मार्गारेट कझिन्स
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | आयर्लंडचे प्रजासत्ताक, भारत |
| दिलेले नाव | Margaret |
| आडनाव | Cousins |
| जन्म तारीख | ७ नोव्हेंबर 1878 |
| जन्मस्थान | Boyle |
| मृत्यू तारीख | ११ मार्च 1954 |
| मृत्यूस्थान | Adyar |
| वैवाहिक जोडीदार | James Cousins |
| व्यवसाय | शिक्षक, suffragette, संगीतकार, pedagogue, theosophist |
| निवासस्थान | चेन्नई |
| सदस्यता | National Flag Presentation Committee |
| पुरस्कार | Hunger Strike Medal |
मार्गारेट एलिझाबेथ कझिन्स (पुर्वाश्रमीच्या गिलेस्पी; ७ नोव्हेंबर १८७८ - ११ मार्च १९५४), ग्रेटा कझिन्स म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, एक आयरिश-भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ, मताधिकारवादी आणि थियोसोफिस्ट होत्या, ज्या अखिल भारतीय महिला परिषद ची स्थापना आणि महिला भारतीय संघटनाची सह-संस्थापक म्हणून ओळखल्या जातात.[१][२]
भारतीय राष्ट्रगीत जन गण मनाचे सूर जपण्याचे श्रेय कझिन्सना जाते आणि ते १४ ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेला राष्ट्रध्वज सादर करणाऱ्या ध्वज सादरीकरण समितीचे सदस्य होते.[३][४]
सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण
[संपादन]मार्गारेट एलिझाबेथ गिलेस्पीचा जन्म ७ नोव्हेंबर १८७८ रोजी बॉयल, काउंटी रोसकॉमॉन येथे एक लहान सत्र क्लर्क जोसेफ गिलेस्पी आणि मार्गारेट ॲनी गिलेस्पी (नी शेरा) यांच्या घरी झाला होता.[१] १५ भावंडांपैकी सर्वात मोठी, कझिन्स ह्या युनियनिस्ट आणि मेथोडिस्ट कुटुंबात वाढली.[५]
१८९४ मध्ये, कझिन्सना डेरी येथील व्हिक्टोरिया हायस्कूल फॉर गर्ल्समध्ये शिक्षण घेण्यासाठी शिष्यवृत्ती देण्यात आली.[१][६] १८९८ मध्ये, कझिन्स डब्लिनला गेले आणि रॉयल आयर्लंड अकादमी ऑफ म्युझिकमध्ये संगीताचा अभ्यास केला आणि त्यानंतर रॉयल युनिव्हर्सिटी ऑफ आयर्लंडमध्ये प्रवेश घेतला. कझिन्सने १९०२ मध्ये संगीतात पदवी प्राप्त केली.[७]
सक्रियता
[संपादन]आयर्लंड
[संपादन]१९०३ मध्ये जेम्स कझिन्सशी लग्न केल्यानंतर, कझिन्सने अर्धवेळ संगीत शिक्षिका म्हणून काम केले.[१] लग्नाच्या स्वागत समारंभात कझिन्सने शाकाहाराची तिची वचनबद्धता जाहीर केली, ही प्रथा जेम्स कझिन्सने पाळली.
१९०६ मध्ये, मँचेस्टर येथे झालेल्या राष्ट्रीय महिला परिषदेत सहभागी झाल्यानंतर, कझिन्स एनसीडब्ल्यूच्या आयरिश शाखेत सामील झाल्या. १९०७ मध्ये ती आणि तिचे पती थियोसॉफिकल सोसायटीच्या लंडन अधिवेशनात सहभागी झाले आणि तिने लंडनमधील मताधिकारधारक, शाकाहारी, लिंगभेदविरोधी आणि गूढवाद्यांशी संपर्क साधला.[५]
१९१२ मध्ये डब्ल्यू.बी. येट्ससोबत सुट्टी घालवताना, कझिन्स आणि त्यांच्या पतीने येट्सना रवींद्रनाथ टागोरांच्या कवितांचे भाषांतर वाचताना ऐकले. १९१३ मध्ये, दुसऱ्या गृहनियम विधेयकाच्या वाचनावर डब्लिन कॅसलच्या खिडक्या फोडून, कझिन्स आणि इतर मताधिकारवादी मेबेल पर्सर, बारबरा हॉस्किन्स आणि मेग कॉनरी यांना अटक करण्यात आली आणि त्यांना तुल्लामोर तुरुंगात एक महिन्याची शिक्षा सुनावण्यात आली.[८] या महिलांनी राजकीय कैद्यांप्रमाणे वागणुकीची मागणी केली आणि सुटका मिळवण्यासाठी उपोषण केले.[५]
ब्रिटन
[संपादन]१९१३ मध्ये, कझिन्सेस गार्स्टन (सध्याचे लिव्हरपूल) येथे गेले जिथे जेम्स कझिन्स एका शाकाहारी अन्न कारखान्यात काम करत होते. या काळात कझिन्सना स्थानिक मताधिकारवाद्यांशी संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी संघर्ष करावा लागला. [७]
१९१५ मध्ये, जेम्स कझिन्स यांना मद्रासमधील अड्यार येथे थियोसॉफिकल सोसायटीच्या तत्कालीन अध्यक्षा ॲनी बेझंट यांनी स्थापन केलेल्या न्यू इंडिया वृत्तपत्रात साहित्यिक संपादक म्हणून पद मिळाले.
