"झाकिर हुसेन" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक

Jump to navigation Jump to search
५ बाइट्सची भर घातली ,  १० महिन्यांपूर्वी
छो
Pywikibot 3.0-dev
छो (Pywikibot 3.0-dev)
छो (Pywikibot 3.0-dev)
 
== कौटुंबिक आणि प्रारंभिक जीवन ==
हुसेन हे [[तेलंगणा|तेलंगना]] येथे अफ्रिदी वंशाच्या एका पश्तुण कुटुंबात जन्मलेले होते. [[उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे|उत्तर प्रदेशा]]तील [[फरुखाबाद जिल्हा|फरुखाबाद]] जिल्ह्यातील कैमगंज आणि शिक्षण व शैक्षणिक क्षेत्राशी त्यांचे निकट संबंध होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/history-under-threat/article2524995.ece|शीर्षक=History under threat|last=Ifthekhar|first=J. S.|date=2011-10-10|work=The Hindu|access-date=2019-01-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> हुसेनचा जन्म झाल्यानंतर त्याचे कुटुंब [[हैदराबाद]] पासून ते कैमगंज येथे स्थायिक झाले.सात मुलांपैकी दुसरा तो होता: सहकारी शिक्षणकर्त्या युसूफ हुसेन यांचे मोठे भाऊ होते. हुसैन यांचे कुटुंब सार्वजनिक जीवनात सक्रिय राहीले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/news/national/after-controversy-crowning-glory-for-khurshid/article4041434.ece|शीर्षक=After controversy, crowning glory for Khurshid|last=Gupta|first=Smita|date=2012-10-29|work=The Hindu|access-date=2019-01-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> त्यांचे नातं सलमान खुर्शीद, [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसकॉंग्रेस|काँग्रेसचेकॉंग्रेसचे]] राजकारणी आहेत. ते भारताचे माजी परराष्ट्र मंत्री आहेत.आणि त्यांचे भगिनी प्रसिद्ध शैक्षणिक मासूद हुसेन होते. त्यांचा भाऊ महमुद हुसेन [[पाकिस्तान]] चळवळीत सामील झाला आणि त्यांनी शिक्षणमंत्री म्हणून काम केले, तर त्यांचे भतीजे अनवर हुसेन पाकिस्तान [[दूरदर्शन]]चे संचालक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://bharatmatamandir.in/dr-zakir-husain/|शीर्षक=Bharatmatamandir − Dr. Zakir Husain|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref> हुसेनचे वडील फिदा हुसेन खान यांचे वय दहा वर्षांचे असताना मरण पावले. १९११ मध्ये चौदा वर्षांचा असताना त्यांची आई मरण पावली. हुसेनची प्राथमिक शिक्षण [[हैदराबाद]]मध्ये पूर्ण झाले. त्यांनी इस्लामिया हायस्कूल, [[इटावा]] येथून हायस्कूल पूर्ण केले आणि त्यानंतर [[अलाहाबाद विभाग|अलाहाबाद]] विद्यापीठाशी संलग्न मुहम्मद एंग्लो-ओरिएंटल कॉलेजमध्ये शिक्षित केले जेथे ते एक प्रमुख विद्यार्थी नेते होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=uzNnwUasQ3wC&pg=PA20&lpg=PA20&dq=%22Islamia+High+School%22&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Islamia%20High%20School%22&f=false|title=Dr. Zakir Hussain, Quest for Truth|last=Dr.z.h.faruqi|last2=Fārūqī|first2=Z̤iāʼulḥasan|date=1999|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480567|language=en}}</ref> १२६ मध्ये त्यांनी [[बर्लिन]] विद्यापीठातून अर्थशास्त्र विषयातील डॉक्टरेट प्राप्त केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.nndb.com/people/285/000114940/|शीर्षक=Zakir Hussain|संकेतस्थळ=www.nndb.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref> १९१५ मध्ये १८ वर्षांच्या वयात त्यांनी शाहजहां बेगमशी लग्न केले आणि त्यांना दोन मुली, सईदा खान आणि सफिया रहमान यांचे लग्न झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=r2C2InxI0xAC&pg=PA51&dq=president+zakir+Husain&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q=president%20zakir%20Husain&f=false|title=Presidents of India, 1950-2003|last=Jai|first=Janak Raj|date=2003|publisher=Regency Publications|isbn=9788187498650|language=en}}</ref>
 
== कारकीर्द ==
जेव्हा हुसेन २३ वर्षांचे होते तेव्हा त्यांनी विद्यार्थी आणि शिक्षकांच्या गटासह राष्ट्रीय मुस्लिम विद्यापीठाची स्थापना केली. २९ ऑक्टोबर १९२० रोजी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ|अलीगढ]] येथे स्थापन करण्यात आले.आणि नंतर १९२५ मध्ये [[नवी दिल्ली]] येथे [[करोल बाग विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|कारोल बाग]] येथे हलविण्यात आले. त्यानंतर १ मार्च १९३५ रोजी पुन्हा एकदा जामिया नगर, [[नवी दिल्ली]] आणि त्यास जामिया मिलिया इस्लामिया (केंद्रीय विद्यापीठ) असे नाव देण्यात आले. त्यानंतर ते जर्मनीत [[बर्लिन]]च्या फ्रेडरिक विलियम विद्यापीठातून पीएचडी मिळविण्यासाठी [[जर्मनी]]ला गेले. [[जर्मनी]]त असताना हुसेन हा सर्वात मोठा [[उर्दू]] कवी मिर्झा असदुल्ला खान "गालिब" (१७९७-१८६८) वादग्रस्त शब्दसंग्रह आणण्यात महत्त्वाचा होता.
 
