बनासकांठा जिल्हा

बनासकांठा जिल्हा બનાસકાંઠા જિલ્લો
गुजरात राज्यातील जिल्हा
बनासकांठा जिल्हा चे स्थान गुजरात मधील स्थान
देश	भारत
राज्य	गुजरात
मुख्यालय	पालनपुर
क्षेत्रफळ
- एकूण	१०,४००.१६ चौरस किमी (४,०१५.५२ चौ. मैल)
लोकसंख्या
-एकूण	२५,०४,२४४ (२००१)
-लोकसंख्या घनता	२३३ प्रति चौरस किमी (६०० /चौ. मैल)
-शहरी लोकसंख्या	११%
-साक्षरता दर	५१%
-लिंग गुणोत्तर	१.०७ ♂/♀
प्रशासन
-लोकसभा मतदारसंघ	बनासकांठा (लोकसभा मतदारसंघ)
-खासदार	मुकेशकुमार गढवा
पर्जन्य
-वार्षिक पर्जन्यमान	१,५५० मिलीमीटर (६१ इंच)
संकेतस्थळ

बनासकांठा जिल्हा गुजरातमधील उत्तर भागात असलेला एक जिल्हा आहे. याचे मुख्य ठिकाण पालनपुर येथे आहे. या जिल्ह्यातून बनास नदी वाहते. राजस्थानच्या अरवली पर्वतातून उगम पावलेली ही नदी जिल्ह्यातून वहात वहात शेवटी कच्छच्या रणात विलीन होते.

हा भारताच्या गुजरात राज्यातील चौतीस जिल्ह्यांपैकी एक आहे. जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय पालनपुर आहे, जे त्याचे सर्वात मोठे शहर देखील आहे. हा जिल्हा गुजरातच्या ईशान्येला स्थित आहे आणि कदाचित बनास नदीच्या नावावरून त्याचे नाव पडले आहे जी माउंट आबू आणि अरावली पर्वतरांगांमधील दरीतून वाहते आणि गुजरातच्या मैदानी प्रदेशात आणि कच्छच्या रणाकडे वाहते. हा जिल्हा अंबाजी मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे जे अनेक पर्यटकांना आकर्षित करते. हे १२७०३ चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळ व्यापते आणि राज्यातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा जिल्हा आहे.

भौगोलिक स्थान

बनासकांठा जिल्ह्याच्या उत्तरेला राजस्थान राज्य, पूर्वेला साबरकांठा जिल्हा, पश्चिमेला कच्छ जिल्हा आणि दक्षिणेला पाटण जिल्हा आणि मेहसाणा जिल्हा आहेत.

तालुका/तहसील

बनासकांठा जिल्ह्यात 10 तालुके आहेत;

अनुक्रम	तालुका	तालुका मुख्यालय	जनसंख्या (२०११)
१	अमीरगढ़ तालुका	अमीरगढ़	१,३२,३५४
२	धानेरा तालुका	धानेरा	२,३०,७४१
३	डीसा तालुका	डीसा	५,८८,१२३
४	दांता तालुका	दांता	३,०९,५७१
५	दांतीवाड़ा तालुका	दांतीवाड़ा	८३,५२८
६	पालनपुर तालुका	पालनपुर	१,७७,९५६
७	वडगाम तालुका	वडगाम	८७,२०१
८	कांकरेज तालुका	शिहोरी	२,३६,१६८
९	हड़ाद तालुका	हड़ाद	१,४२,१८७
१०	ओगड़ तालुका	थरा	६,८३,६६६
जिल्हा	बनासकांठा		२४,५४,१९६

नगरपालिका

धानेरा

डीसा

पालनपुर

थरा

अर्थव्यवस्था

जिल्ह्याची अर्थव्यवस्था शेती आणि अन्न प्रक्रिया, पर्यटन, कापड उद्योगावर आधारित आहे.

आणि खनिज-आधारित उद्योग (सिरेमिक). जिल्ह्यातील अन्न प्रक्रिया उद्योगाने गेल्या दोन दशकांत एकूण गुंतवणुकीपैकी ५७% गुंतवणूक आकर्षित केली आहे. दूध उत्पादनात जिल्हा देशात पहिल्या क्रमांकावर आहे. आशियातील सर्वात मोठी दुग्धशाळा बनासकांठा जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक संघ लिमिटेड, पालनपूर(बनास डेअरी) आहे, ज्याने १५.०१.२०१८ रोजी पीक पावती म्हणून अंदाजे ५९,५८,१३४ लिटर दूध गोळा केले. बनासकांठा हा सर्वात मोठा दूध थंडगार पुरवठा साखळी असलेला पहिला जिल्हा आहे, ज्यामध्ये १२८० मोठ्या प्रमाणात दूध थंडगार युनिट्स स्थापित केले आहेत, जे सुमारे ९०% पेक्षा जास्त दूध कच्च्या थंडगार दुधाच्या स्वरूपात आणि उर्वरित १०% कॅनमध्ये साठवतात.

बनासकांठा जिल्ह्यात १,०६० ग्रामीण दुग्ध सहकारी संस्था आहेत, ज्या ISO 9001:QMS मानकांनुसार प्रमाणित आहेत. गुजरातच्या एकूण भाजीपाला उत्पादनात सुमारे १७.६७% वाटा असलेले हे जिल्हा राज्यात भाजीपाला उत्पादनात प्रथम क्रमांकावर आहे. राज्यातील हा सर्वात मोठा बटाटा उत्पादक आहे. बाजरी, मका, तंबाखू, एरंडेल तेल, ज्वारी आणि इसबगोल ही जिल्ह्यातील इतर प्रमुख पिके आहेत. हा देशातील इसबगोल (सायलियम भुसा) उत्पादकांपैकी एक आहे. जुनागढ आणि जामनगर जिल्ह्यांनंतर हा राज्यातील तेलबियांचा तिसरा सर्वात मोठा उत्पादक आहे.

या जिल्ह्यात चुनखडी, संगमरवरी, ग्रॅनाइट, इमारत दगड आणि चिनी माती असे समृद्ध खनिज साठे आहेत. गुजरातमधील जवळजवळ सर्व संगमरवरी साठे (९९.३%) येथे आहेत आणि राज्यातील एकूण चुनखडी उत्पादनात सुमारे १५% वाटा आहे. बनासकांठा जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक(बनास बँक) ही गुजरातमधील सर्वात महत्वाच्या बँकांपैकी एक आहे.

सरदारकृषीनगर येथील प्रतिष्ठित राज्य कृषी विद्यापीठ, सरदारकृषीनगर दांतीवाडा कृषी विद्यापीठ येथे आहे. येथील मुख्य पीक बाजरी आहे.

२००६ मध्ये, पंचायती राज मंत्रालयाने देशातील २५० सर्वात मागास जिल्ह्यांपैकी (एकूण ६४० पैकी) बनासकांठा जिल्ह्याला एक म्हणून घोषित केले. हा गुजरातमधील सहा जिल्ह्यांपैकी एक आहे ज्यांना सध्या मागास प्रदेश अनुदान निधी कार्यक्रम (BRGF) मधून निधी मिळत आहे.