शरीफा हमीद अली
शरीफा हमीद अली (१८८३ - १९७१),[१] ज्यांना बेगम हमीद अली म्हणूनही ओळखले जाते, त्या एक भारतीय स्त्रीवादी, राष्ट्रवादी, अधिवक्ता आणि राजकीय व्यक्तिमत्त्व होत्या. त्या १९३५ मध्ये अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या[१] आणि १९४७ मध्ये महिलांच्या स्थितीवरील संयुक्त राष्ट्र आयोगाच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक होत्या.[२] मानवी हक्कांच्या सार्वत्रिक घोषणेमध्ये लिंग समावेशक भाषेवर त्यांनी चर्चा केली होती.[३]
वैयक्तिक जीवन
[संपादन]बेगम शरीफा हमीद अली यांचा जन्म १२ डिसेंबर १८८३ रोजी गुजरातमधील बडोदा (आता वडोदरा म्हणून ओळखले जाते) येथील एका प्रगतीशील मुस्लिम कुटुंबात झाला. ती भारतीय कार्यकर्ते आणि राजकारणी बद्रुद्दीन तय्यबजी यांचे पुतणे अमीना तय्यबजी आणि अब्बास जे. तय्यबजी यांची कन्या होती.[४] तिचे वडील, अब्बास जे. तय्यबजी, बडोदा राज्याचे मुख्य न्यायाधीश आणि महात्मा गांधींचे अनुयायी होते.[१] तिची आई अमीना पडदा पद्धत नाकारणाऱ्या पहिल्या प्रमुख मुस्लिम महिलांपैकी एक होती.[१] अलीने तिच्या आईचे उदाहरण अनुसरले आणि या प्रतिबंधात्मक कायद्याविरुद्धच्या चळवळीला पाठिंबा दिला, कारण ती त्याला सामाजिक विभाजनाचे आणि लिंगभेदाच्या अत्याचाराचे प्रतीक मानत होती.[५] तिच्या पालकांनी तिला आणि तिच्या बहिणींना पडद्याच्या बंधनांना न जुमानता शाळेत पाठवून त्यांच्या शिक्षणाला पाठिंबा दिला होता. बेगम हमीद अली यांनी उर्दू, गुजराती, फारसी, मराठी, इंग्रजी आणि फ्रेंच या सहा भाषा बोलायला शिकल्या. तिने चित्रकला आणि संगीतासाठी देखील आपला वेळ दिला.[६] वयाच्या पंचवीस व्या वर्षी तिने तिचा चुलत भाऊ आणि भारतीय नागरी सेवा अधिकारी हमीद अलीशी लग्न केले. लग्नानंतर, ते भारतातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सी प्रांतात गेले. ती सामाजिक कार्यात सहभागी राहिली आणि तिच्या आवडी जोपासत राहिली.[४]
राजकीय कारकीर्द
[संपादन]१९०७ मध्ये, अली यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनात भाग घेतला, ज्यामुळे स्वदेशी चळवळ आणि हरिजनांच्या समाजातील उन्नतीबद्दल त्यांची आवड निर्माण झाली. त्यांनी गावोगावी महिलांसाठी नर्सिंग सेंटर आणि वर्ग सुरू करण्यासाठी काम केले.[६] त्यांच्या सर्वात प्रसिद्ध कामगिरीपैकी एक म्हणजे २८ सप्टेंबर १९२९ रोजी संमत झालेल्या सारडा किंवा शारदा कायद्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी मोहीम आयोजित करणे, ज्याला बालविवाह प्रतिबंध कायदा असेही म्हणतात.[७] तिने सिंधमधील मुस्लिम महिलांना संबोधित केले आणि त्यांचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी तिच्या स्वतःच्या अनुभवाचे उदाहरण दिले. सात मुलींची आई म्हणून, अलीने दावा केला की त्यापैकी दोन मुली "या प्रथेला बळी पडल्या आहेत."[७] यामुळे, तिने त्यांचे लग्न शिक्षित आणि प्रौढ होईपर्यंत पुढे ढकलण्याचा निर्णय घेतला कारण तिचा असा विश्वास होता की लग्नाचे कायदेशीर वय अठरा असावे.[७]
१९३४ मध्ये त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला आघाडीच्या इस्तंबूल काँग्रेसमध्ये अखिल भारतीय महिला परिषदेचे प्रतिनिधित्व केले आणि १९३७ मध्ये चेकोस्लोवाकियातील लोहाकोविस येथे झालेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय लीग फॉर पीस अँड फ्रीडमच्या काँग्रेसमध्ये भाग घेतला.[८]
१९३९ मध्ये राष्ट्रीय नियोजन समितीच्या महिला उपसमितीवर अली यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.[४] उपसमितीची भूमिका महिलांच्या सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर स्थितीचा आढावा घेणे व शिफारस करणे ही होती. सुरुवातीला इतर दोन मुस्लिम महिलांसह त्यांची नियुक्ती करण्यात आली होती, परंतु नंतर त्यां दोघींनी राजीनामा दिला कारण त्यांना वाटले की त्यांचे ऐकले जात नाही. त्यामुळे, समितीमध्ये सहभागी होणारी अली ही एकमेव मुस्लिम महिला होती आणि वेगळा दृष्टिकोन मिळविण्यासाठी तिने मुस्लिम कायद्यावरील अधिकाऱ्यांशी सल्लामसलत करण्यास प्रोत्साहन दिले. तिला आढळले की इतर सदस्यांनी तिचे युक्तिवाद समजून घेतले नाहीत किंवा त्याकडे लक्ष दिले नाही. जवाहरलाल नेहरूंच्या हस्तक्षेपानंतर आणि उपसमितीला मुदतवाढ दिल्यानंतर, तिने अंतिम अहवालावर स्वाक्षरी केली.[९]
भारत सरकारने त्यांना संयुक्त राष्ट्रांच्या महिलांच्या स्थितीवरील आयोगात भारतीय प्रतिनिधी म्हणून नियुक्त केले. त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या राष्ट्रीय नियोजन आयोगाच्या आणि हिंदुस्तान पाठ्यपुस्तक समितीच्या सदस्या देखील झाल्या.[८]
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 3 4 Wayne, Tiffany K. (2011). Feminist Writings from Ancient Times to the Modern World: A Global Sourcebook and History. Greenwood. p. 514.
- ↑ Wayne, Tiffany K. (2011). Feminist Writings from Ancient Times to the Modern World: A Global Sourcebook and History. Greenwood. p. 516.
- ↑ Adami, Rebecca (2019). Women and the Universal Declaration of Human Rights. New York & London: Routledge. pp. 74–85. ISBN 9780429437939.
- 1 2 3 Forbes, Geraldine (1996). Women in Modern India. State University of New York: Cambridge University Press. p. 199.
- ↑ Woodsmall, Ruth Frances (1936). Women in the Changing Islamic System. BIMLA Publishing House.
- 1 2 Srivastava, Gouri (2003). The Legend Makers: Some Eminent Women of India. New Delhi: Concept Pub. Co. p. 100.
- 1 2 3 Forbes, Geraldine (1996). Women of Modern India. State University of New York: Cambridge University Press. p. 87.
- 1 2 Srivastava, Gouri (2003). The Legend Makers: Some Eminent Women of India. New Delhi: Concept Pub. Co. p. 101.
- ↑ Forbes, Geraldine (1996). Women in Modern India. State University of New York: Cambridge University Press. pp. 199–200.