दोन्ही आवडीचे काम संदीप काळे यांना मिळाले. यंग इन्परेटर नेटवर्क नावाचा आगळा वेगळा प्रोजेक्ट अभिजीत पवार सर यांच्या संकल्पनेतून संदीप काळे यांनी सुरु केला. सुरुवातीला दहा कॉलेजमध्ये असलेलं नेटवर्क चार हजार कॉलेजमध्ये जाऊन पोहोचलं. महाराष्ट्रातल्या अनेक कानाकोप-यात जाऊन संदीप काळे भाषण देऊ लागले. याच यिनच्या निवडणुका झाल्या आणि मंत्रिमंडळही. सकाळ मीडियाग्रुपमध्ये संदीप काळे युवकांच्या यीनचं ते काम पाहातात. सकाळचेही ते संपादक आहेत आणि यिनबझ नावाच्या पोर्टलचेही संपादक आहेत. सकाळमध्ये दीड वर्षापूर्वी सुरु झालेला भ्रमंती लाईव्ह नावाचा कॉलम अलिकडे चर्चेचा विषय असतो. अनेक विषय त्यामध्ये ते हाताळत असतात. आठ वर्षाच्या सकाळच्या कालावधीमध्ये त्यांनी साम टिव्हीचंही काम पाहिलं आहे. मुंबईमधल्या चारशे कॉलेजमध्ये जाऊन सलग एक वर्ष जाऊन शो केलेले आहेत. एक उत्कृष्ट एंकर म्हणून त्यांच्यावर शिक्का बसलेला आहे.

कार्य[संपादन]

पत्रकारितेची पदवी मिळवल्यानंतर ‘लोकमत’ ‘सांजवार्ता’, ‘प्रहार, ‘आयबीएन लोकमत’[६], ‘उद्याचा मराठवाडा’[७] अशा वेगवेगळ्या दैनिकांत आणि न्यूज चॅनलमध्ये त्यांनी काम केले आहे.[८] ‘नेटवर्क 18’ सारख्या भारतातील प्रसिद्ध माध्यम समूहांमध्ये त्यांनी काम केलेले आहे. नांदेड येथील विवेकानंद महाविद्यालयात पत्रकारिता विभागाचे विभागप्रमुख म्हणूनही त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात आपले योगदान दिलेले आहे. जय महाराष्ट्र या प्रसिद्ध मराठी न्यूज चॅनेल साठी मराठवाडा संपादक म्हणून काम पहिल्या नंतर २०१३ पासून सकाळ माध्यम समूहात ते संपादक आहेत.[९] तसेच याच सकाळ माध्यम समूहाच्या द्वारे चालवण्यात येणाऱ्या यिन या चळवळीची सुरूवात त्यांनी केली. यिनच्या माध्यमातून महाराष्ट्रभर सर्व महाविद्यालयात निवडणूका आणि त्या माध्यमातून यिन मंत्री मंडळाची नेमणूक करण्यात येते. तसेच या मंत्री मंडळाच्या माध्यमातून राज्यात शिक्षण आणि विकास या क्षेत्रात विविध कार्यक्रम पार पडले जातात. यात, फूटपाथ स्कुल, मॉडेल व्हिलेज, निसर्ग संवर्धन, व्यक्तीमत्व विकास अशा अनेक उपक्रमांचा समावेश आहे.[१०] यिनचे जाळे राज्यातल्या सर्व महाविद्यालयात पसरले आहे. यिनमध्ये आज काम करणाऱ्या युवकांची संख्या २५ लाखांच्या घरात आहे. या शिवाय राज्यातील अनेक सामाजिक उपक्रमात त्यांचा सहभाग असतो.[११]

संशोधन[संपादन]

शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांची कारणे आणि उपाय यावर संदीप काळे यांनी संशोधन केले. .[१२][१३] या प्रश्नावर त्यांनी आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंब ते देशाचे कृषी मंत्री इथपर्यंत अनेकांच्या मुलाखती घेतलेल्या आहेत. यामध्ये शरद पवार, अण्णा हजारे, अरविंद केजरीवाल, प्रकाश पोहरे, गंगाप्रसाद अग्रवाल, विकास आमटे आदींचा समावेश आहे. राज्यातील युवकांच्या नेतृत्व गुणांचा विकास, त्यांचा उच्च शिक्षणाच्या प्रवाहातील समावेश, स्त्रीशिक्षण अशा अनेक विषयांवर संशोधन करून त्या संशोधनाची त्यांनी विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून अंमलबाजवणी केली. सकाळचे व्यवस्थापकीय संचालक अभिजित पवार यांच्या कार्यावर संदीप काळे हे संशोधन करीत आहेत.  

मुक्त लेखन केलेले दैनिक[संपादन]

  • प्रजावाणी
  • गोदातीर
  • सामिक्षा
  • सामना
  • पुण्यनगरी
  • गावकरी
  • नवशक्ती
  • महाराष्ट्र टाईम्स

काम केलेले इलेक्ट्रॉनिक माध्यम[संपादन]

  • आयबीएन लोकमत टिव्ही चॅनल
  • जय महाराष्ट्र
  • साम टिव्ही

काम केलेले वेब पोर्टल[संपादन]

  • आयबीएन लोकमत
  • भारत फॉर इंडिया
  • अप्रतिम न्यूज मीडिया
  • जय महाराष्ट्र
  • प्रहार
  • सकाळ
  • अग्रोवन
  • यिनबझ

सकाळमध्ये केलेले प्रोजेक्ट[संपादन]

पाण्यासाठी लॅब[संपादन]

डिसेंबर 2013 मध्ये सकाळ माध्यम समुहात संदीप काळे रुजू झाले. तरुणाईच्या अनुषंगाने प्रोजक्ट उभा करायचा या अनुषंगाने ते काम करत होते. सकाळने मुंबई विद्यापीठामध्ये पाण्यासाठी लॅब सुरु केली होती. त्या लॅबचा प्रोजेक्ट संदीप काळे यांनी हाताळला. राज्याचा पाणि प्रश्न कसा सुटला जाऊ शकतो. वेगवेगळ्या देशांनी पाण्यासाठी काय खबरदारी घेतली आहे. सिंचन, पाण्याचा प्रश्न,पाणी वाढीवसाठी उपाययोजना, त्यासाठी जगभरातून अनेक तज्ञ या लॅबमध्ये सहभागी झाले होते. पुढे याच लॅबच्या माध्यमातून जलसंधारण, पुर्नभरण यासारखे अनेक प्रोजेक्ट सरकाने राज्यभर राबविले.

यंग इन्स्पिरेटर्स नेटवर्क[संपादन]

त्यानंतर यंग इन्प्रेटर नेटवर्क हा तरुणाईसाठी असलेला प्रोजेक्ट त्यांनी सुरु केला. युवकांचं संघटन उभ करुन त्या कामाला गती दिली. दोन वर्षात वीस लाखाहून अधिक तरुणांच संघटन महाराष्ट्रात उभं केलं. तरुणांच संघटन करणं त्यांच्या माध्यमातून सेवाभावी प्रोजेक्ट राबविणं. कॉलेजमध्ये निवडणुका घेणे त्यामाध्यमातून, कॉलेजचा, जिल्ह्याचा, अध्यक्ष निवडणं त्या अध्यक्षाच्या माध्यमातून यिनचा मंत्रिमंडळ स्थापन करणं त्यांच अधिवेशन घेणं त्या अधिवेशनाच्या माध्यमातून अनेक विषयावर चर्चा घडवून आणणं महाराष्ट्रातल्या तरुणामध्ये नेतृत्व गुण विकसीत करणं आधी काम या यिनमधून झाली. बाबा आमटेंच्या श्रमसंस्कार शिबिराप्रमाणे राज्यभरात यीनची अनेक शिबीर विभागीय जिल्हापातळीवर नेण्याचं काम संदीप काळे यांनी केलं. आम्ही घडवू देशासाठी या टायटलसाठी ही शिबीर पार पडली. राज्यातील मोठ्या प्रमाणावर तरुणाई घडत गेली.

