भारतीय गायीच्या विविध जाती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
मुख्य लेख: भारतीय गाय

उपयुक्ततेच्या आधारावर राष्ट्रीय दुग्धविकास मंडळाने भारतीय गोवंश तीन वर्गात विभाजित केला.[१]

१. मशागतीचा गोवंश
२. दुभत्या जातीचा गोवंश
३. दुहेरी हेतूचा गोवंश

सध्या अस्तित्वात असलेल्या भारतीय गायींच्या जाती आणि त्यांची वर्गवारी पुढीलप्रमाणे आहे.

अ. क्र. गोवंश इतर नावे/टोपण नावे आढळस्थान उपयोग चित्र अभिग्रहन क्रमांक[२]
अमृतमहाल डोड्डा दाना, जवारी दाना, नंबर दाना कर्नाटक मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0800_AMRITMAHAL_03001
आलमपाटी आलंबडी गाय तामिळनाडू दुहेरी हेतूचा गोवंश अनोंदनिकृत
उंबलाचेरी मोट्टाईमाडू, गणपतीमाडू, तंजावुर तामिळनाडू मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1800_UMBLACHERY_03029
ओंगल नेल्लूर आंध्र प्रदेश दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_0100_ONGOLE_03020
कोंकण कपिला सुवर्ण कपिला कोंकण दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1135_KONKANKAPILA_03043
कंगायम कंगनाड, कोंगु तामिळनाडू मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1800_KANGAYAM_03010
कासारगोड  •  केरळ,
 •  कर्नाटक
दुभत्या जातीचा गोवंश अनोंदनिकृत
कांकरेज बन्नी, नागर, तलबडा, वढीयार, वागड  •  गुजरात,
 •  राजस्थान
दुहेरी हेतूंचा गोवंश INDIA_CATTLE_0417_KANKREJ_03011
केनकाथा केनवारीया  •  उत्तर प्रदेश,
 •  मध्यप्रदेश
मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_2010_KENKATHA_03012
१० कोसली छत्तीसगड मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_2600_KOSALI_03036
११ कृष्णा  • महाराष्ट्र,
 • कर्नाटक
मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0800_KRISHNAVALLEY_03015
१२ खेरीअर देसी ओडिशा मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1500_KHARIAR_03034
१३ खेरीगढ खेरी, खारी उत्तर प्रदेश मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_2000_KHERIGARH_03013
१४ खिल्लारी माणदेशी, शिकारी, थिल्लार  •  महाराष्ट्र,
 •  कर्नाटक
शर्यतींसाठी वापर, मशागतीचा गोवंश, INDIA_CATTLE_1108_KHILLAR_03014
१५ गवळाऊ आरवी, गौळंगनी  •  महाराष्ट्र,
 • मध्यप्रदेश
दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_1110_GAOLAO_03006
१६ गंगातिरी पूर्वी हरियाणा, शहाबादी  •  बिहार,
 •  उत्तर प्रदेश
दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_2003_GANGATIRI_03039
१७ गीर भोदली, देसण, गुजराती, काठियावाडी, सोरटी, सुरती गुजरात दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0400_GIR_03007
१८ घुमुसरी देशी, गुमसुर, घुमसुर ओडिशा मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1500_GHUMUSARI_03032
१९ जवारी गाय कडूदाना कर्नाटक दुहेरी हेतूचा गोवंश अनोंदनिकृत
२० थारपारकर सफेद सिंधी, थारी  •  गुजरात,
 •  राजस्थान
दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_1700_THARPARKAR_03028
२१ थुथो अमेशी, शियापी, चोकरू, त्सेसो नागालँड  •  मशागतीचा गोवंश,
 •  मांसाहार
INDIA_CATTLE_1400_THUTHO_03047
२२ दज्जल  •  पंजाब (पाकिस्तान),  • पंजाब दुहेरी हेतूचा गोवंश अनोंदनिकृत
२३ देवणी सुरती, डोंगरपट्टी, डोंगरी, वन्नेरा, वाघ्याड, बालंक्या, शेवेरा  •  महाराष्ट्र,  •  कर्नाटक दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_1108_DEONI_03005
२४ धन्नी पंजाब मशागतीचा गोवंश अनोंदनिकृत
२५ नागोरी राजस्थान मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1700_NAGORI_03018
२६ नारी सिरोही  •  गुजरात,
 •  राजस्थान
दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_1704_NARI_03045
२७ निमारी निमाडी, खरगाव, खरगोनी, खुरगोनी मध्यप्रदेश मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1000_NIMARI_03019
२८ डागरी गुजरात माळवी गुजरात मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0400_DAGRI_03046
