अंजीर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(फायकस कॅरिका या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
अंजीर 
झाडाची एक जात
Smokve na grani.jpg
Figuera (Ficus carica)
माध्यमे अपभारण करा
Wikipedia-logo-v2.svg  विकिपीडिया
Wikispecies-logo.svg  Wikispecies
प्रकारटॅक्सॉन
IUCN conservation status
Taxonomy
साम्राज्यPlantae
SubkingdomViridiplantae
InfrakingdomStreptophyta
SuperdivisionEmbryophyta
DivisionTracheophyta
SubdivisionSpermatophytina
OrderRosales
FamilyMoraceae
GenusFicus
SpeciesFicus carica
Taxon authorकार्ल लिनेयस, इ.स. १७५३ Edit this on Wikidata
अधिकार नियंत्रण
no fallback page found for autotranslate (base=Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext, lang=mr)
མེ་ཏོག་མེད་པའི་ཤིང་ཏོག (bo); Figi (ln); Ficu (co); Hicoxcuahuitl (nah); Συκιά (el); Инжир (lbe); Figovník obyčajný (sk); Ficus carica (an); Ficus carica (en); Легъуи (os); Aitoviikuna (fi); Tin (id); اينځر (ps); смокиня (bg); vijgenboom (nl); İncir (tr); Fìguere (nap); Fiki kai (to); انجیر (ur); Fikon (sv); Mtini (sw); Інжир (uk); Figâr (fur); Анҷир (tg); Figo (io); Figu (sc); Anjir (uz); Інжір (kk); Vera figo (eo); Смоква (mk); Smokva (bs); Vóhkooheme (chy); আঞ্জির (bn); Инжир (udm); Woh Tin (jv); Obična smokva (hr); ވައްތީނި (dv); Figuièra (oc); Инжир (mrj); פייג (yi); अंजीर (mr); Prawy figowc (hsb); Ficus carica (vi); Инжир (kv); ლუღი (xmf); Сѷкоморїꙗ (cu); смоква (sr); Инжир (inh); инжир (ru); Skiautėtalapis fikusas (lt); common feg (sco); Vù-fâ-kó (hak); Fiken (nn); fiken (nb); Adi əncir (az); Fíkjutré (is); Fige (ga); ಅಂಜೂರ (kn); ھەنجیر (ckb); كرموس (aeb-arab); تين شائع (ar); Инжир (koi); Ficus carica (es); ကတွတ်ပင် (my); 無花果 (yue); Анжыр (ky); ተራ በለስ (am); Інжыр (be); Pikondo (eu); มะเดื่อ (th); Ficus carica (ast); عادی انجیر (azb); Igu (qu); Ffigysbren (cy); 無花果 (zh-classical); Fiku (sq); թուզ (hy); 無花果 (zh); Almindelig figen (da); ლეღვი (ka); イチジク (ja); Fichiero (ia); Smochin (ro); figuera (ca); Smokva (sh); תאנה (he); Ficus carica (la); प्लाक्षफलम् (sa); अंजीर (hi); 无花果 (wuu); ܬܐܢܬܐ (arc); Թուզ (hyw); Ficus carica (pms); fíkovník smokvoň (cs); الكرموس (ary); Ficus carica (it); Ficus carica (fr); közönséges füge (hu); Fig (gv); Harilik viigipuu (et); அத்தி (ta); انجیر (pnb); Fikî ordinaire (wa); ਅੰਜੀਰ (pa); అంజూరం (te); ficu (scn); Figueira-comum (pt); Ахъо (kbd); انجیر (fa); Echte Feige (de); Xël (wo); Figa (sl); Igos (tl); Ù-huă-guō (cdo); અંજીર (gu); Ficus carica (war); Figowiec pospolity (pl); അത്തി (ml); Agrur (kab); İncil (diq); 무화과나무 (ko); انجير (sd); Ficus carica (ceb); Figueira (gl); 無花果 (zh-tw); Figaro (vec); Vīģeskoks (lv) àrbol de gran tamaño que da frutos llamados higos en dos estaciones primavera y otoño (es); উদ্ভিদের প্রজাতি (bn); növényfaj (hu); especie de planta (ast); espècie de planta (ca); झाडाची एक जात (mr); specia di àrvulu (scn); Art der Gattung Feigen (Ficus) (de); lloj i bimëve (sq); گونه‌ای از فیکوس (fa); вид растение (bg); բույսերի տեսակ (hy); specie de plante (ro); specie di pianta della famiglia Moraceae (it); species of plant (en); 植物的种类 (zh); Figuier comestible, un arbre fruitier de la famille des Moracées (fr); gatunek rośliny (pl); вид рослин (uk); ficus carica, een plant uit de moerbeifamilie (Moraceae) (nl); вид растений (ru); speco di planto (io); מין של צמח (he); putkilokasvilaji (fi); especie de planta (gl); نوع من النباتات (ar); druh rostliny (cs); انځر (ps) Higuera, Ashuatta (es); அத்திப்பழம், அத்திமரம் (ta); Ficus carica, fügefa (hu); Συκέα (el); Fíkja (is); Ficus carica (eu); 阿驵, 優曇缽, 底珍樹, 無花果樹, 阿駔, 映日果, 無花菓, 底珍 (zh); Смоковьница, Сѷкоморі́ꙗ (cu); Cabrafiguera, Ficus carica (ca); Igu k'aspi, Igu kaspi, Ficus carica, Higuera, Higo (qu); Легъуибæлас, Инжир, Ficus carica (os); Ficus carica (fi); Ficus carica (sq); هەنجیر (ckb); Ficus carica, Смокини (bg); Фикус карика, Фиговое дерево, Фига, Смоковница, Фиговые деревья, Винная ягода, Фиги, Ficus carica, Инжир обыкновенный, Смирнская ягода, Смоква (ru); Ficus carica, Smochină (ro); いちじく, ムカカヨウ, ムカカ, 映日果, 無花果, 無花果葉 (ja); Ficus carica (to); Ficus carica (az); Ficus carica, Fikonträd (sv); Ficus carica (et); Figuièr, Figier, Figuier, Figuiera, Figiera, Figèir, Figèira, Ficus carica, Higuèr (oc); Ficus carica (udm); Common fig, ശീമയത്തി, Ficus carica, ശീമഅത്തി (ml); Figa pospolita, Ficus communis, Ficus carica, Figa karyjska (pl); అంజూరము, మంచి మేడి (te); Anjirgul (uz); Ficus carica, Fic, Fiâr (fur); Ficus carica (mrj); Ficus carica, Vlašský stromek (cs); Smokve (bs); Ficus carica, Billey figgagh (gv); མེ་ཏོག་མེད་པའི་ཤིང་འབྲས་ (bo); Figuier Commun, Caprifiguier, Figuier (fr); Ficus carica, Figher (vec); Ficus carica (lbe); Фіга, Ficus carica, Фігове дерево, Смоква (uk); Tiin, Fig (id); Fichi, Ficoraccia, Fico secco, Caprifico, Fico (it); Ficus carica, דבלה, פיקוס התאנה (he); फायकस कॅरिका (mr); ficara (scn); Figo, Figueira comum, Figueira da Europa, Ficus carica, Figueira-da-europa (pt); Ficus carica (kv); Vīģes koks, Vīģes, Ficus carica, Vīģe (lv); Smokwica (hsb); Смокве, Ficus carica (sr); Ficus carica, Smokva, Figovec (sl); Igos na karaniwan, Pangkaraniwang igos, F carica, Common ficus, Igos na pangkaraniwan, Higera, Common fig, Fig, Higuera, Common fig tree, Karaniwang igos, Igera, F. carica, Ficus carica, Figs (tl); Ficus carica (ka); Ficus carica (hr); มะเดื่อญี่ปุ่น, โอ๊ก, Ficus carica, Figus, Figs (th); Tini (sw); Ficus carica (nb); Ficus carica (nl); Figuera (an); Ficus carica, Feige, Asvatha (de); Ficus carica (tr); Ficus carica (ln); common fig, fig plant, Fig (en); حماط, تين, التين, شجرة التين (ar); Ficus carica (koi); 무화과 (ko)
अंजिराच्या फांद्या, पर्णसंभार व फळे