महान राष्ट्र नेटवर्क[संपादन]

एमआरएन या प्रोजेक्टच्या माध्यमातून संदीप काळे यांनी राज्यातील काम करणारा आणि कामाबरोबर आपल्या हक्कासाठी लढणारा शेतकरी वर्ग, कामगार वर्ग, याचा एक मोठा गट स्थापन केला. त्या गटाच्या माध्यमातून त्या त्या भागातील समस्या सोडवण्याचं काम सातत्याने होत गेलं. त्यातून दीड लाख व्यक्ती एका झेंड्या खाली येऊन काम करत होत्या. गरिब लोकांच शोषण थांबल पाहिजे. गरिब कष्ट-यांच्या मुलांना मोफत शिक्षण मिळालं पाहिजे. व्यवसाय आणि नोकरीमध्ये समान संधी मिळाली पाहिजे. शेतक-यांच्या भावाला रास्त भाव मिळाला पाहिजे यासाठी एमआरएन जोरकसपणे आजही काम करत आहे.

तनिष्का निवडणुका[संपादन]

महिलांच संघटन उभ करुन एक चळवळ राज्यभरात उभी राहावी या संकल्पनेतून तनिष्का हे विचारपीठ समोर आलं. ज्यात लाखो महिलांनी आपला सहभाग नोंदवला. या महिलांच्या निवडणुका घेऊन वेगवेगऴे प्रतिनिधी निर्माण करावेत. या उद्देशाने निवडणुकांची जवाबदारी संदीप काळे यांच्यावर देण्यात आली होती.

साम टिव्ही शो[संपादन]

राज्यभरातल्या युवकांना वेगवेगळ्या विषयावर काय वाटतं. या भावनेतून साम टिव्हीने आवाज तरुणाईचा या नावाखाली एका शोचं आयोजन केलं होतं. त्या शो चे निर्माता आणि एंकर म्हणून संदीप काळे यांनी काम पाहिलं. तब्बल दीड वर्ष चारशे शो सामच्या माध्यमातून करण्यात आले. या शो ला प्रचंड प्रतिसाद मिळाला होता.

यिनबझ[संपादन]

तरुणांनी लिहतं व्हावं. त्यांच्या भावना छानपणे मांडाव्यात या उद्देशाने सकाळ माध्यम समूहाने यिनबझ नावाचं वेब पोर्टल सुरु झालं. त्याचे संपादक म्हणून संदीप काळे यांच्यावर ही जबाबदारी सोपवण्यात आली. एका वर्षभरात एक करोड तरुणाई या यिनबझच्या झेंड्याखाली एकत्रित येऊन व्यक्त होत आहे. चारशेहून अधिक मुलं आपले ब्लॉग यिनबझवर लिहीत असतात. दीड हजारापेक्षा जास्त मुलं राज्यभरातून यिनबझचे प्रतिनिधी काम करतात. देशातले युवकांसाठी पहिलं पोर्टल म्हणून यिनबझकडे बघितलं जातं. आता या पोर्टलला दोन वर्ष पूर्ण होतील.

सक्सेस पासवर्ड[संपादन]

महाराष्ट्रातील कार्यकर्तृत्वान व्यक्तींचा ‘सक्सेस पासवर्ड’ संदीप काळे यांचा हा कार्यक्रम प्रचंड लोकप्रिय आहे. असे अनेक योद्धे पहिल्यांदा ‘सकाळ’ माध्यमसमूहाने प्रकाशझोतात आणून त्यांना आपला ‘सक्सेस पासवर्ड’ संदीप काळे यांनी विचारला आहे.






