मूळिक्कल पंकजाक्षी
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत |
| जन्म तारीख | १४ मार्च 1936 |
| जन्मस्थान | Monippally |
| मृत्यू तारीख | १५ जुलै 2026 |
| मृत्यूस्थान | कोट्टायम |
| व्यवसाय | marionetteist |
| पुरस्कार | कलांमध्ये पद्मश्री |
मूळिक्कल पंकजाक्षी (१४ मार्च, १९३६ – १५ जुलै, २०२६)[१] या नोक्कुविद्या पावाकली, या कठपुतळी प्रकारातील भारतीय तज्ञ होत्या. त्यांना २०२० मध्ये त्यांच्या देशाचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, पद्मश्री, देऊन सन्मानित करण्यात आले होते.[२][३][४]
चरित्र
[संपादन]पंकजाक्षी अम्मा यांचा जन्म १४ मार्च १९३६ रोजी कोट्टायम जिल्ह्यातील मीनाचिल तालुक्यातील उरुलीकुन्नाथ येथे झाला.[५][६] आर्थिक अडचणींमुळे त्यांनी शालेय शिक्षण अर्धवट सोडले होते.[६]
पंकजाक्षी अम्मा यांनी त्यांच्या आई पाप्पियम्मा यांच्याकडून 'नोक्कुविद्या' शिकण्यास सुरुवात केली.[६] वयाच्या अकराव्या वर्षी नोक्कुविद्या शिकल्यानंतर, लग्नानंतर त्यांनी त्यांच्या पतीने लिहिलेल्या गाण्यांसह याचे सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली.[७] ६० वर्षांहून अधिक काळ नोक्कुविद्या पावाकली सादर केल्यानंतर, वृद्धपकाळ, दृष्टीदोष आणि स्मृतिभ्रंशामुळे त्यांनी वयाच्या ७२ व्या वर्षी सादरीकरण करणे थांबवले.[८] त्यानंतर त्यांनी ही लोककला आपली नात रंजिनी हिला शिकवली.[८]
वैयक्तिक जीवन
[संपादन]पंकजाक्षी अम्मा यांनी वयाच्या २० व्या वर्षी कोट्टयम जिल्ह्यातील उझवूर जवळील मोनिप्पल्ली येथील शिवराम पणिकर यांच्याशी विवाह केला.[५][९] या दांपत्याला विजयन, राधामाणी आणि शिवा अशी तीन मुले होती.[५] त्या आपली मुलगी राधामाणी हिच्यासोबत मोनिप्पल्ली येथे राहत होत्या.[५]
मृत्यू
[संपादन]पंकजाक्षी यांचे १५ जुलै २०२६ रोजी केरळमधील कूथाट्टुकुलम येथील एका खाजगी रुग्णालयात वृद्धापकाळाशी संबंधित दीर्घ आजारामुळे निधन झाले.[१०][११] निधनाच्या वेळी त्या ९० वर्षांच्या होत्या.[१०][११]
पुरस्कार आणि सन्मान
[संपादन]त्यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, पद्मश्री (२०२०) देण्यात आला. तसेच त्यांना केरळ लोककला अकादमीची फेलोशिप (२०१२) सह अनेक पुरस्कार मिळाले होते.[७][१२] २००८ मध्ये, केरळ पर्यटन महोत्सवाचा भाग म्हणून, त्यांनी पॅरिसमध्ये सादरीकरण केले होते.[६] याव्यतिरिक्त, पंकजाक्षी अम्मा यांनी केरळमध्ये आणि केरळच्या बाहेर अनेक ठिकाणी नोक्कुविद्याचे सादरीकरण केले होते.[१३]
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "Padma Shri-winning Kerala puppeteer Moozhikkal Pankajakshi passes away". The Hindu (इंग्रजी भाषेत). 2026-07-15. ISSN 0971-751X. 2026-07-15 रोजी पाहिले.
- ↑ "Puppetry still means the world to muthassi at 84'". Deepika Jayaram. The Times of India. 23 February 2020. 3 April 2021 रोजी पाहिले.
- ↑ "Padma Shri Honour For Last Practitioner Of Kerala's Traditional Puppetry". Sanya Jain. NDTV. 30 January 2000. 3 April 2021 रोजी पाहिले.
- ↑ "'Nokku Vidya Paavakali is grandma's life'". The Times of India. 29 January 2020. 3 April 2021 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 4 Thayabji, Roopa. "'11 വയസ്സ് മുതൽ നോക്കുവിദ്യ പാവകളി പഠിച്ചുതുടങ്ങി; മച്ചിങ്ങ വീണ് മുഖത്ത് ചതവും ഈർക്കിലി കുത്തിക്കയറലും അന്ന് പതിവാണ്'; പത്മശ്രീയേക്കാൾ തിളക്കത്തോടെ പങ്കജാക്ഷിയമ്മ! | Padmasree award winner". vanitha.in (मल्याळम भाषेत). Vanitha. 2023-04-10 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 4 "Smt. Pankajakshi MS" (PDF). Government of India.
- 1 2 "പദ്മശ്രീയിലെ പെൺതിളക്കം-മൂഴിക്കൽ പങ്കജാക്ഷി". Kerala Women (मल्याळम भाषेत). 2020-03-04. 2023-04-10 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2023-04-10 रोजी पाहिले.
- 1 2 "This Malayalam documentary is about a little-known puppetry form performed by women". The News Minute (इंग्रजी भाषेत). 2021-12-17. 2023-04-10 रोजी पाहिले.
- ↑ Barua, Ananya (2021-06-18). "The Fate of a Rare Dying Art Rests on The Lips of This 20-YO Kerala Girl". The Better India (इंग्रजी भाषेत). 2023-04-10 रोजी पाहिले.
- 1 2 The Hindu Bureau (15 July 2026). "Padma Shri-winning puppeteer Moozhikkal Pankajakshi passes away". The Hindu. 15 July 2026 रोजी पाहिले.
- 1 2 "Nokkuvidya Puppetry Exponent Moozhikkal Pankajakshi Passes Away At 80". ETV Bharat. 15 July 2026. 15 July 2026 रोजी पाहिले.
- ↑ "നോക്കുവിദ്യാ പാവകളിയുടെ കലാവൈഭവത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം". Mathrubhumi (इंग्रजी भाषेत). 2020-01-25. 2023-04-10 रोजी पाहिले.
- ↑ "മൂഴിക്കല് വീട്ടിലെ പത്മശ്രീ". Janmabhumi (इंग्रजी भाषेत). 8 March 2020. 2023-04-10 रोजी पाहिले.