लिस्प (आज्ञावली भाषा)

लिस्प ही एक संगणक आज्ञावली भाषा आहे. १९५८मध्ये तयार करण्यात आलेली ही भाषा फोर्ट्रान नंतरची सगळ्यात जुनी संगणक आज्ञावली भाषा आहे.

तिची निर्मिती १९५८ मध्ये जॉन मॅककार्थी यांनी मॅसेच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी येथे केली होती. लिस्प हे नाव लिस्ट प्रॉसेसिंग या शब्दांचे संक्षिप्त रूप आहे. ही भाषा प्रामुख्याने कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनासाठी विकसित केली गेली होती. लिस्पमध्ये लिहिलेल्या आज्ञावलींची सर्व विधाने कंसांत लिहिली जातात. यांत माहिती व आज्ञावली (कोड) यांच्यात फरक नसतो, ज्याला होमोआयकॉनिसिटी म्हणतात. काळानुरूप लिस्पच्या अनेक उप-आवृत्त्या तयार झाल्या, ज्यामध्ये कॉमन लिस्प आणि स्कीम या सर्वाधिक लोकप्रिय आहेत.

लिस्पमधील प्रमुख प्रणाली

लिस्पचा वापर करून अनेक क्रांतिकारी प्रणाली विकसित केल्या गेल्या आहेत:

मॅक्सिमा: ही एक संगणकीय बीजगणित प्रणाली आहे. १९६० च्या दशकातील ही प्रणाली आजही गणितातील क्लिष्ट समीकरणे सोडवण्यासाठी वापरली जाते. (सध्या कार्यरत)

ईमॅक्स: हा एक अत्यंत प्रगत मजकूर संपादक (टेक्स्ट एडिटर) आहे. याचा जीएनयू ईमॅक्स हा प्रकार लिस्पवर आधारित असून तो आजही संगणक तज्ज्ञांमध्ये लोकप्रिय आहे.

ऑटोकॅड : अभियांत्रिकी आराखड्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या या सॉफ्टवेअरमध्ये स्वयंचलित कामांसाठी 'ऑटो-लिस्प'चा वापर केला जातो. (सध्या कार्यरत)

ऑर्बिटल एक्सप्रेस: नासाच्या एका मोहिमेमध्ये उपग्रहांच्या स्वयंचलित कार्यासाठी लिस्पवर आधारित प्रणाली वापरण्यात आली होती.

स्पाइक: हबल दुर्बिणीच्या दैनंदिन निरीक्षणांचे नियोजन करण्यासाठी वापरली जाणारी मुख्य प्रणाली लिस्पमध्ये लिहिलेली आहे. (सध्या कार्यरत)