भ्रमंती लाईव्ह[संपादन]

सकाळच्या सप्तरंग पुरवणीमध्ये भ्रमंती लाईव्ह नावाचं संदीप काळे यांच एक सदर चालते. त्या सदरला लोकांमधून खूप चांगला रिस्पॉन्स आहे. वंचित गरिब, मजूर, पीडित, शैक्षणिक अशा वेगवेगळ्या विषयांवर संदीप काळे यांच लिखाण दर रविवारी प्रकाशित होत असतं. या कॉलमचा वेगळा वाचक वर्ग राज्यभर झालेला आहे.संदीप काळे यांचे  भ्रमंती लाईव्ह हे सकाळच्या सप्तरंग या पुरवणीत मधील सदर सध्या मराठीतील सर्वात लोकप्रिय सादर आहे. https://www.esakal.com/saptarang/sandeep-kale-write-wardha-bramanti-live-article-saptarang-165374 https://www.esakal.com/saptarang/saptarang-sandip-kale-write-bhramti-live-article-210एे431

व्हाॅईस ऑफ मीडिया[संपादन]

लोकशाहीचा महत्वपूर्ण कणा असलेल्या पत्रकारितेला नवा आयाम देण्यासाठी, पत्रकारांचे प्राथमिक प्रश्न सोडविण्यासाठी आज मुंबईत राजभवन येथे देशपातळीवर काम करणार्‍या 'व्हाईस ऑफ मीडिया' या पत्रकार संघटनेच्या अध्यक्षपदी संदीप काळे काम करतात. गेल्या तीन वर्षांपासून, पत्रकारांच्या मूळ विषयांवर रिसर्च करीत, जेष्ठ पत्रकारांची फळी एकत्रित आली आणि त्यांनी पत्रकारांच्या पाच मूळ विषयांवर काम करण्याचा निर्णय घेतला. महाराष्ट्रसह काही राज्यांमध्ये पत्रकारांना घेवून काही प्रयोग करण्यात आले. या संघटनेने पत्रकारांचे पाच मूळ विषय घेवून काम करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामध्ये, पत्रकारांचे आरोग्य, पत्रकारांच्या मुलांचे शिक्षण, पत्रकारांच्या घरांचा प्रश्न, पत्रकारांनी काळाप्रमाणे विकसित करावे असे कौशल्य आणि सेवानिवृत्ती नंतर पत्रकारांच्या सोडविल्या जाणार्‍या अडचणीं, ह्या पाच विषयाला घेवून ही संघटना काम करते.

"पत्रकार आणि पत्रकारितेच्या सर्वांगीण विकासासाठी उभारला जाणारा लढा आहे" असे संदीप काळे यांनी सांगितले आहे.

लिहिलेली पुस्तके[संपादन]

अनावृत्त हे संदीप काळेंच पहिलं पुस्तक. या पुस्तकात सामाजिक कार्यात वाहून घेणा-या अनेकांचा लेखाजोखा देण्यात आला आहे. या पुस्तकाची प्रस्तावणा मंदार फणसे यांनी लिहीलेली आहे. पुस्तकाच्या निमित्ताने अण्णा हजारे यांनी खास पत्र लिहून आशीर्वादही दिले आहे. फ.मु.शिंदे यांनी पाठराखण केलेली आहे. त्यानंतर आई मनाचा गुरु, एक आग्रलेख आईचा, जागतिक करणातील राजाराम, ब्रेकिंग न्यूज ते न्यूज फ्लॅश, शेतक-यांचे मारेकरी, अशी त्यांची पुस्तके आलीत. मुक्काम पोस्ट आई या पुस्तकाने संदीप काळे यांना वेगळी ओळख दिली. या पुस्तकाच्या 23 आवृत्या निघाल्या. ग्रंथालीनं प्रकाशीत केलेल्या या पुस्तकाला शरद पवारांनी प्रस्तावना दिलेली आहे. अजूनही या पुस्तकाचा खप प्रचंड वाढतोय. 30 संपादकांच्या आईवर आधारीत असलेलं हे पुस्तक मराठी, हिंदी, इंग्रजीमध्येपण येऊ घातला आहे. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड आणि राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज विद्यापीठ नागपूर या तीन विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमाला मु.पोस्ट आई हे पुस्तक लाभलेलं आहे. मनोज कुमार शर्मा यांच्या जीवनावर आधारीत असलेलं ट्वेल फेल या पुस्तकालाही लोकांनी खूप पसंती दर्शवली. ते पुस्तकही ग्रंथालीनं केलं आहे. त्याच्याही चार आवरत्या निघाल्या त्यानंतर जय भीम लाल सलाम, अश्रूंची फूले, माणुसकी, तेरा अक्षर प्रेमाचे, अशी अनेक पुस्तके संदीप काळे यांची आली. संघर्षातून यशाकडे जाण्याचा मूलमंत्र सांगणारे 'सकाळ' प्रकाशनाने प्रसिद्ध केलेले संपादक, लेखक, निवेदक, संघटक संदीप काळे लिखित 'ऑल इज वेल', मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश हे पुस्तक तीन भाषांमध्ये नुकतेच राज्यपाल भगतसिंह कोश्यारी यांच्या हस्ते प्रकाशित झाले.

