वैशाख शुद्ध पंचमी

वैशाख शुद्ध पंचमी ही वैशाख महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील पाचवी तिथी आहे.

१८७१-७२ची हिंदू दिनदर्शिका

या तिथीला भारतात अनेक महत्त्वाचे उत्सव, जयंत्या आणि धार्मिक विधी पार पडतात.

प्रमुख उत्सव आणि धार्मिक महत्त्व

अद्वैत वेदांत तत्त्वज्ञानाचे संस्थापक, सनातन धर्माचे पुनरुज्जीवक आणि आद्य जगद्गुरू श्री आद्य शंकराचार्य यांची जयंती साजरी केली जाते. केरळमधील कालडी या गावी वैशाख शुद्ध पंचमीला त्यांचा जन्म झाला अशी श्रद्धा आहे. या निमित्ताने भारतातील विविध मठांमध्ये, पीठांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये वेदांत चर्चा, उपनिषद पठण, विशेष महापूजा आणि शंकराचार्यांनी रचित केलेल्या स्तोत्रांचे पठण केले जाते.

याच तिथीला मध्ययुगीन भक्ती परंपरेतील महान संत आणि कृष्णभक्त कवी सूरदास यांची जयंती देखील साजरी केली जाते. ब्रज भाषेतील अत्यंत मधुर अशा सूरसागर या काव्याची निर्मिती करणाऱ्या सूरदासांच्या स्मरणार्थ या दिवशी मंदिरांमध्ये त्यांच्या पदांचे आणि भजनांचे गायन केले जाते.

याशिवाय, सौर कॅलेंडर आणि नक्षत्रांच्या योगायोगानुसार विशिष्टद्वैत तत्त्वज्ञानाचे प्रवर्तक संत रामानुजाचार्य यांची जयंतीही अनेकदा याच तिथीच्या सुमारास येते. काही प्रादेशिक परंपरांमध्ये या दिवसाला 'गंगा पंचमी' मानून गंगेच्या पूजनाला प्रारंभ केला जातो.

धार्मिक विधी आणि आचरण

वैशाख महिना हा अत्यंत जलदान आणि अन्नदानासाठी पवित्र मानला गेला असल्याने या दिवशी पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करणे, जलकुंभ दान करणे आणि गरजूंना अन्न-वस्त्र देणे पुण्यकारक मानले जाते. आद्य शंकराचार्यांच्या जयंतीचा दिवस असल्याने या तिथीला धार्मिक ग्रंथांचे पूजन आणि ज्ञानदानाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.