२९ डांगी कंदाडी  •  महाराष्ट्र,
 •  गुजरात
मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1104_DANGI_03004
३० पुंगनुर आंध्रप्रदेश दुहेरी हेतूचा गोवंश,
(बुटका गोवंश)
INDIA_CATTLE_0100_PUNGANUR_03022
३१ पुलिकुलम पलिंगुमाडू, जलीकट्टूमाडू, मनीमाडू, किलाकट्टूमाडू, मट्टूमाडू तामिळनाडू  •  मशागतीचा गोवंश,
 •  जल्लीकट्टू
INDIA_CATTLE_1800_PULIKULAM_03035
३२ पोंवार पुर्निया उत्तर प्रदेश मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_2000_PONWAR_03021
३३ पोडा थिरूपा तेलंगणा दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_3600_PODATHURPU_03044
३४ बरगूर तामिळनाडू मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1800_BARGUR_03003
३५ बद्री उत्तराखंड दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_2400_BADRI_03040
३६ बचौर सीतामढी, भुटीया बिहार दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_0300_BACHAUR_03002
३७ बिंझारपुरी ओडिशा दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_1500_BINJHARPURI_03033
३८ बेलाही हरियाणा, चंदीगड दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_0532_BELAHI_03038
३९ मलनाड गिड्डा कर्नाटक मशागतीचा गोवंश,
(बुटका गोवंश)
INDIA_CATTLE_0800_MALNADGIDDA_03037
४० मालवी मध्यप्रदेश मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1000_MALVI_03016
४१ मेवाती  •  राजस्थान,
 •  हरियाणा,
 •  उत्तर प्रदेश
मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1705_MEWATI_03017
४२ मोतू ओडिशा मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1526_MOTU_03031
४३ राठी राजस्थान दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1700_RATHI_03023
४४ लडाखी  •  जम्मू काश्मीर,
 •  लडाख
दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_0700_LADAKHI_03042
४५ लखमी आसाम मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0200_LAKHIMI_03041
४६ लाल कंधारी महाराष्ट्र मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1100_REDKANDHARI_03024
४७ लाल पूर्णिया बिहार दुहेरी हेतूंचा गोवंश INDIA_CATTLE_0300_PURNEA_03050
४८ लाल सिंधी  •  ओडिशा,
 •  बिहार,
 • आसाम, केरळ
दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0000_REDSINDHI_03025
४९ लोहानी अच्छाई गाय  • बलुचिस्तान,
 • पाकिस्तानचा सीमावर्ती प्रांत
दुहेरी हेतूंचा गोवंश अनोंदनिकृत
५० वेचुर केरळ  •  दुभत्या जातीचा गोवंश,
 •  बुटका गोवंश
INDIA_CATTLE_0900_VECHUR_03030
५१ श्वेत कपिला गोवा दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_3500_SHWETAKAPILA_03048
५२ साहिवाल  •  पंजाब,
 •  राजस्थान
दुभत्या जातीचा गोवंश INDIA_CATTLE_1617_SAHIWAL_03026
५३ सीबी भगनारी बलुचिस्तान,
 •  वायव्य भारत
मशागतीचा गोवंश अनोंदनिकृत
५४ सिरी  •  सिक्कीम,
 •  बंगाल
मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_2221_SIRI_03027
५५ हल्लीकर कर्नाटक मशागतीचा गोवंश INDIA_CATTLE_0800_HALLIKAR_03008
५६ हरियाना हरियाणा दुहेरी हेतूंचा गोवंश INDIA_CATTLE_0520_HARIANA_03009
५७ हिस्सार पंजाब दुहेरी हेतूचा गोवंश अनोंदनिकृत
५८ हिमाचली पहाडी हिमाचल प्रदेश दुहेरी हेतूचा गोवंश INDIA_CATTLE_0600_HIMACHALIPAHARI_03049
अ. क्र. विदेशातील भारतीय गोवंश इतर नावे आढळस्थान उपयोग चित्र
ब्राह्मण गाय अमेरिका,
ऑस्ट्रेलिया,
ब्राझील
 •  दुधदुभते
 •  मांसाहार
गुझेरात गुझेरा, अझुलेगो, कांकरेज ब्राझील  •  दुधदुभते
 •  मांसाहार
नेल्लूर अर्जेन्टिना,
पेराग्वे,
व्हेनेझुएला,
मध्य अमेरिका,
मेक्सिको,
उत्तर अमेरिका
मांसाहार

हे सुद्धा पहा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "Breeds | nddb.coop" (इंग्रजी भाषेत). ५ जानेवारी २०२२ रोजी पाहिले.
  2. ^ "Registered Breeds Of Cattle". ICAR - National Bureau of Animal Genetic Resources. December 26, 2021 रोजी पाहिले.

बाह्य दुवे[संपादन]