लोखंडी दल
ह्या लेखातील / विभागातील सध्याचा मजकूर इतर भाषा ते मराठी विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/मशिन ट्रान्सलेशन वापरून, [[]] भाषेतून मराठी भाषेत अंशत: अनुवादित केला गेला आहे / अथवा तसा कयास आहे. |
लोखंडी दल (रोमानियन: Garda de Fier गार्दा फ्येर) ही दोन महायुद्धांच्यामधील काळात आणि दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान रोमानियाच्या राज्यामध्ये सक्रिय असलेली एक अति-दक्षिणपंथी, क्रांतिकारक, फॅसिवादी निमलष्करी संघटना आणि राजकीय पक्ष होती. याची स्थापना १९२७ मध्ये कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु यांनी 'आद्यदेवदूत मिखाएलचे लीजन' ( Legiunea Arhanghelul Mihail) म्हणून केली होती.[१] ही चळवळ अतिशय लोकशाहीविरोधी, साम्यवादविरोधी आणि ज्यूविरोधी होती आणि तिच्या विचारधारेने राजकीय हिंसाचार आणि ख्रिस्ती आतंकवादाच्या प्रकारांना प्रेरणा दिली. [२] ती तिच्या आध्यात्मिक आधारामुळे त्या काळातील इतर युरोपीय अति-दक्षिणपंथी चळवळींपेक्षा वेगळी होती, कारण लोखंडी दल रोमानियन ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती गूढवादाने खोलवर प्रभावित होती.
मार्च १९३० मध्ये, कोद्रेआनु यांनी लीजनची निमलष्करी शाखा म्हणून लोखंड्या दलाची स्थापना केली, ज्याने १९३५ मध्ये आपले अधिकृत नाव बदलून " Totul pentru Țară " पक्ष असे ठेवले—अर्थात, "देशासाठी सर्वकाही". हे दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीपर्यंत अस्तित्वात होते, ज्या काळात ते सत्तेवर आले.
सप्टेंबर १९४० मध्ये जेव्हा मार्शल योन आंतोनेस्कू सत्तेवर आले, तेव्हा त्यांनी लोखंड्या दलाला सरकारमध्ये सामील करून घेतले आणि राष्ट्रीय लीजनवादी राज्याची स्थापना केली. जानेवारी १९४१ मध्ये, लीजनवादींच्या बंडानंतर, आंतोनेस्कू यांनी सैन्याचा वापर करून ही चळवळ दडपली आणि संघटना नष्ट केली; तिचे सेनापती, होरिया सिमा, इतर नेत्यांसह जर्मनीला पळून गेले.
इतिहास
[संपादन]स्थापना आणि उदय
[संपादन]१९२७ मध्ये, कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु यांनी राष्ट्रीय-ख्रिस्ती रक्षण लीग ( Liga Apărării Național Creștine) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या रोमानियन राजकीय पक्षात ( आ. को. कुझा अंतर्गत) क्रमांक दोनचे पद सोडले आणि कोर्नेल्यु गेओर्गेस्कू, तेओदोसिए पोपेस्कु, योन मोत्सा, रादु मिरोनोविकी, आणि इलिए गार्नेआत्स यांच्यासह मुख्य देवदूत मिखाएलची सेना स्थापन केली. [३] [४]
लीजन इतर फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी होती कारण तिचा जनाधार लष्करी माजी सैनिकांऐवजी शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये होता. तथापि, लीजनच्या सैनिकांमध्ये सामान्य फॅसिस्ट "युद्ध सैनिकांबद्दल आदर" होता. रोमानियामध्ये सामान्य लोकसंख्येच्या तुलनेत खूप मोठा बुद्धीजीवी वर्ग होता, जिथे दर हजार लोकसंख्येमागे २.० विद्यापीठातील विद्यार्थी होते, तर अधिक श्रीमंत जर्मनीमध्ये हे प्रमाण दर हजार लोकसंख्येमागे १.७ होते. तसेच, १९३० च्या दशकात बुखारेस्टमध्ये पॅरिससारख्या मोठ्या शहरापेक्षा जास्त वकील होते. [५] जागतिक महामंदीच्या आधीही, रोमानियन विद्यापीठे उपलब्ध नोकऱ्यांच्या संख्येपेक्षा कितीतरी जास्त पदवीधर तयार करत होती आणि रोमानियातील महामंदीने बुद्धीजीवी वर्गासाठी रोजगाराच्या संधी आणखी मोठ्या प्रमाणात मर्यादित केल्या, व तेच वर्ग निराश होऊन लोखंड्या दलाकडे वळले. [५] अनेक ऑर्थोडॉक्स रोमानियन लोकांना विद्यापीठाची पदवी मिळाल्यानंतर, जी त्यांना मध्यमवर्गात पोहोचण्याचा मार्ग वाटत होती, त्यांना हव्या असलेल्या नोकऱ्या नव्हते हे पाहून ते संतप्त झाले आणि त्यांनी लीजनचा संदेश स्वीकारला की ज्यू लोकच त्यांना हव्या असलेल्या मध्यमवर्गीय नोकऱ्या मिळवण्यापासून रोखत आहेत.
