रुद्राक्षजाबाल उपनिषद
| ह्याचा भाग | उपनिषदे, सामवेद  |
|---|---|
| मूळ देश | भारत |
| वापरलेली भाषा | संस्कृत भाषा |
रुद्राक्षजाबाल उपनिषद हे संस्कृत भाषेत लिहिलेल्या १०८ उपनिषदिक हिंदू धर्मग्रंथांपैकी एक आहे. ते रुद्राक्षाला समर्पित आहे, जे देव शिव यांना पवित्र मानले जाते. हे धर्मग्रंथ शैव पंथाचे आहे आणि सामवेदाशी संबंधित आहेत, आणि १४ शैव उपनिषदांपैकी एक आहे.[१] हे शिवाचे एक रूप असलेल्या कालाग्नी रुद्र आणि सनत्कुमार ऋषी यांच्यातील संभाषण म्हणून सांगितले आहे.
माहिती
[संपादन]रुद्राक्षजाबल उपनिषदाची सुरुवात शरीराच्या सर्व भागांच्या, प्राणाच्या आणि वाणीच्या कल्याणासाठी परम सत्य ब्रह्माला आवाहनाने होते. स्तोत्र शांतीच्या इच्छेने संपते.[२][३]
सनत्कुमार म्हणून ओळखले जाणारे ऋषी भूसुंड, शिवाचे एक विध्वंसक रूप असलेल्या कालाग्नी रुद्राला, ज्याला भैरवाशी ओळखले जाते, रुद्राक्षाची उत्पत्ती आणि ते धारण करण्याचे फायदे याबद्दल विचारतात. देव उत्तर देतो की त्रिपुरांच्या नाशासाठी, त्याने एक हजार वर्षे ध्यानात डोळे मिटले; त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू पृथ्वीवर पडले आणि रुद्राक्षाची निर्मिती झाली. "रुद्राक्ष" या शब्दाच्या केवळ उच्चाराने दहा गायींच्या दानाचे पुण्य मिळते असे म्हटले जाते आणि त्याचे दर्शन आणि स्पर्श वीस गायींच्या दानाइतकेच आहे.[२][४][५][६]
त्यानंतर रुद्राक्षाच्या वैशिष्ट्यांचे वर्णन केले जाते. चार प्रकारचे रुद्राक्ष – पांढरा, लाल, पिवळा आणि काळा – अनुक्रमे चार वर्ण किंवा जातींसाठी योग्य घोषित केले जातात – ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र. सर्वोत्तम रुद्राक्षाचे वर्णन चांगले गोलाकार, चांगले आकाराचे, गुळगुळीत, कठीण, काटेरी आणि नैसर्गिक छिद्र असलेले असे केले जाते. खराब झालेले, तुटलेले, संक्रमित झालेले किंवा कृमी किंवा कीटकांनी खराब झालेले, काटे नसलेले किंवा असामान्य आकाराचे रुद्राक्ष वापरू नये.[२][४]
रुद्राक्ष रेशमी धाग्यात विणून परिधान करावेत. केसांच्या गुंफ्यावर ३०, गळ्यात ३६, प्रत्येक हातावर १६, प्रत्येक मनगटावर १२, खांद्यावर १५ आणि यज्ञोपवीतात १०८ रुद्राक्ष घालता येतात. ते कंबरेभोवती, कानातले म्हणून आणि जपमाळ म्हणून देखील घालावेत. या मण्यांमध्ये शक्तिशाली आध्यात्मिक गुण असल्याचे मानले जाते जे धारण करणाऱ्याच्या शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक कल्याणावर सकारात्मक प्रभाव पाडू शकतात. पुढे रुद्राक्षात नैसर्गिकरित्या निर्माण होणारे विभाजन, खोबणींनी बनलेले आणि प्रत्येकाचे फायदे याबद्दल माहिती आहे. कालाग्नी रुद्राक्षांना एक ते चौदा मुखांसह विविध देवतांशी जोडतो. तो विशिष्ट रुद्राक्ष धारण केल्याने संबंधित देवता प्रसन्न होते.[२][४]
| मुख | देवता | फायदा |
|---|---|---|
| १ | शिव ब्रह्मण म्हणून | इंद्रियांवर नियंत्रण, ब्रह्माशी एकरूपता |
| २ | अर्धनारीनटेश्वर | - |
| ३ | ३ पवित्र अग्नी | अग्निदेवाला प्रसन्न करणे |
| ४ | चार मुखी ब्रह्मा | - |
| ५ | पंच-ब्रह्म (शिवाचे पाच पैलू) | मानवी हत्येच्या पापाचे शुद्धीकरण |
| ६ | सहा मुखी कार्तिकेय आणि गणेश | आरोग्य, समृद्धी, बुद्धी |
| ७ | ७ मातृका देवी | आरोग्य, समृद्धी, शरीर आणि मनाची शुद्धता |
| ८ | ८ मातृका देवी | आठ वसु आणि नदीदेवी गंगा यांना प्रसन्न करणारे. |
| ९ | ९ शक्ती | - |
| १० | १० यम (संयम) | पापांची शुद्धीकरण |
| ११ | ११ रुद्र | समृद्धी |
| १२ | विष्णू आणि १२ आदित्य | - |
| १३ | कामदेव, प्रेमाचा देवता | इच्छांची पूर्तता |
| १४ | शिव हे रुद्राच्या रूपात, ज्यांच्या डोळ्यांतून रुद्राक्षाची उत्पत्ती झाली. | आरोग्य, रोगांवर उपचार |
संदर्भ
[संपादन]- ↑ Carlos Alberto Tinoco (1997). Upanishads. IBRASA. pp. 87–. ISBN 978-85-348-0040-2.
- 1 2 3 4 Kamal Narayan Seetha (1 January 2008). The Power Of Rudraksha. Jaico Publishing House. pp. 222–. ISBN 978-81-7992-844-8.
- ↑ "Rudraksha Jabala". Rudrahouse. 11 July 2020 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 "Rudraksha Jabala Upanishad". Vedanta Spiritual Library. 2015-09-23 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 20 January 2015 रोजी पाहिले.
- ↑ R. A. Sastri. "RUDRAKSHAJABALA UPANISHAT". 20 January 2015 रोजी पाहिले.
- ↑ Shantha N. Nair (1 January 2008). Echoes of Ancient Indian Wisdom. Pustak Mahal. pp. 224–6. ISBN 978-81-223-1020-7.