मासुमा बेगम
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत |
| जन्म तारीख | 1902, 1901 |
| जन्मस्थान | हैदराबाद |
| मृत्यू तारीख | 1990 |
| व्यवसाय | राजकारणी |
मासुमा बेगम (८ ऑक्टोबर १९०२ - २ मार्च १९९०) या एक भारतीय राजकारणी, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि स्त्रीवादी होत्या. त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाच्या सदस्य होत्या, व पक्षाच्या आंध्र प्रदेशात उपनेत्या म्हणून काम करत होत्या. त्या आंध्र प्रदेशाच्या राजकारणात सक्रिय होत्या. १९६० मध्ये त्या राज्याच्या मंत्रिमंडळाच्या सदस्य झाल्या. १९६२ मध्ये त्या अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या आणि आंतरराष्ट्रीय स्त्रीवादी संघटनांशी संपर्क निर्माण करण्यासाठी, कुटुंब नियोजनाचे समर्थन करण्यासाठी आणि हैदराबादमधील सामाजिक कल्याणकारी संस्थांसोबत काम करण्यासाठी त्यांनी काम केले.
भारतीय महिलांच्या सामाजिक एकांतवास (पडदा) समाप्तीसाठी त्या सुरुवातीच्या सार्वजनिक वकिल होत्या. १९७४ मध्ये त्यांना भारताच्या सर्वोच्च नागरी सन्मानांपैकी एक पद्मश्री पुरस्कार मिळाला होता.
सुरुवातीचे जीवन
[संपादन]बेगम यांचा जन्म १९०२ मध्ये हैदराबाद येथे झाला. ती आणि तिच्या बहिणी महबूबिया कन्या शाळेत शिकल्या.[१]
कारकीर्द
[संपादन]बेगम यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात हैदराबादमध्ये धर्मादाय कार्याने केली आणि नंतर त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात सामील झाल्या.[२] १९५२ मध्ये त्यांनी हैदराबाद मतदारसंघातून आंध्र प्रदेश विधानसभेत पहिली निवडणूक जिंकली. १९५७ मध्ये त्यांना काँग्रेस पक्षाच्या उपनेत्या म्हणून नियुक्त करण्यात आले,[३] आणि १९६० मध्ये त्या आंध्र प्रदेश सरकारमध्ये समाज कल्याण आणि धार्मिक देणग्या मंत्री झाल्या.[४][५]
बेगम १९२७ पासून महिला हक्क आणि हितांसाठी समर्पित असलेल्या ऑल इंडिया वुमेन्स कॉन्फरन्स (AIWC) या स्त्रीवादी संघटनेत सहभागी होत्या आणि दोनदा तिच्या उपाध्यक्षा म्हणून काम पाहिले. १९५७ मध्ये, त्यांनी AIWC च्या आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि पोहोच विभागाची जबाबदारी स्वीकारली आणि १९६२ मध्ये, त्यांची AIWC च्या अध्यक्षा म्हणून नियुक्ती झाली.[२] येथे असताना, त्यांनी १९५५ मध्ये कोलंबो येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय महिला आघाडीच्या सुवर्णमहोत्सवी कार्यक्रमात एका शिष्टमंडळाचे नेतृत्व केले. १९५९ मध्ये, त्यांना जिनिव्हा येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या दुसऱ्या गैर-सरकारी संघटनांच्या परिषदेच्या अंतरिम समितीच्या सदस्य म्हणून निवडण्यात आले. त्यांनी युगोस्लाव्हिया आणि इंडोनेशिया येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय स्त्रीवादी परिषदांमध्ये AIWC च्या शिष्टमंडळांचे नेतृत्व देखील केले.[१]
भारतात कुटुंब नियोजन लागू करण्याच्या प्रयत्नांमध्ये बेगम सक्रिय होत्या. १९७० च्या दशकात, भारत सरकारने भारतात गर्भपात कायदेशीर करण्याच्या प्रश्नाची तपासणी करण्यासाठी एक समिती नियुक्त केली होती आणि अवाबाई वाडिया यांच्यासोबत, बेगम यांनी समितीमध्ये काम केले. १९७२ मध्ये यासंदर्भात कायदा आणण्यात आला.[६] भारतातील बालविवाहाच्या प्रथेला गुन्हेगार ठरवणाऱ्या सारडा कायद्याचे समर्थन करणाऱ्या अनेक मुस्लिम नेत्यांपैकी त्या एक होत्या.[७]