त्याव्यतिरिक्त, रोमानियावर पारंपारिकपणे फ्रांसी-समर्थक उच्चभ्रू वर्गाचे वर्चस्व होते, जे खाजगीत रोमानियनपेक्षा फ्रांसी बोलण्यास प्राधान्य देत होते आणि ज्यांचा दावा होता की त्यांची धोरणे रोमानियाला पश्चिमेकडे नेत आहेत, विशेषतः राष्ट्रीय उदारमतवादी पक्षाचा असा दावा होता की त्यांची आर्थिक धोरणे रोमानियाचे औद्योगिकीकरण करणार आहेत. राष्ट्रीय महामंदीने या धोरणांची दिवाळखोरी दाखवली आणि अनेक तरुण रोमानियन बुद्धिजीवी, विशेषतः विद्यापीठातील विद्यार्थी, लोखंड्या दलाच्या "रोमानियन प्रतिभेच्या" गौरवीकरणाकडे आणि रोमानियन बोलण्याचा अभिमान बाळगणाऱ्या त्यांच्या नेत्यांकडे आकर्षित झाले. [५] रोमानियन वंशाचे इस्राएली इतिहासकार जीन अँसेल यांनी लिहिले आहे की १९व्या शतकाच्या मध्यापासून, रोमानियन बुद्धिजीवी वर्गाची "पश्चिम आणि त्याच्या मूल्यांबद्दल एक द्विधा मनःस्थिती" होती. [६]
१८५९ पासून रोमानिया हा फ्रान्सचा कट्टर समर्थक देश होता, जेव्हा संयुक्त संस्थानांची स्थापना झाली, ज्याच्यामुळे रोमानियाला ओस्मानी साम्राज्यापासून प्रभावी स्वातंत्र्य मिळाले (ही घटना मोठ्या प्रमाणावर फ्रांसी मुत्सद्देगिरीमुळे शक्य झाली, ज्याने रोमानियन लोकांच्या वतीने ओटोमन लोकांवर दबाव आणला). तेव्हापासून, बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी वर्ग लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांच्या सार्वत्रिक आकर्षणाबद्दलच्या फ्रांसी मतांवर विश्वास ठेवणारे म्हणून स्वतःला घोषित करत होते, त्याच वेळी रोमानियातील ज्यू अल्पसंख्याकांबद्दल ज्यूविरोधी दृष्टिकोन बाळगत होते. त्यांच्या ज्यूविरोधाव्यतिरिक्त, बहुतेक रोमानियन बुद्धिजीवी वर्गाचा असा विश्वास होता की फ्रान्स केवळ रोमानियाची "लॅटिन बहीण" नाही, तर एक "थोरली लॅटिन बहीण" आहे जी आपल्या "धाकट्या लॅटिन बहीण" रोमानियाला योग्य मार्गदर्शन करेल. अँसेलने लिहिले आहे की कोद्रेआनु हे पहिले महत्त्वपूर्ण रोमानियन होते ज्यांनी केवळ बुद्धिजीवी वर्गाची प्रचलित फ्रान्स-प्रेमच नव्हे, तर सार्वत्रिक लोकशाही मूल्यांची संपूर्ण चौकट नाकारली, ज्याला कोद्रेआनु यांनी रोमानियाचा नाश करण्यास रचलेले "ज्यूंचे शोध" म्हटले होते. [७]
रोमानिया आपली "लॅटिन बहीण" फ्रान्सच्या मार्गाचे अनुसरण करेल या पारंपारिक कल्पनेच्या विपरीत, कोद्रेआनु परकीय द्वेषी व विशिष्ट अति-राष्ट्रवादाला प्रोत्साहन दिले, ज्याच्यामध्ये रोमानिया स्वतःच्या मार्गाचे अनुसरण करेल आणि सार्वत्रिक मूल्ये आणि मानवाधिकार यांबद्दलच्या फ्रांसी कल्पना नाकारेल. रोमानियाला आधुनिक आणि पाश्चात्त्य "पूर्व युरोपचा फ्रान्स" बनवण्याबद्दल उच्चभ्रू वर्गाच्या कल्पनांपासून पूर्णपणे वेगळे होऊन, लीजनने भूतकाळातील पारंपारिक पूर्व ऑर्थोडॉक्स मूल्यांकडे परत जाण्याची मागणी केली. त्यांनी रोमानियाच्या शेतकरी संस्कृती आणि लोकरीतींना "रोमानियन प्रतिभेचे" जिवंत प्रतीक म्हणून गौरवले. [५] फ्रान्सपासून दूर जाण्यामागे जर्मनप्रेम सुद्धा कारणीभूत होते. [८]
लोखंड्या दलाचे नेते अस्सल रोमानियन लोकमूल्यांप्रति असलेली आपली वचनबद्धता अधोरेखित करण्यास अनेकदा पारंपरिक शेतकरी वेष परिधान करत, आणि गळ्यात क्रूस व रोमानियन मातीच्या पिशव्या घालत असत; हे रोमानियाच्या फ्रांसप्रेमी उच्चभ्रू वर्गाच्या अगदी विरुद्ध होते, ज्यांना नवीनतम कपड्यांची शैली जास्त पसंत होती. [९] रोमानियाच्या उच्चभ्रू वर्गातील अनेक सदस्य अनेकदा भ्रष्ट होते आणि रोमानियाच्या तेलातून निर्माण होणाऱ्या प्रचंड पैशांमध्ये फारच कमी पैसा साध्या लोकांकडे जात होते, या परिस्थितीमुळे लीजनचे आकर्षण आणखी वाढले, ज्याने संपूर्ण उच्चभ्रू वर्गाला कधीही न सुधारणारे भ्रष्ट म्हणून धिक्कारले.
कोद्रेआनु यांच्या करिष्माई नेतृत्वाखाली, लीजन कुशल प्रचारासाठी ओळखली जात होती, ज्यात देखाव्याचा कुशलतेने वापर केला जात असे. मोर्चे, धार्मिक यात्रा, देशभक्तीपर आणि पक्षीय स्तोत्रे व गीते, तसेच ग्रामीण भागातील स्वयंसेवा आणि धर्मादाय मोहिमा यांचा उपयोग करून, लीगने स्वतःला साम्यवादविरोधाच्या समर्थनात भ्रष्ट पक्षांना एक पर्याय म्हणून सादर केले. आधी, लोखंड्या दलाची अशी आशा होती की, सोव्हिएत संघात साम्यवादाच्या उदयाला विरोध करू इच्छिणाऱ्या कोणत्याही राजकीय गटाला, मग त्याचे राजकीय स्थान काहीही असो, आपल्यात सामावून घ्यावे.
लोखंडी दल मुद्दाम ज्यू-विरोधी होते, आणि त्यांनी असा विचार पसरवला की "ख्रिस्ती जगाविरुद्ध रब्बींची आक्रमकता"—जी फ्रीमेसनरी, फ्रॉईडवाद, समलैंगिकता, नास्तिकता, मार्क्सवाद, बोल्शेविकवाद आणि स्पेनमधील यादवी यांमधून प्रकट झाली"—समाजाला कमकुवत करत आहे. [१०]
सत्तेसाठी संघर्ष
[संपादन]
१९३७ च्या संसदीय निवडणुकीत, राष्ट्रीय उदारमतवादी आणि राष्ट्रीय शेतकारी पक्षांच्या मागे, लीजन पक्ष १५.५% मते मिळवून तिसऱ्या क्रमांकावर आला. राजा कारोल दुसरे यांनी लीजनच्या राजकीय उद्दिष्टांना अतिशय विरोध केला आणि १९४० मध्ये स्वतःला पदत्याग करण्यासाठी भाग पडेपर्यंत त्यांना सरकारपासून दूर ठेवण्यात ते यशस्वी झाला. या काळात, लीजनला सामान्यतः छळाला सामोरे जावे लागले. १० फेब्रुवारी १९३८ रोजी, राजांनी सरकार बरखास्त केले आणि राजेशाही हुकूमशाही सुरू केली.
