फील्ड मार्शल (भारत)
| ह्याचा भाग | भारतीय लष्कर हुद्दे व मानचिन्ह  |
|---|---|
| स्थापना | २६ जानेवारी 1950 |
| सेना शाखा | भारतीय लष्कर |
| विद्यमान | सॅम माणेकशॉ, कोदंडेरा मदप्पा करिअप्पा |
| देश | भारत |
| पुढील | जनरल |
फील्ड मार्शल हे भारतीय सैन्यातील पंचतारांकित (फाईव्ह-स्टार) अधिकारी पद असून ते भूदलातील सर्वोच्च पद आहे. १९७३ मध्ये निर्माण करण्यात आलेले हे पद एक सन्माननीय पद म्हणून ओळखले जाते. युद्धकाळात अपवादात्मक सेवा बजावणाऱ्या अधिकाऱ्यांनाच हा बहुमान दिला जातो.[१]
ब्रिटीश सैन्य पदरचनेवर आधारित असलेले हे पद, भारतीय हवाई दलातील 'मार्शल ऑफ द इंडियन एअर फोर्स' (MIAF) या पदाच्या समकक्ष आहे—जे भारतीय सशस्त्र दलातील एकमेव दुसरे पंचतारांकित पद आहे.[१] सध्या हे पद केवळ मानद स्वरूपाचे असून यात कोणत्याही कार्यात्मक जबाबदाऱ्यांचा समावेश नाही. परिणामी, हे पद सैन्याच्या नियमित कार्यात्मक श्रेणीबद्ध रचनेच्या बाहेर आहे. तथापि, हे पद प्राप्त केलेले अधिकारी आयुष्यभर या पदावर कायम राहतात, म्हणजेच ते मृत्यूपर्यंत सेवेतील अधिकारी मानले जातात.[२] या पदाच्या स्थापनेपासून आतापर्यंत हे पद केवळ दोनदाच बहाल करण्यात आले आहे. सर्वप्रथम जानेवारी १९७३ मध्ये सॅम माणेकशा यांना आणि त्यानंतर एप्रिल १९८६ मध्ये के.एम. करिअप्पा यांना या पदाने सन्मानित करण्यात आले.[३] भूदलाव्यतिरिक्त, सशस्त्र दलातील इतर एकमेव अधिकारी ज्यांनी पंचतारांकित पद भूषवले आहे, ते म्हणजे अर्जन सिंग होत. त्यांना जानेवारी २००२ मध्ये 'मार्शल ऑफ द इंडियन एअर फोर्स' म्हणून पदोन्नती देण्यात आली होती.[४]
फील्ड मार्शलची यादी
[संपादन]| अ.क्र. | छायाचित्र | नाव | रेजिमेंट | पदोन्नतीची तारीख | भूषवलेली पदे | विशेष टिप्पणी |
|---|---|---|---|---|---|---|
| १ |  | सॅम होर्मूसजी फ्रामजी जमशेदजी माणेकशा | ८ गुरखा रायफल्स | ३ जानेवारी १९७३[५] | लष्करप्रमुख
(१९६९–१९७३) |
१९७१ च्या भारत-पाक युद्धा दरम्यान त्यांच्या विलक्षण युद्ध नेतृत्वासाठी सेवेत असताना हा बहुमान प्रदान करण्यात आला.[५] |
| २ |  | कोडंडेरा मडप्पा करिअप्पा | ७ वी राजपूत रेजिमेंट | २८ एप्रिल १९८६[६] | भारताचे लष्करप्रमुख
(१९४९–१९५३) |
१९४७-१९४८ च्या भारत-पाक युद्धा दरम्यान केलेल्या सेवेबद्दल सेवानिवृत्तीनंतर मानद गौरव म्हणून हा बहुमान प्रदान करण्यात आला.[६] |
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 "This Word Means: Field Marshal". indianexpress.com. 20 May 2025.
- ↑ "India Names Chief of Staff To Take Army Command". www.nytimes.com. 7 January 1986.
- ↑ "Remembering Field Marshal Cariappa, the 'reason' for Army Day". www.theweek.in. 15 January 2019.
- ↑ "Arjan Singh made IAF Marshal". www.tribuneindia.com. January 2002.
- 1 2 "India Names Chief of Staff To Take Army Command". New York Times. 7 January 1973.
- 1 2 चुका उधृत करा:
<ref>चुकीचा कोड; "WOP_1" नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही