शुभांशू शुक्ला
 | |
| वैयक्तिक माहिती | |
|---|---|
| जन्म तारीख | १० ऑक्टोबर, १९८५ |
| जन्म स्थान | लखनौ, उत्तर प्रदेश |
| जोडीदार | कामना मिश्रा |
| शिक्षण आणि करिअर | |
| प्रकार | इस्रो अंतराळवीर |
| अंतराळातील वेळ | [१] |
ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला हे भारतीय हवाई दलाचे चाचणी पायलट, अभियंता आणि इस्रो मधील अंतराळयात्री आहेत. भारतीय मानवी अंतराळ उड्डाण कार्यक्रमाचा भाग म्हणून अंतराळात गेलेल्या चार अंतराळवीरांपैकी ते पहिले आहेत.[२][३] ते सध्या अॅक्सिओम मिशन ४ मध्ये आहेत. आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाला भेट देणारे ते पहिले भारतीय अंतराळवीर असून राकेश शर्मा यांच्यानंतर कक्षेत प्रवास करणारे दुसरे भारतीय अंतराळवीर आहेत.
प्रारंभिक आयुष्य
[संपादन]शुक्ला[४] यांचा जन्म शंभू दयाळ शुक्ला आणि आशा शुक्ला यांच्या पोटी झाला. ते तीन भावंडांपैकी सर्वात लहान आहेत. शुक्ला हे मूळचे उत्तर प्रदेशातील लखनौ येथील रहिवासी आहेत. त्यांनी अलीगंज येथील सिटी मॉन्टेसरी स्कूलमधून आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले. १९९९ च्या कारगिल युद्धाने प्रेरित होऊन त्यांनी राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एनडीए) परीक्षेसाठी अर्ज केला आणि उत्तीर्ण देखील झाले. त्यांनी आपले लष्करी प्रशिक्षण पूर्ण केले आणि २००५ मध्ये राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी मधून संगणक शास्त्रात विज्ञान शाखेची पदवी मिळवली.[५]
त्यानंतर त्यांची फ्लाइंग शाखेसाठी निवड झाली आणि त्यांनी भारतीय वायुसेना अकादमीमध्ये प्रशिक्षण घेतले. जून २००६ मध्ये, त्यांना भारतीय हवाई दलाच्या लढाऊ शाखेत फ्लाइंग ऑफिसर म्हणून नियुक्त करण्यात आले.[६][७] [८]
हवाई दलातील कारकीर्द
[संपादन]शुक्ला हे एक लढाऊ व्यक्ती आणि अनुभवी चाचणी वैमानिक आहेत. त्यांना सुखोई एसयू-३० एमकेआय, मिग-२१, मिग-२९, जॅग्वार, हॉक मार्क १३२, डॉर्नियर २२८ आणि अँतोनोव्ह एन-३२ यासह विविध विमानांमध्ये सुमारे २,००० तास उड्डाणाचा अनुभव आहे.[९][१०] शुक्ला यांचे टोपणनाव शक्स असे आहे.[११]
अंतराळवीर कारकीर्द
[संपादन]प्रशिक्षण
[संपादन]२०१९ मध्ये भारतीय हवाई दलाच्या अंतर्गत भारतीय मानवी अंतराळ उड्डाण कार्यक्रमासाठी इन्स्टिट्यूट ऑफ एरोस्पेस मेडिसिन (IAM) द्वारे शुक्ला यांचा अंतराळवीर निवड प्रक्रियेत समावेश करण्यात आला होता. नंतर, IAM आणि ISRO द्वारे त्यांना अंतिम चारमध्ये निवडण्यात आले. २०२० मध्ये, ते युरी गागारिन कॉस्मोनॉट प्रशिक्षण केंद्रात निवडलेल्या इतर तीन अंतराळवीरांसह मूलभूत प्रशिक्षणासाठी रशियाला गेले. २०२१ मध्ये मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण झाले. त्यानंतर ते भारतात परतले आणि बंगळुरूमधील अंतराळवीर प्रशिक्षण सुविधेत प्रशिक्षण घेतले. या काळात त्यांनी भारतीय विज्ञान संस्थेतून एरोस्पेस अभियांत्रिकीमध्ये पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली.[३]
