माणकोजी शिंदे (सरनौबत)

माणकोजी शिंदे याच्याशी गल्लत करू नका.

माणकोजी शिंदे हे मराठा साम्राज्यातील एक पराक्रमी सरदार आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या फौजेतील पाचवे सरनौबत (सरसेनापती) होते. शिवाजी महाराजांनी नेताजी पालकर यांच्यानंतर आणि प्रतापराव गुजर यांच्या आधी काही काळासाठी माणकोजी शिंदे यांच्याकडे मराठा घोडदळाचे संपूर्ण नेतृत्व सोपवले होते.

शिंदे हे त्यांच्या शिस्तीसाठी आणि गनिमी काव्याच्या अचूक वापरासाठी ओळखले जात. त्यांनी स्वराज्याच्या अनेक मोहिमांमध्ये, विशेषतः दक्षिण दिग्विजय आणि विजापूरच्या आदिलशाहीविरुद्धच्या युद्धांत महत्त्वाची भूमिका बजावली. अफझलखान वधानंतरच्या मोहिमांमध्ये आणि पन्हाळगडच्या वेढ्याच्या वेळी त्यांनी महत्त्वपूर्ण लष्करी हालचाली केल्या. शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर त्यांनी छत्रपती संभाजी महाराजांच्या काळातही आपली सेवा सुरू ठेवली आणि स्वराज्याशी आपली निष्ठा कायम राखली.

सरनौबत

इ.स. १६६० च्या सुमारास नेताजी पालकर काही कारणास्तव अनुपस्थित असताना शिवाजी महाराजांनी माणकोजी शिंदे यांच्यावर लष्कराची धुरा सोपवली होती.