कोद्रेआनु यांनी लीजनला नवीन सरकार स्वीकारण्याचा सल्ला दिला. तरीही, गृहमंत्री आर्मांद कलिनेस्कू यांचा कोद्रेआनुंवर विश्वास नव्हता आणि त्यांनी १६ एप्रिल रोजी त्यांना अटक करण्याचे आदेश दिले. सरकार आपल्याला फाशी देण्यास निमित्त शोधत आहे हे लक्षात आल्यावर, कोद्रेआनु यांनी लीजनचे कार्यवाहक कमांडर, होरिया सिमा यांना, जोपर्यंत ते तात्काळ धोक्यात असल्याचा अकाट्य पुरावा मिळत नाही तोपर्यंत कोणतीही कारवाई न करण्याचे आदेश दिले. तथापि, आपल्या हिंसक प्रवृत्तीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या सिमा यांनी शरदमध्ये आतंकवादी कृतींची लाट सुरू केली. याची कुणकुण कोद्रेआनु यांना लागली आणि त्याने हिंसाचार थांबवण्याचे आदेश दिले. [११]
आदेश उशिरा आला. २९-३० नोव्हेंबर १९३८ च्या रात्री, कोद्रेआनु आणि इतर अनेक सैनिकांना त्यांच्या जांदार्मेरीया रक्षकांनी गळा दाबून ठार मारले, कथितरित्या तुरुंगातून पळून जाण्याच्या प्रयत्नादरम्यान. सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की असा कोणताही पळून जाण्याचा प्रयत्न झाला नव्हता, आणि कोद्रेआनु व इतरांना राजांच्या आदेशानुसार ठार मारले होते, बहुधा २४ नोव्हेंबर १९३८ रोजी सैनिकांनी केलेल्या कलिनेस्कूंच्या एका नातेवाईकाच्या (काही स्रोतांनुसार "मित्र") हत्येच्या प्रतिक्रियेत. लोखंड्या दलाला चिरडून टाकण्याच्या करोल यांच्या निर्णयानंतर, लीजनचे अनेक सदस्य जर्मनीमध्ये निर्वासित म्हणून पळून गेले, जिथे त्यांना नाझींकडून, विशेषतः शुत्सस्ताफ्फेल आणि आल्फ्रेड रोझेनबर्ग यांच्या परराष्ट्र राजकीय कार्यालयाकडून भौतिक आणि आर्थिक दोन्ही प्रकारचा पाठिंबा मिळाला. [१२]
दोन महायुद्धांमधील बहुतांश काळात रोमानिया फ्रांसच्या प्रभावाखाली होता आणि १९२६ मध्ये रोमानियाने फ्रांससोबत युतीचा करार केला. मार्च १९३६ मध्ये ऱ्हाइनलांडच्या पुनर्सैनिकीकरणानंतर, कारोल यांनी फ्रांससोबतच्या पारंपरिक युतीपासून दूर जाण्यास सुरुवात केली, कारण पूर्व युरोपमध्ये जर्मन आक्रमण झाल्यास फ्रांसी काहीही करणार नाहीत अशी भीती रोमानियामध्ये वाढत होती. तथापि, कारोल यांची राजवट अजूनही मुळात फ्रांस-समर्थक मानली जात होती. जर्मन दृष्टिकोनाद्वारे, राजा कारोल यांच्यापेक्षा लोखंड्या दलाला जास्ती श्रेयस्कर मानले जात होते. ही राजेशाही हुकूमशाही फक्त एका वर्ष टिकली. ७ मार्च १९३९ रोजी, कलिनेस्कू यांना पंतप्रधान बनवून एक नवीन सरकार स्थापन झाले; २१ सप्टेंबर १९३९ रोजी, कोद्रेआनुंचा बदला घेणाऱ्या सैनिकांनी त्यांची हत्या केली. कलिनेस्कू अशा परराष्ट्र धोरणाच्या बाजूने होता ज्यात रोमानिया दुसऱ्या महायुद्धात मित्र राष्ट्रांच्या बाजूने तटस्थता राखेल, आणि म्हणूनच, कलिनेस्कूच्या हत्येचे आयोजन करण्यात शुत्सस्ताफ्फेलचा हात होता. [१२] त्यानंतर परस्पर मारगोळींच्या आणखी फेऱ्या झाल्या, ज्याच्या प्रतिशोधार्थ सरकारने देशभरात ३०० हून अधिक लीजनवादींची हत्या केली. [१३]
राजांसोबतच्या संघर्ष सोडून, कोद्रेआनुंच्या मृत्यूनंतर अंतर्गत सत्तासंघर्ष सुरू झाला. दडपशाहीच्या लाटांनी १९३९ पर्यंत लीजनचे मूळ नेतृत्व जवळजवळ संपले आणि दुय्यम दर्जाच्या दलकऱ्यांना पुढे आणले. १९४० च्या उत्तरार्धात बुखारेस्टमध्ये हंगेरियन राजकीय सचिवांनी दाखल केलेल्या एका गुप्त अहवालानुसार, तीन मुख्य गट होते: बानात येथील एक गतिमान स्थानिक नेते सिमा यांच्याभोवती जमलेला गट, जो सर्वात व्यावहारिक आणि सर्वात कमी ऑर्थोडॉक्स विचारसरणीचा होता; कोद्रेआनु यांचे वडील, योन झेलेआ कोद्रेआनु आणि त्यांचे भाऊ (जे सिमाचा तिरस्कार करत होते) यात असलेले गट; आणि मोत्सा-मारिन गट, ज्यांना चळवळीचे धार्मिक स्वरूप मजबूत करायचे होते.