१९२७ साली जामिया मिलिया इस्लामियाच्या डोक्यावर जाण्यासाठी ते भारतात परतले. पुढच्या एकविसाव्या वर्षी त्यांनी [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ब्रिटिश]] सरकारच्या स्वातंत्र्यासाठी भारताच्या संघर्षाने घट्ट सहभाग घेतलेल्या संस्थेला शैक्षणिक आणि व्यवस्थापकीय नेतृत्व प्रदान केले आणि [[महात्मा गांधी]] व हकीम अजमल खान यांच्या वतीने वस्तुनिष्ठ शिक्षणासह प्रयोग केले. या काळात त्यांनी भारतात शैक्षणिक सुधारणांच्या हालचाली करून स्वत:स्वतः ला गुंतवून ठेवले आणि विशेषतः त्यांच्या जुन्या अल्मा मातृ मुहम्मद एंग्लो ओरिएंटल कॉलेज (आता अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ) च्या कार्यात सक्रिय होते. या कालखंडात हुसैन आधुनिक भारतातील प्रमुख शैक्षणिक विचारवंत आणि व्यावसायिकांपैकी एक म्हणून उभ्या राहिल्या. जामिया यांना आपल्या प्रतिकूल परिस्थितिमध्ये बलिदान देण्यासाठी आणि अनधिकृत प्रयत्नांमुळे मोहम्मद अली जिन्नासारखे त्यांचे राजकीय प्रतिस्पर्ध्यांचे कौतुक झाले. भारत स्वातंत्र्यानंतर लवकरच, हुसेन अलीगढ [[मुसलमान|मुस्लिम]] विद्यापीठाचे [[कुलगुरू]] म्हणून सहमत झाले जे पाकिस्तानच्या निर्मितीच्या चळवळीतील शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचा एक विभाग सक्रियपणे सक्रिय झाल्यामुळे भारत विभागीय काळात प्रयत्न करण्याचा सामना करीत होता.हुसेन यांनी पुन्हा १९४८-१९५६ पासून अलीगढ येथे झालेल्या विद्यापीठाच्या इतिहासाच्या एक महत्त्वाच्या टप्प्यात नेतृत्व प्रदान केले.कुलगुरू म्हणून आपला कार्यकाल पूर्ण झाल्यावर लवकरच १९५७ मध्ये त्यांनी [[भारतीय संसद|भारतीय संसदे]]च्या उच्च सदस्याचे सदस्य म्हणून नामांकन केले. १९५७ मध्ये त्यांनी बिहार [[राज्यपाल]] म्हणून राज्यसभेवर पदार्पण केले.
 
१९५७ ते १९६२ या काळात [[बिहार]]चे [[राज्यपाल]] म्हणून काम केले. नंतर १९६२ ते १९६७पर्यंत भारताचे दुसरे उपाध्यक्ष म्हणून हुसेन १३ मे १९६७ रोजी भारताचे राष्ट्रपती म्हणून निवडून आले. त्यांच्या उद्घाटन भाषणात त्यांनी सांगितले की संपूर्ण [[भारत]] त्यांचे घर होते आणि त्याचे सर्व लोक त्यांचे कुटुंब होते.शेवटच्या दिवसांत, बँकांचेबॅंकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा मुद्दा मोठ्या प्रमाणावर वादविवाद करीत होता.९ ऑगस्ट १९६९ रोजी हा विधेयक मोहम्मद हिदातुल्लाह (कार्यकारी अध्यक्ष) यांच्याकडून राष्ट्रपतींच्या सहमतीला प्राप्त झाला.आपल्या अध्यक्षपदीच्या काळात जकीर हुसेन यांनी हंगेरी, युगोस्लाविया, यूएसएसआर आणि नेपाळ येथे चार राजकीय भेटी केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://web.archive.org/web/20130817094728/http://rashtrapatisachivalaya.gov.in/media_abroad.pdf|शीर्षक=Wayback Machine|दिनांक=2013-08-17|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref>
 
हुसेन ३ मे १९६९ रोजी मरण पावले, जो पहिल्या भारतीय [[राष्ट्राध्यक्ष]] पदावर मरण पावणारे होते. त्यांना [[नवी दिल्ली]]तील जामिया मिलिया इस्लामिया परिसर येथे त्यांच्या पत्नीबरोबर (जे काही वर्षांनंतर मरण पावले) दफन केले गेले. इलयुंगी येथे उच्च शिक्षणासाठी सुविधा पुरविण्याच्या मुख्य उद्दीष्टाने, १९७०मध्ये त्यांच्या सन्मानार्थ एक महाविद्यालय सुरू करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.drzhcily.com/|शीर्षक=Dr. ZAKIR HUSAIN COLLEGE,Ilayangudi,Sivaganga,TamilNadu,India|संकेतस्थळ=www.drzhcily.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-21}}</ref>
६३,६६५

संपादने

दिक्चालन यादी