मुक्ताईनगर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
  ?एदलाबाद
मुक्ताईनगर
महाराष्ट्र • भारत
—  तालुका  —

२१° ०३′ ०७.९२″ N, ७६° ०३′ १८″ E

प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
क्षेत्रफळ
उंची

• २४३ मी
हवामान
तापमान
• उन्हाळा
• हिवाळा


[१] °C ( °F)
•  °C ( °F)
जवळचे शहर जळगाव
जिल्हा जळगाव
तालुका/के मुक्ताईनगर तालुका
लोकसंख्या
घनता
लिंग गुणोत्तर
२३,९७० (2011)
• २५८/किमी
९२९ /
भाषा मराठी
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• ४२५३०६
• +०२५८३
• MH 19
महाराष्ट्र दालन: महाराष्ट्र  

गुणक: 21°02′44″N 76°03′35″E / 21.04556°N 76.05972°E / 21.04556; 76.05972{{#coordinates:}}:एकाधिक प्राथमिक खूणपताका प्रति पान घेऊ शकत नाही.

मुक्ताईनगर हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील जळगाव जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. मुक्ताईनगर हे तालुक्याचे मुख्यालय व एक शहरही आहे. त्याचे पूर्वीचे नाव 'एदलाबाद' होते.[२]. एदलाबाद शहराच्या उत्तरेस असलेल्या पूर्णा नदीकिनारी संत ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई हिचे पुरातन देऊळ आहे. या देवळावरून इसवी सन २०००मध्ये शहराचे व तालुक्याचे नाव मुक्ताईनगर झाले.

मुक्ताईनगरला सर्वात जवळचा विमानतळ जळगाव येथे आहे. औरंगाबादचा विमानतळही जवळच आहे. मुक्ताईनगरला रेल्वे स्टेशन नाही.

भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग ५३(पूर्वीचा क्रमांक ६) मुक्ताईनगर शहरावरून जातो..हा मार्ग मुक्ताईनगरला जळगाव, धुळे, मलकापूर, नागपूर या शहरांशी जोडतो

इतिहास[संपादन]

वारकरी संप्रदायासाठी मुक्ताईनगर गावाचे विशेष महत्त्व आहे. याच गावी ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई गुप्त झाली होती अशी आख्यायिका आहे. दर महिन्यातील एकादश्यांना या गावात दर्शनासाठी आलेले गावकरी दिसतात.

मुक्ताईनगर तालुक्यातील मुक्ताईनगरसकट अनेक गावे पूर्णा नदी काठी वसलेली होती. प्रशासनाने नदी काठच्या गावांचे पुनर्वसन करण्याचे ठरवले. पुराची भीती असल्यामुळे मुक्ताईनगरमधील घोडसगाव (जुने), कुंड इत्यादी नदीकाठच्या गावांचे पुनर्वसन करण्यात आले.

मुक्ताईनगरचा भूगोल[संपादन]

उत्तरेस सातपुडा पर्वत व 'मध्य प्रदेश' राज्य, पूर्वेस बुलढाणा जिल्हा, दक्षिणेस जामनेर तालुका व पश्चिमेस भुसावळ तालुका. पूर्णा नदी मुक्ताईनगर तालुक्यातून वाहते.

मुक्ताईनगर तालुक्याचा ईशान्य भाग घनदाट वनाने व्यापलेला आहे. गहू, ज्वारी, कापूस, ऊस, सोयाबीन ही पिके मुक्ताईनगर तालुक्यात घेतली जातात.

हवामान[संपादन]

मुक्ताईनगरमध्ये उन्हाळ्यातील तापमान कमाल ४६ ° सेल्सीयस पर्यंत जाते[३]. हिवाळ्यात तापमान २७ °से.पर्यंत असते.

राजकारण[संपादन]

मुक्ताईनगर तालुका मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघात आणि रावेर लोकसभा मतदार संघात आहे.

भारताच्या पूर्व राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील या १९६२मध्ये जळगावहून आमदार म्हणून निवडून आल्या. त्यानंतर त्या मुक्ताईनगर (तेव्हाचे एदलाबाद) तालुक्याच्या १९६७ पासून ते १९८५ पर्यंत सतत चारवेळा आमदार राहिल्या. महाराष्ट्राचे भूतपूर्व कृषी मंत्री व महसूल मंत्री भारतीय जनता पार्टीचे एकनाथ खडसे हे मुक्ताईनगरचे १९८९ पासून ते २०१९ पर्यंत आमदार होते. ते २०१४-२०१६ या काळात राज्याच्या मंत्रिमंडळात होते. त्यांची सून रक्षा खडसे या २०१४पासून मुक्ताईनगर(रावेरच्या) खासदार आहेत. प्रतिभा पाटलांच्या वेळेस मुक्ताईनगर तालुक्यातून काँग्रेसचे आमदार निवडून येत असत; १९८९पासून हा तालुका भारतीय जनता पार्टीचा बनला. भारतीय जनता पार्टी चे एकनाथ खडसे १९८९ पासून ते २०१९ पर्यंत मुक्ताईनगरमधून एकही निवडणूक हरले नव्हते.

२०१९ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघातून एकनाथ खडसे यांना भारतीय जनता पक्षाची उमेदवारी मिळाली नाही. त्यांच्या जागेवर त्यांची सून रोहिणी खेवलकरला उमेदवारी मिळाली. परंतु त्यावेळी शिवसेनेचे उमेदवार पाटील १९८० मतांनी निवडून आले. तेच २०१९पासून मुक्ताईनगरचे आमदार आहेत.

लोकसंख्या[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
जळगाव जिल्ह्यातील तालुके
चाळीसगाव | भडगांव | पाचोरा | जामनेर | पारोळा | एरंडोल | धरणगाव | जळगाव तालुका | भुसावळ | मुक्ताईनगर | अमळनेर | चोपडा | यावल | रावेर | बोदवड

स्रोत[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ http://epaperlokmat.in/articlepage.php?articleid=LOK_HBSL_20200525_1_3&width=315.59999999999997px
  2. ^ लोकमत, ऑनलाईन. "मुक्ताईनगर हे जळगाव जिल्ह्यात स्तीत आहे". लोकमत. १७ फेब्रुवारी २०२० रोजी पाहिले.
  3. ^ नेटवर्क, लोकमत न्यूज (२०२०). "मे हीट, त्यात करोनाचा मार, जनता झाली बेहाल. जनजीवन विस्कळीत. सावदा, रावेर, मुक्ताईनगर, वरणगाव ४६ अंशांवर. रात्री ९ वाजेपर्यंत उष्णतेच्या झळा". जळगाव, महाराष्ट्र.: लोकमत पेपर. pp. १.