दीर्घकाळ चाललेल्या गोंधळानंतर, लीजनच्या कमी कट्टर गटाचे प्रतिनिधित्व करणारे सीमा यांनी सर्व स्पर्धकांवर मात केली आणि नेते बनले. त्यांच्याच पुढाकाराने तयार केलेल्या लीजनवादी मंच या संस्थेने ६ सप्टेंबर १९४० रोजी त्यांना तशी मान्यता दिली. २८ सप्टेंबर रोजी, थोरले कोद्रेआनु यांनी स्वतःला नेते म्हणून स्थापित करण्याच्या अयशस्वी प्रयत्नात बुखारेस्टमधील लीजनच्या मुख्यालयावर (हिरवे गृह) हल्ला केला. [१४] सीमा हे रोमानियातील एक फोक्सडॉइच (वांशिक जर्मन) असलेल्या शुत्सस्ताफ्फेलचेफोक्सग्रुपेनफ्यूहरर आंड्रेयास श्मिटच्या जवळचे होते आणि त्यांच्यामार्फत ते श्मिटचे सासरे, बर्लिनमधील शुत्सस्ताफ्फेलच्या मुख्य कार्यालयाचे प्रमुख असलेले शक्तिशाली गॉटलोब बर्गर यांचे जवळचे झाले. [१५] ब्रिटिश इतिहासकार रेबेका हेन्स यांनी असे म्हटले आहे की सीमांच्या उदयामध्ये एसएसकडून मिळालेला आर्थिक आणि संघटनात्मक पाठिंबा हा एक आवश्यक घटक होता. [१५]
सीमांचे वर्चस्व
[संपादन]दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीच्या काही महिन्यांत, रोमानिया अधिकृतपणे तटस्थ होता. तथापि, २३ ऑगस्ट १९३९ रोजी झालेल्या मोलोटोव्ह-रिबेंट्रॉप करारामध्ये, जो सुरुवातीला एक गुप्त दस्तऐवज होता, इतर गोष्टींबरोबरच, बेसारेबियामध्ये सोव्हिएतच्या स्वारस्याचा उल्लेख होता. १ सप्टेंबर रोजी नाझी जर्मनीने पोलंडवर आक्रमण केल्यानंतर आणि १७ सप्टेंबर रोजी सोव्हिएत युनियनही त्यात सामील झाल्यानंतर, रोमानियाने पोलंडच्या पळून गेले सरकारी आणि सैनिकांना आश्रय दिला. २१ सप्टेंबर रोजी कलिनेस्कूंच्या हत्येनंतरही, राजा कारोल यांनी तटस्थता टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला. तरीही, नंतर फ्रांसने जर्मनीसमोर शरणागती पत्करल्यामुळे आणि ब्रिटनने युरोपमधून माघार घेतल्यामुळे, ते रोमानियाला दिलेली आश्वासने पूर्ण करू शकम्ले नाहीत.
ही राजकीय युती वाचलेल्या सैनिकांसाठी अनुकूल होती आणि मे १९४० मध्ये फ्रांसच्या पतनानंतर ती आणखीनच अनुकूल झाली. जर्मनीमध्ये आश्रय घेतलेले सिमा आणि इतर अनेक सैनिक हळूहळू रोमानियामध्ये परत येऊ लागले. फ्रान्सच्या पतनानंतर एका महिन्याने, कारोल यांनी आपल्या राजवटीतील एकमेव पक्ष, राष्ट्रीय प्रबोधन आघाडी, याची पुनर्रचना करून अधिक उघडपणे हुकूमशाही 'राष्ट्राचे पक्ष' बनवली आणि अनेक सैनिकांना पुनर्रचित सरकारमध्ये सामील होण्यास आमंत्रित केले. ४ जुलै रोजी, सिमा आणि इतर दोन प्रमुख सैनिक योन गिगर्तुंच्या सरकारमध्ये सामील झाले. तथापि, करोल यांनी पदत्याग करावा यासाठी वाढत्या दबावामुळे त्यांनी केवळ एका महिन्यानंतर राजीनामा दिला. [११]
दुसऱ्या व्हिएन्ना करारामुळे, ज्याने रोमानियाला उत्तर त्रान्सिल्वानियाच्या बराचसा भागाला हंगेरीला देण्यास भाग पाडले, सर्व राजकीय विचारांच्या रोमानियन लोकांमध्ये संताप निर्माण झाला आणि करोल राजकीयदृष्ट्या जवळजवळ नष्ट झाले. असे असूनही, ३ सप्टेंबर रोजी झालेला लीजनवादींचा उठाव अयशस्वी ठरला. [११]
सत्तेवर येणे
[संपादन]हताश होऊन, राजा करोल दुसऱ्यांनी सेनापती (नंतर मार्शल) योन आंतोनेस्कू यांना पंतप्रधान म्हणून नियुक्त केले, याचे एक कारण म्हणजे सेनापतींचे लीजनशी असलेले जवळचे संबंध. तरीही, करोल यांना याची कल्पना नव्हती की, आंतोनेस्कू यांनी राजांना सत्तेवरून दूर करण्यास इतर राजकीय व्यक्तींसोबत गुप्तपणे एक करार केला होता. [११] दुसऱ्या व्हिएन्ना निवाड्यावरील व्यापक संतापाच्या पार्श्वभूमीवर, करोल यांची परिस्थिती असह्य झाली. त्यांना आपला मुलगा मिहायच्या बाजूने पदत्याग करण्यास भाग पाडले गेले, ज्यांनी त्वरीत आंतोनेस्कूंच्या हुकूमशाही अधिकारांची पुष्टी केली आणि त्यांना रोमानियाचा 'कोन्दुकतोर ' (नेता) ही पदवी बहाल केली.
जरी आंतोनेस्कू एक कट्टर राष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचा होता, तरी त्यांची पहिली पसंती राष्ट्रीय ऐक्य सरकार स्थापन करण्याची होती, ज्यात सर्व पक्षांनी त्यांना हुकूमशहा म्हणून स्वीकारले असते. तरीही, लीजनसोडून, इतर पक्षांना किमान संसदीय शासनाचे स्वरूप टिकवून ठेवायचे होते. याउलट, लीजनने आंतोनेस्कूंच्या अतिराष्ट्रवादी आणि हुकूमशाही राजवटीच्या दृष्टिकोनाला पूर्णपणे पाठिंबा दिला. हे लक्षात घेऊन, आंतोनेस्कू यांनी १५ सप्टेंबर रोजी लीजनसोबत युती केली. या कराराचा एक भाग म्हणून, रोमानियाला " राष्ट्रीय लीजनवादी राज्य " म्हणून घोषित केले, ज्यात लीजन हा देशातील एकमेव कायदेशीर पक्ष होता. आंतोनेस्कू लीजनचे मानद नेये बनले. सिमा उपपंतप्रधान बनले आणि इतर चार लीजनवादी सैनिक मंत्रिमंडळात सिमांसोबत सामील झाले. [११] लोखंडी दल ही जर्मनी आणि इटलीबाहेर परकीय मदतीशिवाय सत्तेवर आलेली एकमेव फॅसिस्ट चळवळ होती. [१६] [१७]
अपयश आणि विनाश
[संपादन]सत्तेवर आल्यानंतर, सिमा आणि आंतोनेस्कू यांच्यात मतभेद झाली. इतिहासकार स्टॅनले जॉ. पेन यांच्या मते, अँटोनेस्कूंचा स्पेनमधील फ्रांसिस्को फ्रांकोंच्या राजवटीसारखी परिस्थिती निर्माण करण्याचा हेतू होता, ज्यामध्ये लीजन राज्याच्या अधीन असेल. त्यांनी सिमांकडे लीजनचे संपूर्ण नेतृत्व त्यांच्याकडे सोपवण्याची मागणी केली, पण सिमा यांनी नकार दिला. [११]
सिमा यांनी मागणी केली की सरकारने 'लीजनवादी भाव' पाळावे आणि सर्व प्रमुख पदे सैनिकांकडे सोपवावीत. इतर गट विसर्जित केले जावेत. सिमा म्हणाले की, आर्थिक धोरण जर्मनीसोबत जवळून समन्वय साधून आखले पाहिजे. आंतोनेस्कू यांनी सिमांच्या मागण्या फेटाळल्या आणि लोखंड्या दलाच्या मृत्यू पथकांमुळे ते भयभीत झाले. त्यांनी लीजनला कायमचे नष्ट करण्याची संधी मिळेपर्यंत वाट पाहण्याचे ठरवले. १४ जानेवारी १९४१ रोजी, हिटलरकडून व्यक्तिशः मंजुरी मिळाल्यानंतर आणि रोमानियन सैन्य आणि इतर राजकीय नेत्यांच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी कारवाई सुरू केली. दलाने शेवटचा उठावाचा प्रयत्न सुरू केला, पण तीन दिवसांच्या यादवी युद्धात, रोमानियन आणि जर्मन सैन्याच्या पाठिंब्याने आंतोनेस्कू यांनी निर्णायक विजय मिळवला. [१८] उठावाच्या प्रयत्नाच्या आधीच्या काळात, जर्मन सरकारच्या वेगवेगळ्या गटांनी रोमानियातील वेगवेगळ्या गटांना पाठिंबा दिला होता, ज्यात शुत्सस्ताफ्फेलने आयर्न गार्डला तर लष्कर आणि <i id="mwAbw">ऑस्वार्टिगेस ॲम्टने</i> सेनापती आंतोनेस्कू यांना पाठिंबा दिला होता. बुखारेस्टमधील जर्मन दूतावासात तैनात असलेल्या एसएसच्या बारोन ओटो फॉन बोल्श्विंग यांनी लोखंड्या दलासाठी शस्त्रांची तस्करी करण्यात मोठी भूमिका बजावली. [१९] [११]
संकटाच्या काळात, लोखंड्या दलाकऱ्यांनी बुखारेस्टमध्ये एक प्राणघातक नरसंहार घडवला. विशेषतः बुखारेस्टच्या कत्तलखान्यात ज्यू नागरिकांची झालेली हत्या अत्यंत भीषण होती. गुन्हेगारांनी ज्यूंना मांसाच्या आकड्यांवर लटकवले, व नंतर कोशर कत्तल पद्धतींची क्रूरपणे नक्कल करत त्यांचे विद्रूपीकरण करून त्यांना ठार मारले. [२०] [२१] रोमानियातील अमेरिकेचे राजदूत फ्रँकलिन मॉट गुंथर यांनी, ज्या मांस-प्रक्रिया कारखानेत ज्यूंची हत्या केली होती आणि जिथे "कोशर मांस" असे फलक लावलेले होते, त्या कारखानेला भेट दिली. त्यांनी वॉशिंग्टनला परत अहवाल दिला: "प्राणींच्या देहांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या आकाड्यांवर साठ ज्यू मृतदेह आढळले. त्या सर्वांची कातडी सोललेली होती.. आणि सगळीकडे पसरलेल्या रक्ताचे प्रमाण हे पुरावे होते की त्यांची कातडी जिवंतपणीच सोलली होती". गुंथर यांनी लिहिले की, मांसाच्या आकाड्यांवर लटकलेल्या ज्यू बळींपैकी एक ५ वर्षांची मुलगी होती, हे पाहून त्यांना विशेष धक्का बसला. [१९] सिमा आणि इतर लीजनवादींना जर्मनांनी जर्मनीला पळून जाण्यास मदत केली.
बंड आणि ज्यूविरोधातील हत्याकांडादरम्यान, लोखंड्या दलाने १२५ ज्यूंना ठार मारले, तर बंडखोरांशी झालेल्या चकमकीत ३० लीजनावादी मेले. त्यानंतर, लोखंडी दल चळवळीवर बंदी घातली आणि तिच्या ९,००० दलकऱ्यांना तुरुंगात टाकले. २२ जून १९४१ रोजी, आंतोनेस्कू राजवटीने जानेवारीपासून याशमध्ये तुरुंगात टाकलेल्या दलाकऱ्यांना तुरुंगातून सोडले आणि याश हत्याकांडाच्या तयारीचा भाग म्हणून पोलिसांकडून त्यांना संघटित करून शस्त्रसज्ज केले. [२२] जेव्हा ज्यूंना मारण्याचा प्रश्न आला, तेव्हा जानेवारी १९४१ मधील अयशस्वी बंडानंतरही आंतोनेस्कू राजवट आणि लोखंडी दल यांच्यात समान भूमिका घेण्याची क्षमता होती; आंतोनेस्कू गे दलाइतकेच ज्यू-विरोधी होते. जेव्हा २७ जून १९४१ रोजी याशमध्ये ज्यूविघातक दंगल सुरू झाली, तेव्हा लोखंडी सळ्या आणि चाकूंनी सज्ज असलेल्या दलकऱ्यांने युरोपमधील आतापर्यंतच्या सर्वात रक्तरंजित दंगलींपैकी एकामध्ये, याशच्या रस्त्यांवर ज्यूंची हत्या करणाऱ्या जमावाचे नेतृत्व करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली. [२३]
निवडणुकीचा इतिहास
[संपादन]१९२७ आणि १९३१ च्या निवडणुकांमध्ये ही चळवळ आद्यदेवदूत मिखाएलचा लीजन या नावाने प्रतिनिधींची सभा उभी राहिली. १९३२ मध्ये ती कोद्रेआनु गटबंदी म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ५ जागा जिंकल्या. तिने १९२८ च्या निवडणुकीत भाग घेतली नाही आणि १९३३ मध्ये तिच्यावर बंदी घातली. १९३७ च्या निवडणुकीत ती देशासाठी सर्वकाही म्हणून उभी राहिली आणि ३८७ पैकी ६६ जागा जिंकल्या. १९३९ च्या निवडणुकीत सर्व विरोधी पक्षांवर बंदी घातली.
