भारतीय संसद

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(भारताची संसद या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
भारतीय संसद
भारताची संसद
Emblem of India.svg
१५ वी संसद
प्रकार
प्रकार द्विसदन
सभागृह राज्यसभा (राज्यांची परिषद)
लोकसभा (लोकांचे सभागृह)
इतिहास
नेते
राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद,
२५ जुलै २०१७
राज्यसभा अध्यक्ष व्यंकय्या नायडू,
१७ ऑगस्ट २०१७
राज्यसभा उपाध्यक्ष प. जो. कुरिअन, कॉंग्रेस
२१ ऑगस्ट २०१२
लोकसभा सभापती ओम प्रकाश बिर्ला, भाजपा
१९ जून २०१९
लोकसभा उपसभापती रिक्त,
संरचना
सदस्य ७९०
२४५ राज्यसभा सदस्य
५४५ लोकसभा सदस्य
राजकीय गट संपुआ, रालोआ, तिसरी आघाडी, इतर
निवडणूक
मागील निवडणूक २००९ लोकसभा निवडणुका
मागील निवडणूक २०१४ची लोकसभा निवडणूक
बैठक ठिकाण
New Delhi government block 03-2016 img3.jpg
संसद भवन, नवी दिल्ली, भारत
संकेतस्थळ
http://loksabha.nic.in/
http://rajyasabha.nic.in/
तळटिपा

लोकसभा[संपादन]

मुख्य पान: लोकसभा

लोकसभा हे संसदेचे कनिष्ठ सभागृह आहे. लोकसभा हे जनतेचे प्रतिनिधित्व करणारे सभागृह आहे. लोकसभा मताधिकारांच्या आधारे थेट निवडणूकीने निवडलेल्या लोकप्रतिनिधींची बनलेली असते. राज्यघटनेत या सभागृहाची अधिकतम सदस्यसंख्या ५५२ आहे, ज्यात राज्यांचे प्रतिनिधित्व म्हणून ५३० सदस्य, केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व म्हणून २० सदस्यांपर्यंत आणि राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेले एंग्लो-इंडियन समाजाचे दोन सदस्य अशी निवड केली जाते. एकूण वैकल्पिक सदस्यता हे राज्ये अशा प्रकारे वितरित केले जाते की प्रत्येक राज्यासाठी देण्यात आलेल्या जागांची संख्या आणि राज्यातील लोकसंख्या यांच्यातील गुणोत्तर आतापर्यंत सर्व राज्यांसाठी समान आहे.[१][२]

राज्यसभा[संपादन]

मुख्य पान: राज्यसभा

राज्यसभा हे वरिष्ठ सभाग्रह आहे.राज्यसभेची सदस्यसंख्या २५० असून २३८ हे राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश तर १२ राष्ट्रपती द्वारा विशेष क्षेत्रातून नेमले जातात. भारतात प्रथमच दुसऱ्या सभागृहाच्य्या स्थापनेची तरतूद २०१८ मधील कायद्यानुसार करण्यात आली आणि १९२१ मध्ये स्थापना करण्यात आली.[३]

संसदेची कार्ये[संपादन]

  • राजकीय आणि वित्तीय नियंत्रण संस्था(किंवा कार्यकारी जबाबदारी)
  • प्रशासनावर नजर (किंवा प्रशासकीय उत्तरदायित्व)
  • माहितीविषयक (माहिती मिळविण्याचा अधिकार)
  • प्रतिनिधीविषयक, गार्‍हाणे मांडणे, इ., शैक्षणिक आणि सल्ला विषयक कार्ये.
  • संघर्ष मिटवणे आणि राष्ट्रीय एकात्मता साधणे.
  • कायदे करणे, विकासात्मक कार्ये, सामाजिक आभियांत्रिकीद्वारा समाज परिवर्तन,
  • संविधान सुधारणा
  • नेतृत्वविषयक (पुढार्‍यांची भरती आणि त्यांचे प्रशिक्षण.[४]

भारतीय संसदेसंबंधी पुस्तके[संपादन]

  • आपली संसद (सुभाष कश्यप) : हे मूळ इंग्रजीतले पुस्तक जवळजवळ सर्व भारतीय भाषांत अनुवादित झाले आहे.
  • The Indian Parliament (देवेंद्र सिंग)
  • भारतीय संसद व संसदेची कार्यपद्धती (श्रीकृष्ण रा. जोशी)

संदर्भ[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
  1. ^ "Parliament of India, Lok Sabha". loksabha.nic.in. 2019-08-28 रोजी पाहिले.
  2. ^ "Parliament (Articles 79-88/122)". ClearIAS (इंग्रजी भाषेत). 2019-08-28 रोजी पाहिले.
  3. ^ KALE, RAMESHWAR. "Rajya Sabha introduction".
  4. ^ आपली संसद ले.सुभाष कश्यप