भारताच्या पहिल्या मानवी अंतराळ मोहिमेसाठी अंतराळवीर संघातील सदस्य म्हणून त्यांचे नाव पहिल्यांदा २७ फेब्रुवारी २०२४ रोजी तिरुवनंतपुरम येथील इस्रोच्या विक्रम साराभाई अंतराळ केंद्रात अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आले.[३][१२]
अॅक्सिओम मिशन ४
[संपादन]| “ | नमस्कार, माझ्या प्रिय देशवासीयांनो! काय एक सवारी! ४१ वर्षांनंतर आपण पुन्हा एकदा अंतराळात परतलो आहोत. ही एक अद्भुत सवारी आहे. आपण पृथ्वीभोवती ७.५ किलोमीटर प्रति सेकंद वेगाने प्रदक्षिणा घालत आहोत. माझ्या खांद्यावर कोरलेला तिरंगा मला सांगतो की मी तुमच्या सर्वांसोबत आहे. माझा हा प्रवास आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाची सुरुवात नाही तर भारताच्या मानवी अंतराळ कार्यक्रमाची सुरुवात आहे. तुम्ही सर्वांनी या प्रवासाचा भाग व्हावे अशी माझी इच्छा आहे. तुमची छातीही अभिमानाने फुलली पाहिजे... एकत्रितपणे, भारताच्या मानवी अंतराळ कार्यक्रमाची सुरुवात करूया. जय हिंद ! जय भारत!" | ” |
– शुभांशू शुक्लाचा अवकाशातून राष्ट्राला उद्देशून पहिला संदेश,
शुक्ला सध्या आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर सुरू असलेल्या अॅक्सिओम मिशन ४ मोहिमेसाठी मिशन पायलट म्हणून काम करत आहेत. ते कमांडर पेगी व्हिटसन यांच्या नेतृत्वाखालील क्रूचा भाग आहेत , त्यांच्यासोबत मिशन तज्ज्ञ स्लावोस उझ्नान्स्की-विस्निव्स्की आणि टिबोर कापू आहेत.[१४][१५][१६] इस्रोचे सहकारी अंतराळवीर प्रशांत नायर यांना बॅकअप क्रू सदस्य म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते; दोघांनीही ह्युस्टनमधील नासाच्या जॉन्सन स्पेस सेंटरमध्ये प्रशिक्षण घेतले.
नासा, स्पेसएक्स आणि इस्रो यांच्यातील सहकार्याने सुरू झालेल्या या मोहिमेचा उद्देश आंतरराष्ट्रीय अंतराळ उड्डाण सहकार्य मजबूत करणे आहे.[१७][१८][१९][२०] शुक्ला हे १९८४ मध्ये अंतराळवीर राकेश शर्मा यांच्यानंतर आयएसएसला भेट देणारे पहिले भारतीय अंतराळवीर आणि कक्षेत प्रवास करणारे दुसरे भारतीय आहेत.[१४] राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू , पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भारतीय हवाई दलाने शुक्ला यांना एक्स बद्दल अभिनंदन केले.[२१]
वैयक्तिक आयुष्य
[संपादन]शुक्ला यांचे लग्न कामना मिश्रा यांच्याशी झाले आहे. कामना ह्या शुभांशीच्या वर्गमैत्रीण असून त्या व्यवसायाने दंतचिकित्सक आहेत. या जोडप्याला एक मुलगा आहे.[२२]
आपल्या फावल्या वेळेत, शुक्ला शारीरिक व्यायाम आणि विज्ञानाशी संबंधित पुस्तके वाचण्यात गुंतलेले असतात. विशेष म्हणजे निरीश्वरवादी असूनही, त्यांना अलीकडेच जन्मकुंडली वाचण्यात रस निर्माण झाला आहे.[२३][२४]
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "India's Path to Space: Group Captain Shukla Commands Gaganyaan". Devdiscourse (इंग्रजी भाषेत). 2025-06-25 रोजी पाहिले.
