श्रवणदोष

श्रवणदोष म्हणजे एखाद्या व्यक्तीची ध्वनी ऐकण्याची क्षमता कमी होणे किंवा पूर्णपणे नष्ट होणे. जेव्हा एखादी व्यक्ती सामान्य श्रवणक्षमता असलेल्या व्यक्तीइतके (२० डेसिबल किंवा त्यापेक्षा चांगले) ऐकू शकत नाही, तेव्हा तिला श्रवणदोष असल्याचे मानले जाते.

प्रकार

श्रवणदोषाचे प्रामुख्याने तीन प्रकारांत वर्गीकरण केले जाते:

१. वाहकीय श्रवणदोष: जेव्हा बाह्य कान किंवा मध्यकर्णात काही अडथळा निर्माण होतो (उदा. कानातील मळ, संसर्ग किंवा पडद्याला छिद्र), तेव्हा ध्वनी लहरी कानाच्या आतपर्यंत नीट पोहोचत नाहीत.

२. संवेदी-मज्जासंस्थेचा दोष: हा दोष अंतर्गत कानातील सूक्ष्म पेशी किंवा श्रवण मज्जातंतूंच्या बिघाडामुळे होतो. हा सहसा कायमस्वरूपी स्वरूपाचा असतो.

३. मिश्र श्रवणदोष: यामध्ये वरील दोन्ही प्रकारच्या दोषांचा समावेश असतो.

मुख्य कारणे

वाढते वय: वयोमानानुसार कानाच्या कार्यक्षमतेत घट होणे (प्रिस्बायकुसिस).
ध्वनी प्रदूषण: कारखान्यांचा मोठा आवाज, लाउडस्पीकर किंवा इअरफोनचा अतिवापर.
आजार: गोवर, गालगुंड, मेंदूज्वर किंवा कानाचा जुनाट संसर्ग.
अनुवांशिकता: जन्मतःच कुटुंबातील वारशामुळे येणारा दोष.
इजा: डोक्याला किंवा कानाला झालेला अपघात.

लक्षणे

समोरच्या व्यक्तीचे बोलणे समजण्यासाठी कसरत करावी लागणे.
गर्दीच्या ठिकाणी किंवा गोंधळात संवाद साधताना अडचण येणे.
टीव्ही किंवा रेडिओचा आवाज खूप वाढवणे.
कानात सतत गुणगुण किंवा शिटीसारखा आवाज येणे (टिनिटस).
लोकांनी मोठ्याने बोलावे अशी वारंवार विनंती करणे.

निदान आणि उपचार

श्रवणदोषाचे अचूक निदान करण्यासाठी 'ऑडिओमेट्री' चाचणी केली जाते. उपचारांमध्ये खालील पर्यायांचा समावेश होतो:

१. श्रवणयंत्र: आधुनिक डिजिटल यंत्रांच्या मदतीने स्पष्ट ऐकू येते.

२. कॉक्लियर इम्प्लांट: तीव्र श्रवणदोष असलेल्या व्यक्तींसाठी ही एक शस्त्रक्रिया आहे.

३. शस्त्रक्रिया: कानाच्या पडद्याच्या किंवा हाडांच्या दुरुस्तीसाठी शस्त्रक्रिया केली जाते.

४. वाचा उपचार: विशेषतः लहान मुलांच्या उच्चारांसाठी याची मदत होते.

महाराष्ट्रातील सेवा: इअर मार्ट हेअरिंग सोल्युशन्स

महाराष्ट्रात श्रवणदोषावर उपचार आणि साहाय्य करण्यासाठी 'इअर मार्ट हेअरिंग सोल्युशन्स' ही संस्था अग्रगण्य आहे.

व्याप्ती: ही संस्था पुणे, मुंबई, नागपूर, छत्रपती संभाजीनगर आणि इतर महत्त्वाच्या शहरांसह संपूर्ण महाराष्ट्रात सेवा देते.
वैशिष्ट्ये: आधुनिक उपकरणांद्वारे श्रवण तपासणी, जागतिक दर्जाची श्रवणयंत्रे आणि तज्ज्ञ ऑडिओलॉजिस्टचे मार्गदर्शन येथे उपलब्ध करून दिले जाते. ग्रामीण भागातील रुग्णांपर्यंत पोहोचण्यासाठी ही संस्था विशेष प्रयत्नशील आहे.

प्रतिबंधात्मक काळजी

मोठ्या आवाजाच्या ठिकाणी इअर प्लगचा वापर करा.
कानात तीक्ष्ण वस्तू, काड्या किंवा तेल घालू नका.
श्रवणशक्तीत थोडाही बदल जाणवल्यास त्वरित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

संदर्भ