मुक्ताईनगर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
  ?मुक्ताईनगर
एदलाबाद
महाराष्ट्र • भारत
—  तालुका  —

२१° ०३′ ०८″ N, ७६° ०३′ १८″ E

प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ
उंची

• २४३ मी
हवामान
तापमान
• उन्हाळा
• हिवाळा


• ४६° सेल्सियस[१] °C (अभिव्यक्ती त्रुटी: अनोळखी उद्गारवाचक चिन्ह "४" °F)
• २६° सेल्सियस °C (अभिव्यक्ती त्रुटी: अनोळखी उद्गारवाचक चिन्ह "२" °F)
जवळचे शहर जळगाव
जिल्हा जळगाव
तालुका/के मुक्ताईनगर तालुका
लोकसंख्या
घनता
लिंग गुणोत्तर
२३,९७० (2011)
• २५८/किमी
९२९ /
भाषा मराठी
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• ४२५३०६
• +०२५८३
• MH 19
महाराष्ट्र दालन: महाराष्ट्र  

मुक्ताईनगर हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील जळगाव जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. मुक्ताईनगर हे तालुक्याचे मुख्यालय व एक शहर पण आहे. त्याचे पूर्वीचे नाव 'एदलाबाद' होते.[२]. एदलाबाद शहराच्या उत्तरेस असलेल्या तापी-पूर्णा नदीकिनारी संत ज्ञानेश्वर महाराजांची बहीण संत मुक्ताबाई यांचेे पुरातन देऊळ आहे. या देवळावरून इसवी सन २००० मध्ये शहराचे व तालुक्याचे नाव मुक्ताईनगर झाले.

मुक्ताईनगरला सर्वात जवळचे विमानतळ जळगाव येथे आहे. संभाजीनगरचे विमानतळही जवळच आहे. मुक्ताईनगरला रेल्वे स्टेशन नाही. पण मध्य रेल्वेच्या बोदवड रेल्वे स्टेशन येथुन जवळच १५ किमी बोदवड-मुक्ताईनगर महामार्गावर स्थित आहे.

भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग ५३(पूर्वीचा क्रमांक ६) मुक्ताईनगर शहरावरून जातो. हा मार्ग मुक्ताईनगरला भुसावळ, जळगाव, धुळे, मलकापूर, नागपूर या शहरांशी जोडतो. आणि राज्य महामार्ग बोदवड- जामनेर आणि बुरहानपुर ला पण जाता येते.

इतिहास[संपादन]

वारकरी संप्रदायासाठी मुक्ताईनगर गावाचे विशेष महत्त्व आहे खांन्देशचे आराध्य म्हणून मुक्ताईनगर शहराकडे बघीतले जाते. याच गावी संत ज्ञानेश्वरांची बहीण संत मुक्ताबाई तापी नदीच्या वाळवंटात गुप्त झाली होती, अशी आख्यायिका आहे. संत मुक्ताई मंदिर भाविकांच्या सोयीसाठी मेहुण (प्रमुख मंदिर), कोथळी (प्राचिन आध्यात्मिक मंदिर) आणि नवीन मंदिर हे मुक्ताईनगर शहरात उत्तरेस बोदवड महामार्ग लगत आहे. प्रत्येक महिन्याच्या एकादशीला या गावात दर्शनासाठी वारकरी येत असतात. मुक्ताई संस्थान देखील या भाविकांचे स्वागत करतात.

मुक्ताईनगर तालुक्यातील मुक्ताईनगरसकट अनेक गावे पूर्णा नदी काठी वसलेली होती. प्रशासनाने नदी काठच्या गावांचे पुनर्वसन करण्याचे ठरवले. पुराची भीती असल्यामुळे मुक्ताईनगरमधील घोडसगाव (जुने), कुंड इत्यादी नदीकाठच्या गावांचे पुनर्वसन करण्यात आले.