हैदराबादमध्ये, बेगम अनेक सामाजिक कल्याणकारी संस्थांशी जवळून संबंधित होत्या. त्यांना हैदराबादमधील केंद्रीय सामाजिक कल्याण मंडळाच्या अध्यक्षपदी नियुक्त करण्यात आले, ही एक सरकारी संस्था होती आणि त्यांनी रेड क्रॉस, लेडी हैदरी क्लब आणि मुस्लिम महिलांसाठी शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू केलेल्या अंजुमन-ए-खवतीन यासारख्या अनेक गैर-सरकारी संस्थांच्या मंडळांवरही काम केले.[१]
१९७४ मध्ये, तिला भारत सरकारने दिला जाणारा नागरी सन्मान पद्मश्री मिळाला.[८]
वैयक्तिक जीवन
[संपादन]बेगमने तिचा चुलत भाऊ हुसेन अली खानशी लग्न केले, ज्याने ऑक्सफर्डमध्ये शिक्षण घेतले आणि नंतर उस्मानिया विद्यापीठाचे प्रमुखपद भूषवले. जरी ती अशा घरात वाढली जिथे महिला पडद्यामध्ये होत्या, तरी तिच्या पतीने तिला पडदा प्रथा सोडून देण्यास प्रोत्साहित केले आणि ती हळूहळू तसे करत गेली आणि त्या विरोधात एक समर्थक बनली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, तिने बुरखा घालणे किंवा पडदा ठेवणे पूर्णपणे बंद केले.[९] त्या फारसी, उर्दू आणि इंग्रजी अस्खलितपणे बोलू आणि वाचू शकत होत्या.[१]
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 3 4 Srivastava, Gouri (2003). The Legend Makers: Some Eminent Muslim Women of India (इंग्रजी भाषेत). Concept Publishing Company. ISBN 978-81-8069-001-3.
- 1 2 Basu, Aparna; Ray, Bharati (2003). Women's Struggle: A History of the All India Women's Conference, 1927-2002 (इंग्रजी भाषेत). Manohar. p. 183. ISBN 978-81-7304-476-2.
- ↑ Majumdar, Maya (2005). Encyclopaedia of Gender Equality Through Women Empowerment (इंग्रजी भाषेत). Sarup & Sons. ISBN 978-81-7625-548-6.
- ↑ Wright, Theodore P. (1964). "Muslim Legislators in India: Profile of a Minority Élite". The Journal of Asian Studies (इंग्रजी भाषेत). 23 (2): 253–267. doi:10.2307/2050136. ISSN 1752-0401. JSTOR 2050136.
- ↑ Forbes, Geraldine; Forbes, Geraldine Hancock (1999-04-28). Women in Modern India (इंग्रजी भाषेत). Cambridge University Press. p. 229. ISBN 978-0-521-65377-0.
- ↑ Chandrababu, B. S.; Thilagavathi, L. (2009). Woman, Her History and Her Struggle for Emancipation (इंग्रजी भाषेत). Bharathi Puthakalayam. ISBN 978-81-89909-97-0.
- ↑ Sinha, Mrinalini (2006-07-12). Specters of Mother India: The Global Restructuring of an Empire (इंग्रजी भाषेत). Duke University Press. ISBN 978-0-8223-3795-9.
- ↑ "Padma Awards Directory (1954–2014)" (PDF). Ministry of Home Affairs (India). 21 May 2014. pp. 37–72. 14 September 2017 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित. 22 March 2016 रोजी पाहिले.
- ↑ IANS (2018-05-29). "Beyond purdah: 20th century Muslim women who broke societal barriers". Business Standard India. 2022-02-02 रोजी पाहिले.