Jump to content

शोभना रानडे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
शोभना रानडे
मानव
लिंगमहिला संपादन
नागरिकत्वभारत, ब्रिटिश भारत, भारतीय अधिराज्य संपादन
जन्म तारीख२६ ऑक्टोबर 1924 संपादन
जन्मस्थानपुणे संपादन
मृत्यू तारीख४ ऑगस्ट 2024 संपादन
व्यवसायसामाजिक कार्यकर्ता संपादन
पुरस्कारपद्मभूषण पुरस्कार, जमनालाल बजाज पुरस्कार संपादन
 

शोभना रानडे (२६ ऑक्टोबर १९२४ - ४ ऑगस्ट २०२४) या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि गांधीवादी होत्या, ज्या निराधार महिला आणि मुलांच्या सेवेसाठी ओळखल्या जातात. भारत सरकारने २०११ मध्ये त्यांना समाजातील त्यांच्या सेवेसाठी पद्मभूषण हा तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन सन्मानित केले.[१]

चरित्र

[संपादन]

रानडे यांचा जन्म २६ ऑक्टोबर १९२४ रोजी पुणे येथे मुंबई प्रेसिडेन्सी येथे झाला.[२] त्यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा टप्पा १९४२ मध्ये आला, जेव्हा त्या १८ वर्षांच्या होत्या, तेव्हा त्यांची भेट महात्मा गांधी यांच्याशी पुण्यातील आगा खान पॅलेसमध्ये झाली, ज्यामुळे तरुण शोभना यांनी आयुष्यभर गांधीवादी आदर्श स्वीकारले.[३]

रानडे यांचे जीवन निराधार महिला आणि मुलांच्या कल्याणासाठी समर्पित होते. १९५५ मध्ये, त्या आसाममधील उत्तर लखीमपूर येथे गेल्या आणि विनोभा भावे यांच्यासोबत पदयात्रेत सामील झाल्या. मैत्रेयी आश्रम आणि शिशु निकेतनची स्थापना करण्यास त्यांनी मदत केली होती.[४] हे या प्रदेशातील पहिले बाल कल्याण केंद्र होते. त्यांनी नागा महिलांना चरखा विणण्याचे प्रशिक्षण देण्यासाठी आदिम जातीय सेवा संघ ही मोहीम देखील सुरू केली.[३]

१९७९ मध्ये, त्या पुण्यात परतल्या आणि आगा खान पॅलेस येथे गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्था आणि महिला प्रशिक्षण संस्थेची स्थापना करण्यात त्यांनी मदत केली.[३] १९९८ मध्ये, गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्थेच्या तत्वाखाली, रानडे यांनी कस्तुरबा महिला खादी ग्रामोद्योग विद्यालयाची स्थापना केली. ही एक निराधार महिलांसाठीची एक संस्था आहे, ज्याद्वारे त्यांना २० वेगवेगळ्या ग्रामीण व्यवसाय आणि कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जाते व आपले जीवन घडवण्याची संधी मिळवून दिली जाते.[३][४][५]

तिने महाराष्ट्रात बालग्राम महाराष्ट्र या नावाने एक एसओएस मुलांचे गाव सुरू केले, जे आता १६०० अनाथांना आश्रय देणारे बनले आहे.[३] पुण्यातील शिवाजीनगर येथे रानडे यांनी स्थापन केलेले आणि हरमन ग्माईनर सोशल सेंटर हे रस्त्यावरील मुलांच्या पुनर्वसन आणि शिक्षणासाठी समर्पित बालगृह आहे, जे ११२ मुले आणि १३८ मुलींची काळजी घेते.[४]

पुण्यातील सासवड येथे रानडे यांनी स्थापन केलेला बालगृह आणि बालसदन हे आणखी बाल कल्याण प्रकल्प आहेत. ही केंद्रे आता ६० निराधार मुलींना घर देतात.[४] गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्थेच्या माध्यमातून गंगा नदीला प्रदूषणापासून वाचवण्यासाठी सुरू केलेल्या गंगा वाचवा चळवळीतही रानडे सहभागी होत्या.[६]

रानडे पुण्यात राहत होत्या आणि आगा खान पॅलेसवर केंद्रित असलेल्या त्यांच्या कामांची काळजी घेत होत्या.[३] ४ ऑगस्ट २०२४ रोजी वयाच्या ९९ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.

कारकीर्दीमधील पदे

[संपादन]
  • विश्वस्त - कस्तुरबा गांधी राष्ट्रीय स्मारक ट्रस्ट[७]
  • विश्वस्त – गांधी स्मारक निधी [८]
  • विश्वस्त - बालग्राम महाराष्ट्र [९]
  • सचिव - गांधी राष्ट्रीय स्मारक संस्था
  • अध्यक्ष - महिलांमध्ये निरक्षरता निर्मूलनासाठी अखिल भारतीय समिती
  • बोर्ड सदस्य - एसओएस चिल्ड्रन्स व्हिलेजेस - दिल्ली
  • अध्यक्ष - अखिल भारतीय महिला परिषद [९]
  • अध्यक्ष – भूदान ग्राम दान मंडळ महाराष्ट्र [४]

पुरस्कार आणि सन्मान

[संपादन]

संदर्भ

[संपादन]
  1. 1 2 "Padma announcement". 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  2. ↑ Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 3. A.P.H. Pub. Corp. 2001. ISBN 8176482641.
  3. 1 2 3 4 5 6 "Real Heroes profile". 2013-10-07 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  4. 1 2 3 4 5 "JLB profile". 2015-02-07 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  5. ↑ "YouTube video". YouTube. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  6. ↑ "Save Ganga". 2014-07-18 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  7. ↑ "KGNMT Trustee". 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  8. ↑ "Gandhi Smarak Nidhi". 2018-08-19 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  9. 1 2 3 4 "Balgram". 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  10. ↑ "Jamnalal Bajaj". 2015-02-07 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  11. ↑ "CNN IBN award". YouTube. 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  12. 1 2 "KGNMT". 12 August 2014 रोजी पाहिले.
  13. ↑ "Rajiv Gandhi Manav Seva Award". 12 August 2014 रोजी पाहिले.
"https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=शोभना_रानडे&oldid=2693571" पासून हुडकले