मुक्ताईनगरचा भूगोल[संपादन]

उत्तरेस सातपुडा पर्वत व रावेर तालुका आणि 'मध्य प्रदेश' राज्य, पूर्वेस बुलढाणा जिल्हा, दक्षिणेस जामनेर तालुका व पश्चिमेस भुसावळ तालुका. तापी नदी रावेर व मुक्ताबाई तालुका हद्दीत पच्छिमेकडे वाहते,आणि पुर्णा नदी मुक्ताईनगर तालुक्यातून वाहते,चांगदेव इथे पुर्णा नदी तापीला मिळते.

मुक्ताईनगर तालुक्याचा ईशान्य भाग घनदाट वनाने व्यापलेला आहे. गहू, ज्वारी, कापूस, ऊस, सोयाबीन ही पिके मुक्ताईनगर तालुक्यात घेतली जातात.

हवामान[संपादन]

मुक्ताईनगरमध्ये उन्हाळ्यातील तापमान कमाल ४६° सेल्सीयस पर्यंत जाते[३]. हिवाळ्यात तापमान २७ °से.पर्यंत असते.

राजकारण[संपादन]

मुक्ताईनगर तालुका मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघात आणि रावेर लोकसभा मतदार संघात आहे.

भारताच्या पूर्व राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील या १९६२मध्ये जळगावहून आमदार म्हणून निवडून आल्या. त्यानंतर त्या मुक्ताईनगर (तेव्हाचे एदलाबाद) तालुक्याच्या १९६७ पासून ते १९८५ पर्यंत सतत चारवेळा आमदार राहिल्या. महाराष्ट्राचे भूतपूर्व कृषी मंत्री व महसूल मंत्री भारतीय जनता पार्टीचे एकनाथ खडसे हे मुक्ताईनगरचे १९८९ पासून ते २०१९ पर्यंत आमदार होते. ते २०१४-२०१६ या काळात राज्याच्या मंत्रिमंडळात होते. त्यांची सून रक्षा खडसे या २०१४ पासून मुक्ताईनगर(रावेरच्या) खासदार आहेत. इ.स. १९८९पासून हा तालुका भारतीय जनता पार्टीचा बनला. एकनाथ खडसे यांनी १९८९ पासून ते २०१९ पर्यंत मुक्ताईनगरमधून भारतीय जनता पार्टी तर्फे निवडणूका लढवल्या होत्या.

२०१९ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघातून एकनाथ खडसे यांना भारतीय जनता पक्षाची उमेदवारी मिळाली नाही. त्यांच्या जागेवर त्यांची कन्या रोहिणी खेवलकरला उमेदवारी मिळाली. परंतु त्यावेळी शिवसेनेचे उमेदवार पाटील १९८० मतांनी निवडून आले. तेच २०१९पासून मुक्ताईनगरचे आमदार आहेत.

मुक्ताईनगर शहरात नगरपंचायत अंमलात आहे.



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

बाह्य दुवे[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ http://epaperlokmat.in/articlepage.php?articleid=LOK_HBSL_20200525_1_3&width=315.59999999999997px
  2. ^ लोकमत, ऑनलाईन. "मुक्ताईनगर हे जळगाव जिल्ह्यात स्तीत आहे". लोकमत. १७ फेब्रुवारी २०२० रोजी पाहिले.
  3. ^ नेटवर्क, लोकमत न्यूज (२०२०). "मे हीट, त्यात करोनाचा मार, जनता झाली बेहाल. जनजीवन विस्कळीत. सावदा, रावेर, मुक्ताईनगर, वरणगाव ४६ अंशांवर. रात्री ९ वाजेपर्यंत उष्णतेच्या झळा". जळगाव, महाराष्ट्र.: लोकमत पेपर. pp. १.
जळगाव जिल्ह्यातील तालुके
चाळीसगाव | भडगांव | पाचोरा | जामनेर | पारोळा | एरंडोल | धरणगाव | जळगाव तालुका | भुसावळ | मुक्ताईनगर | अमळनेर | चोपडा | यावल | रावेर | बोदवड