शमशाद बेगम (समाजसेविका)
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत |
| जन्मस्थान | बालोद |
| व्यवसाय | सामाजिक कार्यकर्ता |
| पुरस्कार | सामाजिक कार्यामध्ये पद्मश्री |
शमशाद बेगम या एक भारतीय समाजसेविका आहेत. छत्तीसगडमधील अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती आणि इतर मागासवर्गीयांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी केलेल्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात.[१] भारत सरकारने २०१२ मध्ये त्यांना पद्मश्री, हा चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान देऊन गौरविले आहे.[२]
जीवन आणि कार्य
[संपादन]शमशाद बेगम या छत्तीसगड राज्यातील बालोद जिल्ह्यातील (पूर्वीचा दुर्ग जिल्हा) रहिवासी आहेत. गुंडरदेही ब्लॉकमध्ये एका छोट्या ग्रामपंचायतीच्या अध्यक्षा म्हणून काम करत असताना, त्यांचा भारत सरकारच्या 'राष्ट्रीय साक्षरता मिशन'शी संबंध आला.[३] येथूनच त्यांच्या समाजसेवेच्या प्रवासाला सुरुवात झाली. १९९५ मध्ये गुंडरदेही येथे ही मोहीम सुरू झाल्यानंतर अवघ्या सहा महिन्यांत, बेगम आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी परिसरातील १८,२६५ निरक्षर महिलांपैकी १२,२६९ महिलांना साक्षर केले.[३]
साक्षरता मोहीम संपल्यानंतरही त्यांनी आपले सामाजिक कार्य सुरूच ठेवले. त्यांनी अवैध जमीन अतिक्रमणे आणि दारूची दुकाने बंद करण्यासारख्या सामाजिक प्रश्नांवर लढा दिला. त्यांनी बालोद जिल्ह्यात १०४१ महिला 'स्वयंसाहाय्यता गट' स्थापन केले आहेत.[३] या गटांच्या माध्यमातून महिलांनी जमा केलेल्या बचतीतून गरजू सदस्यांना घरगुती आपत्कालीन परिस्थितीसाठी कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते. या गटांची एकूण बचत २ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सपेक्षा जास्त असल्याचे सांगण्यात येते.[३] या स्वयंसाहाय्यता गटांनी साबण तयार करणे आणि बैलगाडीची चाके बनवणे यांसारखे कुटीर उद्योगही सुरू केले आहेत. तसेच त्यांनी 'महिला भवन'ची स्थापना केली आहे.[४]
संस्थात्मक सहभाग
[संपादन]- सहयोगी जनकल्याण समिती: त्या या संस्थेशी जोडलेल्या असून महिला आणि मुलांच्या शिक्षण आणि कल्याणासाठी काम करतात.[४]
- नाबार्ड : महिलांमध्ये नेतृत्व कौशल्य विकसित करणे, लिंगभेदाविरुद्ध जागरूकता निर्माण करणे, बालविवाह रोखणे आणि विनयभंग विरोधी जनजागृती करण्यासाठी त्या राष्ट्रीय शेती व ग्रामीण विकास बँक (नाबार्ड)सोबत काम करतात.[३]
पुरस्कार आणि सन्मान
[संपादन]शमशाद बेगम यांना २०१२ मध्ये समाजसेवा क्षेत्रातील त्यांच्या बहुमूल्य योगदानाबद्दल भारत सरकारतर्फे पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.[२][५]
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "2 Chhattisgarh women get Padma Shri". Chhattisgarh Top News. 25 January 2012. 10 December 2014 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 4 December 2014 रोजी पाहिले.
- 1 2 "Padma Shri" (PDF). Padma Shri. 2014. 2017-10-19 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित. 11 November 2014 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 4 5 "Shamshad Begum of Chhattisgarh empowering women". One India. 21 October 2008. 4 December 2014 रोजी पाहिले.
- 1 2 "Welcome to PSIT". Pranveer Singh Institute of Technology. 2014. 4 December 2014 रोजी पाहिले.
- ↑ "Full list: 2012 Padma Vibhushan, Padma Bhushan and Padma Shri awardees". IBN Live. 25 January 2012. 3 December 2012 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 4 December 2014 रोजी पाहिले.