- ↑ Pandey, Geeta (27 February 2024). "Gaganyaan: India names astronauts for maiden space flight". BBC News. 27 February 2024 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 Kumar, Chethan. "Nair, Prathap, Krishnan and Chauhan listed for Gaganyaan mission". The Timesof India. Bengaluru.: Times Group. 27 February 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "Aiming For The Sky: When Shubhanshu Shukla Ran Away From Sister's 'Vidaai'". NDTV (इंग्रजी भाषेत). 2025-06-09 रोजी पाहिले.
- ↑ Bajpai, Namita (2025-06-04). "Joy and pride laced with anxiety grip Group Captain Shubhanshu Shukla's family ahead of his space sojourn". The New Indian Express (इंग्रजी भाषेत). 2025-06-09 रोजी पाहिले.
- ↑ "Lucknow lad Shubhanshu Shukla named for Gaganyaan mission". The Times of India. March 18, 2025. 19 March 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ "Biography of Shubhanshu Shukla". Axiom Space. 19 March 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ "My journey to space will be the journey of 1.4 billion fellow Indians: Group Captain Shubhanshu Shukla". द हिंदू. March 18, 2025. 19 March 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ Vasudevan Mukunth (3 March 2024). "Gaganyaan astronauts:The chosen four". thehindu.com. द हिंदू. 8 March 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "Axiom Space Astronaut: Shubhanshu Shukla". Axiom Space (इंग्रजी भाषेत). 2025-01-23 रोजी पाहिले.
- ↑ "India's 'Shux' heads to space". The Economic Times. 2025-06-08. 2025-06-11 रोजी पाहिले.
- ↑ "Kerala celebrates as local son Prasanth Balakrishnan Nair gears up for Gaganyaan space mission". The Telegraph. Palakkad. ABP. 27 February 2024. 27 February 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ ""Orbiting The Earth. Jai Hind, Jai Bharat": Shubhanshu Shukla's Space Message". www.ndtv.com (इंग्रजी भाषेत). 2025-06-25 रोजी पाहिले.
- 1 2 "Shubhanshu Shukla: Astronaut to become first Indian to set foot on ISS". www.bbc.com (इंग्रजी भाषेत). 2025-06-26. 2025-06-26 रोजी पाहिले.
- ↑ Fortin, Jacey; K.B, Pragati (25 June 2025). "Four Astronauts Lift Off on Axiom Mission to the I.S.S." The New York Times. 26 June 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ Dunn, Marcia (25 June 2025). "Astronauts from India, Poland and Hungary blast off on a privately funded trip to the space station". The Washington Post.
- ↑ "Indian Astronaut Will Pilot Mission To International Space Station: Axiom Space". www.ndtv.com.
- ↑ "Axiom Space's next astronaut mission to the ISS with SpaceX delayed to spring 2025". Space.com. 12 August 2024. 9 November 2024 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 October 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "Axiom Space Astronaut Missions are Building Human Experience, Opportunity in LEO". axiomspace.com. Axiom Space. 28 February 2024. 15 October 2024 रोजी पाहिले.
- ↑ "Axiom Space Ax-4 mission". Axiom Space. 30 January 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ Trivedi, Saurabh (2025-06-25). "President, PM extend best wishes for Shubhanshu Shukla's space odyssey". द हिंदू (इंग्रजी भाषेत). ISSN 0971-751X. 2025-06-27 रोजी पाहिले.
- ↑ "From classroom to cosmos: Shubhanshu Shukla's wife looks back & ahead". The Times of India. 2025-06-09. ISSN 0971-8257. 2025-06-09 रोजी पाहिले.
- ↑ "Shubhanshu Shukla's Personal Life". The Times of India. March 18, 2025. 19 March 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ "Shubhanshu Shukla: The First Indian Air Force Officer on Axiom Mission 4". NDTV. March 19, 2025. 19 March 2025 रोजी पाहिले.