वर्णन
[संपादन]मतवाद
[संपादन]
इतिहासकार स्टॅनली जॉ. पेन त्यांच्या फॅसिझमवरील अभ्यासात लिहितात, "लीजन ही कदाचित दोन महायुद्धांमधील युरोपमधील सर्वात विचित्र जनचळवळ होती." [२४] राष्ट्रवादाच्या संकल्पनेमुळे ती इतर समकालीन युरोपीय फॅसिस्ट चळवळींपेक्षा वेगळी ठरली, जी धर्माशी अतूटपणे जोडलेली होती. योनाइद रादूंच्या मते, लीजनने "स्वेच्छेने ऑर्थोडॉक्स ख्रिस्ती धर्माचे प्रबळ घटक आपल्या राजकीय विचारधारेत समाविष्ट केले, इतके की धार्मिक वैचारिक रचना असलेल्या दुर्मिळ आधुनिक युरोपीय राजकीय चळवळींपैकी एक बनली."
या चळवळीचे नेते, कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु, एक धार्मिक राष्ट्रवादी होते ज्यांचे ध्येय राष्ट्राचे आध्यात्मिक पुनरुत्थान करणे होते. त्यांनी लिहिले की ही चळवळ एक "आध्यात्मिक मतवाद...[जी] रोमानियन आत्म्याचे रूपांतर आणि क्रांती घडवून आणण्यास कार्यरत आहे." [२५] कोद्रेआनुंच्या तत्त्वज्ञानानुसार, मानवी जीवन हे एक पापी, हिंसक राजकीय युद्ध होते, ज्यावर आध्यात्मिक राष्ट्र शेवटी मात करेल. या योजनेत, लीजनवादीला देशाच्या भल्यासाठी लढण्याच्या साध्या इच्छेपलीकडच्या कारवाई कराव्या लागतील, आणि संरक्षणाची सहजप्रवृत्ती दडपून टाकावी लागेल. [२४]
इतर अनेक फॅसिस्ट चळवळींप्रमाणे, लीजनने एका क्रांतिकारक 'नव्या माणसा' तयार करण्यास हाक दिली. तरीही, नाझींप्रमाणे याची व्याख्या शारीरिक स्वरूपात केली गेली नाही, तर संपूर्ण राष्ट्राला देवाच्या अधिक जवळ आणण्यास स्वतःची पुनर्रचना आणि शुद्धीकरण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते.
या नवीन माणसाच्या गुणांपैकी एक म्हणजे निःस्वार्थता होती. कोद्रेआनु यांनी लिहिले, "जेव्हा एखादा राजकारणी पक्षात प्रवेश करतो, तेव्हा तो स्वतःला पहिला प्रश्न विचारतो की 'याच्यात मला काय फायदा?... जेव्हा एखादा लीजनवादी लीजनमध्ये दाखल होतो, तेव्हा तो म्हणतो 'मला स्वतःसाठी काहीही नको आहे'". [२५]
लिजनकडे सुविकसित आणि सुसंगत आर्थिक धोरण नव्हता, तरीही ते सामान्यतः सामुदायिक किंवा राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देत असे आणि भांडवलशाहीला अति भौतिकवादी म्हणून नाकारत असे.
या चळवळीने सध्याचे राजकीय नेतृत्व आणि यहूदी यांना आपले मुख्य शत्रू मानले.
राजकीय भूमिका
[संपादन]दक्षिण मतवादाच्या अतिरेकीपणाचे आरोप फेटाळून, वासिले मारिन यांनी असा युक्तिवाद केला की लोखंडी दल हे रोमानियाच्या १९व्या शतकातील उदारमतवादी "अल्पजनशाही" याला एक आधुनिक, सामाजिकदृष्ट्या जागरूक आणि मुळात क्रांतिकारक पर्याय होता, ज्याला त्यांनी अन्यायकारक, कालबाह्य आणि सर्वहारांसाठी प्रतिकूल असे संबोधले. [२६] [२७] इटालियन फॅसिझम, राष्ट्रीय समाजवाद आणि जॉर्ज वाल्वा यांच्या निगमवादी आणि वामपंथी विचारांचे आधार घेत, मारिन यांनी दावा केला की लीजन पुराणमतवादी दक्षिणपंथी नसून क्रांतिकारक वामपंथी आहे. त्यांनी सामाजिक पुराणमतवादाचा नाकार आणि राष्ट्रीय नूतनीकरणाचे माध्यम म्हणून "संघटित जनसमुदायावरील" विश्वासावर भर दिला. [२८] त्यांनी शास्त्रीय उदारमतवादावर वैयक्तिक आणि वर्गीय हितसंबंधांना प्राधान्य दिल्याबद्दल, कामगारांचे दमन केल्याबद्दल आणि राज्याला भांडवलशाही साधन बनवल्याबद्दल टीका करून या युक्तिवादाला बळकटी दिली, ज्याचा पुरावा १९२९ च्या खाण कामगारांच्या संपाचे आणि १९३३ च्या रेल्वे कामगारांच्या बंडाचे हिंसक दमन आहे. [२९] "आयातित", सार्वभौम उदारमतवादी राज्याऐवजी, मारिनने एका आधुनिक, सामूहिकतावादी, " सर्वंकषवादी " राष्ट्रीय राज्याची मागणी केली, जे सामूहिक हिताची अंमलबजावणी करण्यास आणि समाजाची एका एकीकृत निगमवादी व्यवस्थेत पुनर्रचना करण्यास सक्षम असेल. [३०] या दृष्टिकोनामध्ये, कथित राजकीय आणि "वांशिक" अवांछितांपासून शुद्ध केलेला एक लष्करी राष्ट्रीय समुदाय लादण्यासाठी रोमानियाचे ऐतिहासिक, बहुलवादी आणि लवचिक सामाजिक संबंध मोडून काढले होते. या प्रकल्पाचे समर्थन लीजनने आर्थिक गुंतागुंत आणि समकालीन औद्योगिक समाजातील व्यक्तींचे समूहाप्रती असलेले अधीनत्व याला एक आधुनिक प्रतिसाद म्हणून केले. [३१] [३२]
ओस्वाल्ड स्पेंग्लर यांच्या विचारांनी खूप प्रभावित होऊन, मारिन यांनी असा वाद घातला की, उदारमतवाद आणि सोव्हिएत साम्यवादाचे जे अव्यक्तिगत, सभ्यतावादी—आणि म्हणूनच क्षय होत जाणारे—स्वरूप होते, त्याच्या विपरीत, खऱ्या राजकीय आधुनिकतेसाठी राष्ट्रीय विशिष्टतेमध्ये रुजलेल्या "सांस्कृतिक राज्याची" आवश्यकता होती. [३३] [३४] [३५] त्यांनी रोमानियाच्या "गौण" शेतकरी संस्कृतीला ऐतिहासिक उपेक्षेचा पुरावा मानले आणि गावकऱ्यांसह पूर्ण लोकसंख्येला एक कच्चा माल म्हणून पाहिले, ज्याला एका शिस्तबद्ध लीजनवादी उच्चभ्रू वर्गाद्वारे आधुनिक, सांस्कृतिकदृष्ट्या पुनरुज्जीवित राष्ट्रात रूपांतरित केले जाईल. [३६] [३७] [३८]
"आपल्याला हे सुनिश्चित करावे लागेल की पूर्णच्या पूर्ण रोमानिया लीजनवादी होईल. नवे लीजनवादी भाव राज्य करावेच. पूर्ण देशाचे राज्य लीजनवादींनी केले पाहिजे."