संदीप काळे यांची काही निवडक पुस्तके[संपादन]

  • अनावृत वृत्तापलीकडचे [१४]
  • आई मनाचा गुरू
  • एक अग्रलेख आईचा
  • ग्रामपरिवर्तनाचा वाटसरू
  • जागतिकीकरणातले राजाराम
  • न्यूज फ्लॅश ते ब्रेकिंग न्यूज
  • बाबासाहेब आंबेडकर
  • मु.पो. आई: संपादकांचं मातृस्मरण
  • शेतकऱ्यांचे मारेकरी
  • जयभीम लाल सलाम
  • ट्वेल्थ फेल
  • अश्रूंची फुले
  • माणुस'की'
  • तेरा अक्षर प्रेमाचे
  • दिवस असे की
  • सख्या बहिणी पक्या मैत्रिणी
  • प्रेमसेतू
  • आधुनिक भगीरथ
  • आचार्य
  • गंध आपुलकीचा
  • मां (हिंदी)
  • संदल
  • ऑल इज वेल

मिळालेले पुरस्कार[संपादन]

पत्रकारिता क्षेत्रात काम करीत असताना संदीप काळे आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर 2021, उत्कृष्ट पत्रकार पुरस्कार, चौथा स्तंभ पुरस्कार[१५], महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार, सत्यशोधक पत्रकारिता पुरस्कार, शांताबाई जोशी पत्रकारिता पुरस्कार, शिवजन्मोत्सव पत्रकार पुरस्कार, महाराष्ट्र पत्रकाररत्न गौरव पुरस्कार, दोन वेळा महाराष्ट्र पत्रकारभूषण गौरव पुरस्कार, महाराष्ट्र दीप पुरस्कार, कै. बाबा दळवी शोध पत्रकारिता पुरस्कार, शंकरराव चव्हाण विकास पत्रकारिता पुरस्कार,यशवंतराव चव्हाण युवा पुरस्कार, मराठवाडा भूषण पुरस्कार,नांदेड विकासरत्न पुरस्कार,साने गुरुजी सामाजिक पुरस्कार मिळाले आहेत.

शैक्षणिक अनुभव[संपादन]