अंजीर (शास्त्रीय नाव: Ficus carica, फायकस कॅरिका ; इंग्लिश: Common fig, कॉमन फिग ;) हे एक मोठ्या आकाराचे झुडूप असते. हे झाड नैऋत्य आशिया आणि पूर्व भूमध्य विभागात (ग्रीस ते अफगाणिस्तानापर्यंत) आढळते. हे झाड साधारणत: ३ ते १० मी उंच वाढते. याचा दांडा करड्या रंगाचा असतो. या झुडपाची पाने १२ ते २५ से.मी. लांब आणि १०-१८ सेंमी रुंद असतात.

अंजिराचे फळ ३-५ सेंमी लांब असते. हे फळ कच्चे असताना त्याची साल हिरवी असते, तर ते पिकू लागल्यावर त्याचा रंग अंजिरी होऊ लागतो. या झाडाच्या चिकाने माणसाची त्वचा जळजळते. अंजिराचे वृक्ष छोटे आणि पर्णपाती (पतझड़ी) प्रकृतीचे असते. तुर्कस्तानात आणि भूमध्य सागराच्या आसपासच्या भूखंडामध्ये याचे उत्पत्ति स्थान मानले जाते. भूमध्यसागरीय तटीय वाले देश आणि तेथील हवामानात हे चांगल्या प्रकारे पिकते. निस्संदेह हे आदिकाळातील वृक्षांपैकी एक आहे आणि प्राचीन काळातील लोकं ही याला खूप पसंद करतात. ग्रीसच्या लोकांनी याला कैरिया (एशिया माइनर चा एक प्रदेश) येथुन प्राप्त केले म्हणून याच्या जाति चे नाव कैरिका पड़ले. रोमवासी या वृक्ष ला भविष्यातील समृद्धि चे चिह्न माणतात व याचे आदर करत होते. स्पेन, अल्जीरिया, इटली, तुर्की, पुर्तगाल आणि ग्रीस मध्ये याची शेती व्यावसायिक स्तर वर केली जाते.

