दादासाहेब गायकवाड

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(भाऊराव गायकवाड या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
दादासाहेब गायकवाड 
भारतीय सामाजिक कार्यकर्ते व राजकारणी
Dadasaheb Gaikwad.jpg
जन्म तारीखऑक्टोबर १५, इ.स. १९०२
मृत्यू तारीखडिसेंबर २९, इ.स. १९७१
नागरिकत्व
व्यवसाय
राजकीय पक्षाचा सभासद
पद
पुरस्कार
  • सामाजिक कार्यामध्ये पद्मश्री
अधिकार नियंत्रण
Blue pencil.svg
Bhaurao Krishnaji Gaikwad (sl); ভাউরাও গায়কোয়াড় (bn); Bhaurao Gaikwad (fr); ഭാവുറാവു കൃഷ്ണാജി ഗായൿ‌വാഡ് (ml); Bhaurao Krishnaji Gaikwad (nl); दादासाहेब गायकवाड (mr); Bhaurao Krishnaji Gaikwad (de); ਭਾਊ ਰਾਓ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਜੀ ਗਾਇਕਵਾੜ (pa); Bhaurao Gaikwad (en-gb); Bhaurao Krishnaji Gaikwad (en-ca); Bhaurao Gaikwad (en) político indio (es); ভারতীয় রাজনীতিবিদ (bn); homme politique indien (fr); político indio (gl); India poliitik (et); سياسي هندي (ar); פוליטיקאי הודי (he); Indiaas politicus (1902-1971) (nl); polític indi (ca); भारतीय सामाजिक कार्यकर्ते व राजकारणी (mr); سیاست‌مدار هندی (fa); Indian social activist and politician (en); politikan indian (sq); Indian politician (en-ca); politician indian (ro); Indian politician (en-gb)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि दादासाहेब गायकवाड, नाशिक

भाऊराव कृष्णराव गायकवाड ऊर्फ दादासाहेब गायकवाड (जन्म : १५ ऑक्टोबर १९०२, मृत्यू : २९ डिसेंबर १९७१) हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे अत्यंत विश्वासू मित्र आणि जवळचे सहकारी होते. अखिल भारतीय रिपब्लिकन पक्षाचे अध्यक्ष, तसेच पक्षाच्या केंद्रीय कार्यकारिणीचे ते सदस्य होते.

बाबासाहेबांच्या अनेक कामांत दादासाहेबांचा सहभाग होता. मार्च २, इ.स. १९३० च्या ाच्या वेळी डॉ. आंबेडकरांना दादासाहेबांची खूप मदत झाली. अस्पृश्यांच्या मंदिर प्रवेशासाठी दादासाहेबांच्या नेतृत्वाखाली आणि बाबासाहेबांच्या पुढाकाराने दिलेल्या लढ्याचा एक भाग म्हणजे हा सत्याग्रह होता. काळाराम मंदिर हे नाशिक मधील प्रसिद्ध रामाचे मंदिर आहे.

१४ ऑक्टोबर इ.स. १९५६ मध्ये दादासाहेब गायकवाड यांनी डॉ. आंबेडकरांसोबत बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली.

इ.स. १९३७ ते १९४६ या काळात गायकवाड मुंबई विधानसभेचे, तर इ.स. १९५७ ते १९६२ या काळात लोकसभेचे सदस्य होते. इ.स. १९५७–५८ मध्ये ते लोकसभेत रिपब्लिकन पक्षाच्या गटाचे नेतेही होते. इ.स. १९६२ मध्ये त्यांची राज्यसभेवर निवड झाली.

चरित्रे/गौरवग्रंथ[संपादन]

दादासाहेब यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे गुणवर्णन करणारे आणि त्यांची कार्याची माहिती देणारे अनेक ग्रंथ प्रकाशित झाले आहेत. त्यांतले काही हे ---

  • ’आंबेडकरी चळवळीतील दादासाहेब गायकवाड यांचे योगदान’ -- लेखक डॉ. अविनाश दिगंबर फुलझेले
  • दादासाहेब गायकवाड यांच्या कार्याची माहिती देणारा ’पद्मश्री कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड’ नावाचा गौरवग्रंथ रंगनाथ डोळस यांनी लिहिला आहे.
  • अरुण रसाळ यांचा ’जननायक कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड’ हा ग्रंथ
  • भावना भार्गवे यांचा ’लोकाग्रणी दादासाहेब गायकवाड’ हा ग्रंथ
  • कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड यांचे एक चरित्र त्यांचे जावई आणि आंबेडकरी चळवळीच्या महत्वपूर्ण कालखंडाचे साक्षीदार अ‍ॅड. हरिभाऊ पगारे यांनी लिहिले आहे.
  • दि.रं. भालेराव यांनीही ’कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड’ या नावाचे एक छोटे चरित्रवजा पुस्तक लिहिले आहे.

पुरस्कार/सन्मान[संपादन]

  • कर्मवीर पद्मश्री दादासाहेब गायकवाड पुरस्कार हा महाराष्ट्र शासनाद्वारे २००२ पासून दिला जाणारा पुरस्कार आहे.
  • दादासाहेबांच्या नावाने महाराष्ट्र राज्य सरकारची ’कर्मवीर दादासाहेब गायकवाड सबलीकरण व स्वाभिमान योजना' या नावाची एक योजना २००४पासून आहे. २०१२साली तिचा लाभ ३८ भूमिहीनांना झाला होता. मात्र त्यापूर्वी केवळ २५० लोकांना जमिनी मिळाल्या होत्या.
  • ’डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची दादासाहेब गायकवाडांना पत्रे’ या नावाचा ग्रंथ प्रा. वामन निंबाळकर यांनी संपादित केला आहे.
  • भारत सरकारने गायकवाडांना १९६८मध्ये पद्मश्री हा पुरस्कार दिला.
  • नाशिकमध्ये एका सभागृहाला ’दादासाहेब गायकवाड’ नाव दिले आहे.
  • मुंबईत अंधेरीभागात 'दादासाहेब गायकवाड सांस्कृतिक केंद्र' नावाची संस्था आहे.
  • दादासाहब गायकवाड यांचा परिचय करून देणारी एक १३ मिनिटांची ‘डॉक्युमेंटरी फिल्म’ आहे.

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]


बाह्य दुवे[संपादन]