— कोर्नेल्यु झेलेआ कोद्रेआनु (Cărticica şefului de cuib. ४३.)
फॅसिस्ट निगमवाद आणि लेनिनवादी सामूहिकतावाद यांना प्रतिस्पर्धी आधुनिकीकरण मानून, मारिन यांचा असा विश्वास होता की फॅसिझम एक श्रेष्ठ नमुना सादर करतो कारण तो राष्ट्रीय हितांना वर्गसंघर्षाच्या अधीन करण्याऐवजी त्यांच्यात सुसंवाद साधतो. [३९] त्यांच्या मते, सोव्हिएत औद्योगिक "सुसंस्कृतपणा" देखील, एकदा का त्यांची क्रांतिकारी प्रेरणा "अपहृत" केली गेली की, एका निष्फळ, मुळापासून तुटलेल्या आधुनिकतेमध्ये अधःपतन पावला होता, जरी त्यांनी १९३० च्या दशकात फॅसिझम अधिक समाजवादी बनणे आणि स्तालिनवाद अधिक राष्ट्रीय बनणे यांच्यात परस्पर अभिसरण पाहिले. [४०] [४१] एकूण, या दाव्यांनी लोखंड्या दलाला एक मूलगामी, आधुनिकीकरण चळवळ म्हणून मांडले, जी रोमानियन परंपरा जतन करू इच्छित नव्हती, तर एका "सर्वसत्तावादी" क्रांतिकारी प्रकल्पाद्वारे राष्ट्राची—जैविक, सांस्कृतिक आणि राजकीयदृष्ट्या—पुनर्रचना करू इच्छित होती. [४२]
अर्थशास्त्र
[संपादन]लोखंड्या दलाच्या आर्थिक दृष्टिकोनात राष्ट्रवादी आणि आध्यात्मिक संकल्पनांसोबतच निवडक, ढोबळपणे परिभाषित " समाजवादी " घटकांचा मिलाफ होता, जरी हे दावे अनेकदा अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा अविश्वसनीय होते. संघटक आंद्रेई योनेस्कू सारख्या काही दलकऱ्यांनी नंतर सेकुरितातेच्या चौकशीदरम्यान असा दावा केला की या चळवळीने मार्क्सवादाचे पैलू स्वीकारले होते आणि सामाजिक न्याय व भ्रष्टाचारविरोधी विचारांना प्रोत्साहन दिले होते. तरीही, ही विधाने साम्यवादी काळातील राजकीय दबावांमुळे आणि लीजनच्या प्रखर साम्यवादविरोधी भूमिकेशी असलेल्या संघर्षामुळे तयार झाली होती. व्यवहारात, लोखंड्या दलाचे अर्थशास्त्र हे एका संरचित समाजवादी किंवा साम्यवादी स्वरूपाऐवजी, एक सुसंगत कार्यक्रम कमी आणि नैतिक नूतनीकरण, शिस्त आणि कथित भ्रष्ट उच्चभ्रू वर्गाला विरोध याभोवती तयार केलेले एक वैचारिक साधन अधिक होते. [४३]
शैली
[संपादन]सदस्य गडद हिरव्या रंगाचा गणवेश घालत होते, जो नूतनीकरणाचे प्रतीक होता आणि त्यामुळे त्यांना कधीकधी "हिरवे शर्ट" ( Cămășile verzi ) म्हणून संबोधले जात होते. इटली, स्पेन आणि जर्मनीमधील फॅसिस्ट समकक्षांप्रमाणे, सैनिकांनी एकमेकांना रोमन सलामी देऊन अभिवादन केले.
लोखंड्या दलाचे मुख्य चिन्ह तिहेरी क्रूस (तिहेरी विभागलेल्या आणि नक्षीदार क्रूसचा एक प्रकार) होते, जे तुरुंगाच्या गजांचेशहीदत्वाचे प्रतीक म्हणून) प्रतिनिधित्व करत असे, ( युनिकोड : U+2A69 ⩩ ) आणि कधीकधी त्याला "आद्यदेवदूत मिखाएलचे क्रूस" ( Crucea Arhanghelului Mihail ) असेही संबोधले जात होते.
ध्वज दालन
[संपादन]
.svg)
.svg)
.png)
.svg)
.svg)
.svg)
गीते
[संपादन]
|
|
|
वारसा
[संपादन]साम्यवादाच्या नंतरच्या रोमानियामध्ये सक्रिय असलेल्या एका छोट्या राष्ट्रवादी गटाकडून 'गार्दा दे फियर' हे नावसुद्धा वापरले जाते.
रोमानियामध्ये अनेक समकालीन अति-दक्षिणपंथी संघटना आहेत, जसे की Totul pentru țară ( देशासाठी सर्वकाही ), जी २०१५ मध्ये बंदी घालायच्या आधी होती, आणि Noua Dreaptă ( नवीन दक्षिणपंथ ), [४४] यापैकी दुसरी संघटना स्वतःला लोखंड्या दलाच्या राजकीय तत्त्वज्ञानाचा वारस मानते, ज्यामध्ये कोर्नेल्यु कोद्रेआनु यांच्यावर केंद्रित व्यक्तिपूजा आहे; तरीही, हा गट सेल्टिक क्रूस वापरतो, ज्याचा संबंध लीजनवादाशी नाही.
