मिरज दंगल

मिरज दंगल सप्टेंबर २००९ मध्ये महाराष्ट्राच्या सांगली जिल्ह्यातील मिरज शहरात झालेला सांप्रदायिक हिंसाचार होता. हा हिंसाचार गणेश चतुर्थी उत्सवाच्या वेळी सुरू झाला. यामुळे कर्फ्यू लागला, एकाचा मृत्यू झाला आणि अनेक लोक जखमी झाले. या दंगलींमुळे राजकीय वाद वाढले, कायदेशीर कारवाया झाल्या आणि परिसरातील सांप्रदायिक तणाव बाहेर आला.

पार्श्वभूमी

मिरज हे सांगली जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे शहर आहे, जे आपल्या वेगवेगळ्या संस्कृतींसाठी ओळखले जाते. इथे हिंदू, मुस्लिम आणि इतर समुदाय एकत्र राहतात. सप्टेंबर २००९ मध्ये गणेश चतुर्थीच्या वेळी एक कमान उभारली गेली, जी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अफझल खानाचा वध केल्याचे दाखवत होती. ही कमान काही लोकांना चुकीची वाटली आणि तणाव वाढला.

त्या वेळी महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुका जवळ आल्या होत्या आणि राजकीय वातावरण गरम झाले होते. भारतीय जनता पक्ष आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष यांच्यावर या घटनेचा राजकीय फायदा घेतल्याचा आरोप झाला.

दंगल

२ सप्टेंबर २००९ रोजी मिरजमध्ये हिंसाचार सुरू झाला. गणेश चतुर्थी उत्सवात उभारलेल्या कमानीमुळे, जी शिवाजी महाराजांनी अफझल खानाचा वध केल्याचे दाखवत होती, हा हिंसाचार भडकला. दगडफेक, जाळपोळ आणि गटांमध्ये भांडणे झाली. यात एकाचा मृत्यू झाला आणि अनेक लोक जखमी झाले. हा हिंसाचार सांगलीपर्यंत पसरला आणि ६ सप्टेंबर २००९ रोजी दोन्ही शहरांत कर्फ्यू लागला.

हिंसाचार थांबवण्यासाठी मिरजमध्ये ‘शूट अॅट साइट’चे आदेश देण्यात आले. गणेश विसर्जनाच्या मिरवणुका थांबवाव्या लागल्या, पण नंतर पोलिसांच्या कडक पहाऱ्यात त्या शांततेत पार पडल्या.

तपास

दंगलीनंतरच्या तपासात राजकीय आणि प्रशासकीय चुका दिसल्या. भारतीय जनता पक्षाने तत्कालीन काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष सरकारवर कायदा-सुव्यवस्था ठेवण्यात अपयश आल्याचा आरोप केला. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे जयंत पाटील यांनी हा हिंसाचार कट असल्याचे सांगितले.

भारतीय जनता पक्षाचे नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी पोलिसांवर टीका केली आणि मिरजला जाण्याच्या प्रयत्नात त्यांना मुंबई विमानतळावर अडवले गेले. एका राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या नेत्याला अटक झाली, ज्यामुळे पक्षात मतभेद दिसले.

परिणाम

मिरज आणि सांगलीत कर्फ्यू लागला, जो सर्वपक्षीय बैठकीनंतर नंतर हटवला गेला. दिवसाचा कर्फ्यू हटला, पण रात्रीचा कर्फ्यू काही काळ राहिला. परिस्थिती शांत झाली, पण तणाव कायम होता.

नोव्हेंबर २००९ मध्ये शिवसेनेने अफझल खानाच्या ३५०व्या स्मृतिदिनानिमित्त त्याचा वध दाखवणारी पोस्टर लावण्याचा प्रयत्न केला, ज्याला ते दहशतवादविरोधी दिवस म्हणून साजरा करणार होते. पण मुंबई पोलिसांनी परवानगी अनिवार्य केली आणि शिवसेनेने परवानगीशिवाय पुढे जाण्याची धमकी दिली. भारतीय जनता पक्षाने निवडणुकीत फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला, तर शिवसेनेने निषेध केला.

२०२३ मध्ये सांगली जिल्हा न्यायालयाने मिरज दंगलीतील सर्व १०६ आरोपींना निर्दोष सोडले. त्याच वर्षी सरकारने ५१ लोकांवरील खटले मागे घेतले.

बाह्य दुवे

• Miraj Riots - Pudhari News
• Miraj Communal Riot Case - IndiaTimes Marathi Archived 2025-03-12 at the वेबॅक मशीन.