भारत
[संपादन]११ नोव्हेंबर १९१५ रोजी, कझिन्स हे मद्रासमध्ये आले. जेम्स कझिन्स सुरुवातीला न्यू इंडियासाठी काम करत होते, परंतु बेझंट यांनी ईस्टर उठावाचे कौतुक करणाऱ्या लेखासाठी त्यांना काढून टाकण्यास भाग पाडले.[७][५] १९१६ मध्ये, कझिन्स पुणे येथील भारतीय महिला विद्यापीठाचे पहिले गैर-भारतीय सदस्य बनले.[६] १९१६ च्या उत्तरार्धात, कझिन्स मदनपल्ले येथे गेले जिथे कझिन्स बेझंटच्या नव्याने स्थापन झालेल्या मदनपल्ले कॉलेजमध्ये इंग्रजी शिकवत होते जिथे जेम्स कझिन्स उपप्राचार्य म्हणून नियुक्त झाले. [५]
१९१७ मध्ये मार्गरेट कझिन्सने बेझंट आणि डोरोथी जिनराजदासा यांच्यासोबत महिला भारतीय संघटना (WIA) ची सह-स्थापना केली. कझिन्सने याच्या जर्नल, स्त्री धर्माचे संपादन केले. [५] १९१९-२० मध्ये कझिन्स मंगळूर येथील राष्ट्रीय मुलींच्या शाळेच्या पहिल्या प्रमुख होत्या. १९२२ मध्ये, त्या भारतातील पहिल्या महिला दंडाधिकारी बनल्या. १९२७ मध्ये, त्यांनी अखिल भारतीय महिला परिषदेची सह-स्थापना केली आणि १९३६ मध्ये अध्यक्ष म्हणून काम केले [५]
त्या संविधान सभेत हंसा मेहता यांच्या नेतृत्वाखालील ७४ भारतीय महिलांची समिती असलेल्या ध्वज सादरीकरण समितीच्या सदस्या होत्या. या समितीने १४ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारतीय महिलांच्या वतीने भारताचा राष्ट्रीय ध्वज सभागृहात सादर केला.[९][४]
वैयक्तिक जीवन
[संपादन]९ एप्रिल १९०३ रोजी कझिन्सने जेम्स कझिन्सशी लग्न केले, ज्यांना ती १९०० मध्ये भेटली होती.
१९४३ पासून एका स्ट्रोकमुळे कझिन्सना अर्धांगवायू झाला. भारतासाठी केलेल्या त्यांच्या सेवेबद्दल त्यांना मद्रास सरकारकडून आणि नंतर जवाहरलाल नेहरूंकडून आर्थिक मदत मिळाली.[६]
१ मार्च १९५४ रोजी मद्रास राज्यातील (सध्याचे चेन्नई, तामिळनाडू) अड्यार येथे ७५ वर्षांच्या वयात कझिन्सचे निधन झाले.[१]
प्रकाशने
[संपादन]- Cousins, Margaret E. (1922). The Awakening of Asian Womanhood'. Madras: Ganesh & Co.
- Cousins, Margaret E. (1935). The Music of Orient and Occident; Essays Towards Mutual Understandings. Madras: B.G. Paul & Co. Publishers.
- Cousins, Margaret E. (1941). Indian Womanhood Today. Kitabistan Series No.5. Allahabad: Kitabistan.
- Cousins, James H.; Cousins, Margaret E. (1950). We Two Together. Madras: Ganesh & Co.
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 3 4 5 Clarke, Frances (2009). "Cousins, Margaret ('Gretta') Elizabeth". Dictionary of Irish Biography. Dublin: Royal Irish Academy. 31 December 2025 रोजी पाहिले.
- ↑ Nair, Usha (23 January 2014). "AIWC at a Glance: The First Twenty-five Years, 1927–1952" (PDF). All India Women's Conference. 18 January 2016 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित.
- ↑ "Home". 1950.
- 1 2 "CONSTITUENT ASSEMBLY OF INDIA DEBATES (PROCEEDINGS)- VOLUME V: PRESENTATION OF THE NATIONAL FLAG" (PDF). loksabha.nic.in. Lok Sabha. 24 January 2023 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 4 5 6 7 Kum Jayawardena (1995). The White Woman's Other Burden: Western Women and South Asia During British Rule. Taylor & Francis. pp. 147–155. ISBN 978-0-415-91104-7. 10 October 2012 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 Jennifer S. Uglow, ed. (1999). The Northeastern Dictionary of Women's Biography. Maggy Hendry. UPNE. p. 140. ISBN 978-1-55553-421-9. 10 October 2012 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 Ramusack, Barbara N. (2004). "Cousins [née Gillespie], Margaret Elizabeth (1878–1954), social reformer and women's activist". Oxford. doi:10.1093/ref:odnb/46323. Missing or empty
|url=(सहाय्य) - ↑ ""You never saw such excitement" – Richmond Barracks". Google Arts & Culture (इंग्रजी भाषेत). 2024-04-06 रोजी पाहिले.
- ↑ "Flag presented". The Hindu. 14 August 2015.