सार्वजनिक स्मरणोत्सव
[संपादन]
.jpg)
- ↑ Payne, Stanley G. (1995). A History of Fascism, 1914–1945. University of Wisconsin Press. p. 394. ISBN 9780299148706.
- ↑ चुका उधृत करा:
<ref>चुकीचा कोड; "Tinichigiu2004-Ioanid2004-Volovici1991-yv2013" नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही - ↑ Sima, Horia (1995). The history of the Legionary Movement. Legionary Press. p. 144. ISBN 1-899627-01-4. OCLC 272381280.
- ↑ Ioanid, "The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard."
- 1 2 3 4 Crampton, Richard Eastern Europe in the Twentieth Century – And After, London: Routledge, 1997 p. 115.
- ↑ Ancel, Jean "Antonescu and the Jews", pp. 463–479, from The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999, p. 463.
- ↑ Ancel, Jean "Antonescu and the Jews" pp. 463–479 from The Holocaust and History The Known, the Unknown, the Disputed and the Reexamined edited by Michael Berenbaum and Abraham Peck, Bloomington: Indiana University Press, 1999 p. 464.
- ↑ Francisco Veiga, Istoria Gărzii de Fier, 1919–1941: Mistica ultranaționalismului , Humanitas, Bucharest, 1993.
- ↑ Crampton, Richard Eastern Europe in the Twentieth Century – And After, London: Routledge, 1997 p. 114.
- ↑ Volovici 1991, p. 98, citing N. Crainic, Ortodoxie și etnocrație, pp. 162–164
- 1 2 3 4 5 6 7 Payne, Stanley G. (1996). A History of Fascism, 1914–1945. Routledge. ISBN 0203501322. चुका उधृत करा: अवैध
<ref>tag; नाव "Payne" वेगवेगळ्या मजकूराशी अनेकदा जोडलेले आहे - 1 2 Haynes, Rebecca (1993). "German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41". The Slavonic and East European Review. 71 (4): 676–683. JSTOR 4211380. चुका उधृत करा: अवैध
<ref>tag; नाव "Haynes pages 676-683" वेगवेगळ्या मजकूराशी अनेकदा जोडलेले आहे - ↑ Iordachi, p. 39.
- ↑ Iordachi, p. 39
- 1 2 Haynes, Rebecca "German Historians and the Romanian National Legionary State 1940–41" pp. 676–683 from The Slavonic and East European Review Volume 71, Issue # 4, October 1993 p. 681.
- ↑ Gallagher, Tom (2005). Theft of a Nation: Romania Since Communism. Hurst. ISBN 9781850657163. March 5, 2024 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. January 29, 2023 रोजी पाहिले – Google Books द्वारे.
- ↑ Deletant, D. (2006). Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and his Regime, Romania 1940–1944. Springer. ISBN 9780230502093. March 5, 2024 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. January 29, 2023 रोजी पाहिले – Google Books द्वारे.
- ↑ Hitchins, Kevin (1994) Rumania, 1866–1947 pp. 457–469
- 1 2 Simpson, Christopher Blowback America's Recruitment of Nazis and its Effects on the Cold War, New York: Weidenfeld & Nicolson, 1988 p. 255.
- ↑ Holocaust Encyclopedia Archived 2007-03-12 at the वेबॅक मशीन..
- ↑ "New Order," Time magazine, Feb. 10, 1941.
- ↑ Ioanid, Radu "The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941" pp. 119–148 from Contemporary European History, Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 124
- ↑ Ioanid, Radu "The Holocaust in Romania: The Iasi Pogrom of June 1941" pp. 119–148 from Contemporary European History, Volume 2, Issue # 2, July 1993 p. 130
- 1 2 Payne, Stanley G. (1995).
- 1 2 Haynes, Rebecca (2008). "Work Camps, Commerce, and the Education of the 'New Man' in the Romanian Legionary Movement". The Historical Journal. 51 (4): 943–967. doi:10.1017/S0018246X08007140. JSTOR 20175210. 2021-03-08 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2019-03-29 रोजी पाहिले. चुका उधृत करा: अवैध
<ref>tag; नाव "jstor" वेगवेगळ्या मजकूराशी अनेकदा जोडलेले आहे - ↑ Zeev Sternhell, La droite révolutionnaire: Les origines françaises du fascisme 1885–1914 (Paris: Seuil, 1978), 360–371.
- ↑ V. Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 181.
- ↑ Vasile Marin, Fascismul.
- ↑ Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 183; Marin, “Ciocoiaşul,” in Crez de generaţie, 159.
- ↑ Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 190–192.
- ↑ Corneliu Zelea Codreanu, Cărticica şefului de cuib, pt.
- ↑ Marin, Fascismul, 15, 25.
- ↑ Marin, Fascismul, 11, 14; Marin, “Extremismul de dreapta,” in Crez de generaţie, 182–84; Marin, “Între democraţie şi statul totalitar,” in Crez de generaţie, 191–92.
- ↑ Petreu, An Infamous Past, 78–93.
- ↑ Thomas P. Linehan, British Fascism, 1918–39 (Manchester: Manchester University Press, 2000), 33, 94, 214–15, 253–56.
- ↑ Vasile Marin, “Stat şi cultură,” in Crez de generaţie, 133–140; Marin, “De la formalismul democratic la naţionalismul constructiv,” in Crez de generaţie, 166–71; Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 176–78.
- ↑ Noica, “Istoria românească şi România vie,” in Eseuri de duminică, 53–56; Eliade, “O revoluţie creştină,” Buna Vestire, June 27, 1937.
- ↑ Petreu, An Infamous Past, 84–93.
- ↑ Marin, “Stat şi cultură,” 133–34; Bucur, Eugenics and Modernization in Interwar Romania, 65; Turda, “To End the Degeneration of a Nation,” Medical History 53, no. 1 (2009): 77–104.
- ↑ Marin, “Naţiunea împotriva statului de import,” in Crez de generaţie, 178; Marin, “Pentru ce suntem antisemiţi?,” Cuvântul studenţesc, March 18, 1924, in Crez de generaţie, 103.
- ↑ Marin, “Stat şi cultură,” 136–37.
- ↑ Mircea Platon, “The Iron Guard and the ‘Modern State’,” Fascism 1, no. 2 (2012): 65–90.
- ↑ Clark, R. (2012).
- ↑ Totok, William (26 March 2018). "Între legionarism deghizat şi naţionalism-autoritar". Radio Europa Liberă.