नाशपातीच्या आकाराच्या या छोट्याशा फळाचा स्वतः चा काही विशेष तेज़ सुगंध नाही पण हे रसदार आणि गरयुक्त असतो. रंगात हे फळ हलक्या पिवळ्या, गडद सोनेरी किंवा गडद जांभळा असु शकतो. छिलक्याच्या रंगाचे स्वादावर काही ही प्रभाव पडत नाही पण याचे स्वाद या वर निर्भर करते की याला कोठे उगवले गेले आणि किती पिकला आहे. याला पूर्ण च्या पूर्ण छिलक्या, बी आणि गरासह खाऊ शकतो. घरगुती उपचारा मध्ये असे मानले जाते की स्थाई रूपात असलेली बध्दकोष्ठता अंजीर खाण्याने दूर होते. सर्दी, लंग्स च्या आजारात पाच अंजीर पाण्यात उकळून गाळून हे पाणी सकाळ संध्याकाळी प्यायला हवे. दमा ज्यात कफ (बलगम) निघतो त्यात अंजीर खाणे लाभकारी असते त्यामुळे कफ बाहेर येते. कच्चे अंजीरांना कमरे च्या तापमाना वर पीकवता येते पण याने त्यात स्वाभाविक स्वाद येत नाही. अंजीर कैलशियम, रेशे व विटामिन ए, बी, सी ने युक्त असते. एका अंजीर मध्ये सुमारे ३० कैलरी असते. एका सूखा अंजीर मघ्ये कैलरी ४९, प्रोटीन ०.५७९ ग्राम, कर्ब १२.४२ ग्राम, फाइबर २.३२ ग्राम, एकूण फैट ०.२२२ ग्राम, सैचुरेटेड फैट ०.०४४५ ग्राम, पॉलीअनसैचुरेटेड फैट ०.१०६, मोनोसैचुरेटेड फैट ०.०४९ ग्राम, सोडियम २ मिग्रा आणि विटामिन ए, बी, सी युक्त असते. यात ८३ टक्के साखर असल्याने हे विश्वातील सर्वात गोड फळ आहे. डायबिटीज च्या रुग्णांना इतर फळांपेक्षा अंजीर चे सेवन प्रमुख्याने लाभकारी असते. अंजीर पोटैशियम चे चांगले स्रोत आहे,जो रक्तचाप आणि रक्त शर्करा ला नियंत्रित करण्यात मदत करतात. अंजीर मध्ये स्थित रेशे वजनाला संतुलित राखत जाडीला कमी करतो तसेच स्तन कैंसर आणि मेनोपॉज ची कम्पलेंट दूर करण्यात मददगार असते. वाळलेल्या अंजीरात फेनोल, ओमेगा-३, ओमेगा-६ असते. हे फैटी एसिड कोरोनरी हार्ट डिजीज च्या धोक्याला कमी करण्यात मदत करते. अंजीर मध्ये कैल्शियम खूप असते,जे हड्ड्याना मजबूत करण्यात सहायक असते. अंजीर मध्ये पोटेशियम जास्त असते आणि सोडियम कमी असते म्हणून हे उच्चरक्तचाप च्या समस्या दूर करते. अंजीर च्या सेवन करण्याने मधुमेह, सर्दी-जुकाम, दमा आणि अपच जैसी अनेक व्याधींवर लाभ होतो.

वाढ आणि उपयोग[संपादन]

अंजीराच्या आतील गर आणि बिया
डुमुर या नावाने परिचित बंगाल प्रांतात मिळणारी अंजीरे

अंजीर हे फळ इराणमध्ये आणि इतर भूमध्यसागरी भागात नैसर्गिकरीत्या उगवते आणि तेथील ते मुख्य खाद्य-फळ आहे. याचबरोबर ते या नैसर्गिक पट्ट्याबाहेरही, साधारण सारखे वातावरण असलेल्या ऑस्ट्रेलिया, चिली, दक्षिण आफ्रिका आणि अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया, ऑरेगॉन, टेक्सासवॉशिंग्टन राज्यांमधेही अंजिराचे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. हे फळ हजारो वर्षे माणसाच्या खाद्यजीवनात महत्त्वाचे स्थान टिकवून असून हे फळ पौष्टिक समजले जाते. हे एक उंबरवर्गीय फळ आहे.

फायदे[संपादन]

  • अंजीर साधारण बद्धकोष्ठतेवर औषधी म्हणून वापरले जाते.
  • अंजीर या फळातून शरीराला मुबलक प्रमाणात लोह मिळते.
  • अंजीर फळाच्या सेवनाने पोटातील वात कमी होतो.
  • अंजीर फळातील औषधी गुणामुळे पित्त विकार,रक्तविकार व वात दूर होतात.

हे सुद्धा पहा[संपादन]

बाह्यदुवे[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.