संदीप काळे यांना पत्रकारितेमध्ये शिकणा-या विद्यार्थ्यांना शिकवण्याचा सुद्धा अनुभव आहे. त्यांनी घडविलेले अनेक विद्यार्थी विविध प्रसारमाध्यमांमध्ये काम करत आहेत. एमजीएम वृत्तपत्रविभागाचे प्राध्यापक होते. राजीव गांधी पत्रकारिता महाविद्यालयात ते प्राध्यापक होते. नांदेडच्या विवेकानंद पत्रकारिता महाविद्यालयात विभाग प्रमुख म्हणून कार्यरत होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ आणि स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ नांदेड, पत्रकारिता विभाग मुंबई विद्यापीठ या सर्व ठिकाणी त्यांनी गेस्ट प्राध्यापक म्हणून विद्यार्थ्यांना शिकवलेलं आहे. प्रिंट मीडिया, इलेक्ट्रॉनिक मीडिया आणि जनसंपर्क हे तिन्ही विषय त्यांचे आवडीचे विषय आहे. जे त्यांनी विद्यार्थ्यांना शिकविले आहे. आजही महाराष्ट्रातल्या अनेक पत्रकारितेशी संबंधीत विद्यापीठात त्यांना गेस्ट प्राध्यापक म्हणून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी बोलवतात. औरंगाबादला कृषी व ग्रामिण विकास प्रतिष्ठाण अंबेलोहळ या ठिकाणी त्यांनी जनसंपर्क अधिकारी म्हणून काम पाहिलं आहे.

सामाजिक उपक्रम[संपादन]

संदीप काळे यांनी अनेक वेगवेगळ्या उपक्रमात सहभाग नोंदविलेला आहे. त्यातले काही उपक्रम नक्कीच नोंद घेण्यासारखे आहे. सर्वेदयच्या माध्यमातून आम्ही घडू देशासाठी या नावाने घेतलेले अनेक शिबीर त्यातून युवकाचं खूप मोठ संघटन निर्माण झालं. बाबा आमटेंच्या श्रमसंस्कार छावणी शिबिरात संयोजक म्हणून संदीप यांनी भूमिका बजावली. आज ही दहा हजार तरुण या शिबिराच्या माध्यमातून काम करत आहेत. यिनच्या माध्यमातून राज्यातल्या प्रत्येक जिल्ह्यात आणि विभागात सलग तीन वर्ष संदीप काळे यांनी श्रमसंस्कार शिबीर घेतली. या शिबीराच्या माध्यमातून 30 हजारापेक्षा जास्त तरुणाई नव्याने काही तरी करण्यासाठी पुढे आली आहे. अंनिस, छात्रभारती, सेवादल, यांच्यामाध्यमातून कार्यकर्ते घडविण्याच्या दीडशे कार्यशाळा संदीप काळे यांनी घेतल्या. या माध्यमातून तीन हजारापेक्षा जास्त युवक कार्यकर्ते म्हणून पुढे आले. अनेक सेवाभावी उपक्रम संदीप काळे यांच्या नावे आहेत.

संपादन केलेलं दिवाळी अंक[संपादन]

  • लोकाश्रय
  • विजयी युवक
  • लोकपत्र
  • सांजवार्ता
  • मराठवाडा
  • सकाळ
  • यीनबझ

सदर[संपादन]

संदीप काळे लोकपत्रमध्ये असताना सहजं सुचलं, शिवाजी बनकर पाटील यांच्या साप्ताहीक लोकश्रयमध्ये वास्तव, आणि सॅंडी पाटील ही दोन सदर चालायची. त्यानंतर दैनिक उद्याचा मराठवाडामध्ये संडे स्पेशल नावाचा सदर, साप्ताहिक विजयी युवक मध्ये क्रांतीचा झेंडा, दैनिक प्रहारमध्ये दुष्काळी देशा या नावाने सदर सुरु होतं. सकाळमध्ये दुष्काळावर वृत्तांकन करताना मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र, गोवा या भागात दुष्काळाच्या झळा, या नावाखाली त्यांनी सातत्याने सदर चालवलं. यिनबझमध्ये सामर्थ्य आहे चळवळीचे हे सदर सुरु आहे. संदीप सोशल नावाने ब्लॉग लेखन करायचे. आणि आता सकाळमध्ये दर रविवारी सप्तरंगमध्ये प्रकाशित होणारा भ्रमंती लाईव्ह नावाचा सदर सुरु आहे. वेगवेगळ्या सदरच्या माध्यमातून संदीप काळे यांनी सातत्याने समाजात खोटारड्या मिरवणा-या व्यक्तींचा, कृतींचा पर्दाफाश केला आहे. अनेकांना न्याय मिळवून देण्याची भूमिकाही बजावली आहे.आता सप्तरंगमध्ये सुरु असलेल्या भ्रमंती लाइव्ह ला खूप प्रतिसाद मिळतो. त्यांनी चाळीसवून अधिक पुस्तकांना प्रस्तावना लिहल्या आहेत.

परदेश दौरे[संपादन]

वेगवेगळ्या देशाचा अभ्यास करण्यासाठी संदीप काळे यांनी परदेशात दौरे केले. या दौ-यात त्यांनी त्या त्या देशातील अर्थव्यवस्था, शिक्षण, राजकारण, पत्रकारिता, समाजकारण यावरचा अभ्यास केला आहे. हा अभ्यास करताना त्यांनी आपल्या देशात उपयोग कसा होईल याचीही आखणी केली होती. अभ्यास दौरा केलेल्यांमध्ये अमेरीका, साऊथ कोरीया, ब्राझील, मलेशिया, चीन या देशांचा समावेश आहे.

व्याख्याते[संपादन]

व्यक्तिमत्व विकास या विषयावर तीन हजारावून अधिक ठिकाणी संदीप काळे यांची व्याख्याने झाली आहेत. ते सतत राज्यभर अनेक ठिकाणी महाविद्यालय, सार्वजनिक कार्यक्रम, पुस्तक प्रकाशन सोहळ्यात मार्गदर्शन करण्यासाठी जात असतात.

बाह्य दुवे[संपादन]

  1. ^ संदीप काळे. "यश आंतरजातीय विवाहाचे' सकाळ मधील लेखन". Sakal.
  2. ^ साम टीव्ही. "मोठ्ठ व्हायचंय ,मला". साम टीव्ही.
  3. ^ डिलिव्हरिंग चेंग फाउंडेशन. "'यिन' चे अधिकृत संकेतस्थळ". Sakal.
  4. ^ सकाळ वृत्तसेवा. "नितीन गडकरींशी आज तरुणाईचा संवाद". Sakal.[मृत दुवा]
  5. ^ http://mibhatimes.com/interview/at-such-a-young-age-journalist-sandip-kale-is-inspiring-others/
  6. ^ संदीप काळे. "आयबीएन लोकमतचे केलेले एक वार्तांकन". ibnlokmat.
  7. ^ ग्लोबल मराठी. "उद्याचा मराठवाडा संपादकीय कार्य". ग्लोबल मराठी.
  8. ^ संदीप काळे. "सर संमेलनाध्यक्ष लेख". नवशक्ती.
  9. ^ सकाळ वृत्तसेवा. "नांदेड येथील महिला भूषण पुरस्कारास सहयोगी संपादक संदीप काळे यांची प्रमुख उपस्थिती". Sakal.
  10. ^ MH News. "'आम्ही घडू देशासाठी' यूथ छावणी शिबिर". MH News.
  11. ^ सकाळ वृत्तसेवा. "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विचारसंमेलनाचे रविवारी उद्‌घाटन". Sakal.
  12. ^ दिनकर गांगल. "शेतकरी प्रश्नावरील संशोधनाचा संदर्भ". थिंक महाराष्ट्र.
  13. ^ "हिंमत-ए-मर्दा... | eSakal". www.esakal.com. 2021-04-11 रोजी पाहिले.
  14. ^ ब्युरो रिपोर्ट,नांदेड. "काळे यांच्या 'अनावृत-वृत्तापलीकडचे' या पुस्तकाचे प्रकाशन कविवर्य फ. मु. शिंदे हस्ते झाले त्यावरील लेख". भारत४इंडिया.
  15. ^ सकाळ वृत्तसेवा. "'चौथा स्तंभ'चे राज्यस्तरीय पत्रकारिता पुरस्कार जाहीर". सकाळ.