Jump to content

प्रसन्नमयी देवी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
प्रसन्नमयी देवी
जन्म २९ सप्टेंबर १८५६
हरिपूर, पबना जिल्हा, मुघल साम्राज्य
मृत्यू २५ ऑक्टोबर १९३९ (वय: ८३)
चळवळ बंगाल पुनर्जागरण

प्रसन्नमयी देवी (२९ सप्टेंबर १८५६ ते २५ ऑक्टोबर १९३९) ही बंगाली कवयत्री, प्रवास वर्णन लिहिणारी लेखिका आणि बंगाली पुनर्जागरण काळातील संस्मरणकार होती. तिचे आर्यावर्त: जनैका बंगमहिलर भ्रमन ब्रित्तांत (१८८८) हे एका बंगाली महिलेने लिहिलेले भारतातील पहिले प्रकाशित प्रवास वर्णन होते.

कुटुंब आणि पार्श्वभूमी

[संपादन]

प्रसन्नमयी देवीचा जन्म २९ सप्टेंबर १८५६ रोजी मुघल साम्राज्यातील पबना जिल्ह्यातील हरिपूर गावात एका श्रीमंत हिंदू जमीनदारी कुटुंबात झाला. हा परिसर १८५८ मध्ये ब्रिटिश राजवटीचा भाग झाला आणि आज बांगलादेशचा भाग आहे.[१][२] प्रसन्नमयी देवीने तिच्या आत्मचरित्रात लिहिले आहे की तिचे वडील दुर्गादास चौधरी १८५० च्या दशकात कुटुंबासह पश्चिम बंगालमधील मुर्शिदाबाद येथे राहत होते.[३][४]

प्रसन्नमयी देवीचे शिक्षण प्रामुख्याने कुटुंबात झाले.[५] परंतु घराबाहेर अभ्यासासाठी कचरी बारीला जाण्यासाठी ती मुलासारखे कपडे घालत असे.[६] तिला बंगाली, इंग्रजी आणि संस्कृत भाषेचे शिक्षण देण्यात आले होते.[७]

प्रसन्नमयी देवी दहा वर्षांची असताना पबना जिल्ह्यातील गुनैगच्छा येथील जमीनदार कृष्ण कुमार बागची याच्याशी ती विवाहबद्ध झाली.[८][९] १८७१ मध्ये त्यांनी त्यांची मुलगी प्रियंवदा देवीला जन्म दिला. ती मुलगी पुढे एक लेखिका, शिक्षिका आणि परोपकारी झाली.[१०][११][१२]

मुलीच्या जन्मानंतर देवींनी तिच्या पतीसोबत त्याच्या ग्रामीण घरात राहण्यास नकार दिला आणि त्याऐवजी तिच्या वडिलांच्या आणि भावांच्या घरी राहिली. जिथे टागोर कुटुंब वारंवार येत असे.[५]

करिअर

[संपादन]

काल्पनिक कथा

[संपादन]

प्रसन्नमयी देवी हिने १२ वर्षांच्या असताना त्यांचे पहिले लघु कवितांचे पुस्तक, अध-अध भाशिनी प्रकाशित केले.[२][९] तिने मातृ मंदिर आणि भारतवर्ष ( द्विजेंद्रलाल रे यांनी स्थापित) यासारख्या जर्नल्समध्ये कविता लिहिल्या.[९]

प्रसन्नमयी देवी हिने 'बनालता' हा कवितासंग्रह प्रकाशित केला. द कलकत्ता रिव्ह्यूने लिहिले की हे काम:[५]  "यात विविध विषयांवरील अनेक लघुकवितांचा समावेश आहे; ज्यांवर अशा एका मनाचा ठसा उमटलेला आहे, जे मन—गतकाळातील 'जुथी', 'मल्लिका' आणि 'मालती' (बंगाली घरांमध्ये आढळणाऱ्या फुलांची नावे) यांच्यासारख्या गोष्टींच्या जोखडातून मुक्त झाले आहे—आणि जे केवळ पार्थिव वस्तूंमध्येच नव्हे, तर निसर्गाच्या अथांग विशालतेतील विविध आविष्कारांमध्येही सौंदर्य, भव्यता आणि उदात्तता यांची कदर करण्यास व ती यथार्थपणे अनुभवण्यास जागृत झाले आहे." प्रसन्नमयी देवीच्या इतर काव्यकृतींमध्ये बनलता (१८८०) आणि निहारिका (१८८४) यांचा समावेश आहे.[८][९] तिची अशोक ही कादंबरी १८५७ च्या भारतीय बंडाच्या काळात घडली होती.[९]

प्रवास लेखन

[संपादन]

प्रसन्नमयी देवीच्या प्रवासलेखनाला १८७० च्या दशकातील ब्रिटिश भारतातील हिंदू-पुनरुज्जीवनवादी राष्ट्रवाद आणि वसाहतवादी आधुनिकता या दोन्ही गोष्टींनी आकार दिला.[८] तिचे आर्यावर्त: जनैका बंगमहिलर भ्रमन ब्रित्तांत (१८८८) हे पुस्तक बंगाली महिलेने लिहिलेले पहिले प्रकाशित भारताचे प्रवासलेखन होते[७][१३] आणि व्यावसायिक इतिहासकारांनी तयार केलेल्या तर्कसंगत, वैज्ञानिक प्रवासलेखनापेक्षा ते वेगळे होते.[१४][१५] तिने राजेंद्रलाल मित्रासारख्या बंगाली विद्वानांच्या परंपरेचे मॅपिंग केले आणि रेषीय इतिहासाच्या युरोपियन कल्पनेच्या विरोधात, बंगाली ओळखीसाठी पौराणिक-धार्मिक लौकिकतेसह गैर-सकारात्मक इतिहासाला प्रोत्साहन देण्याच्या बंकिमचंद्र चॅटर्जीच्या कल्पनांवर आधारित केले.[८] तिने तिच्या प्रवासलेखनाद्वारे "वैभवशाली आर्य (प्राचीन इंडो-इराणी ) भूतकाळापासून भारताचे पतन कशामुळे झाले" हे समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.[१५]

प्रसन्नमयी देवी यांनी कृष्णनगर सिव्हिल स्टेशनला एक विलक्षण आणि हिरवेगार रमणीय स्थानक म्हणून लिहिले.[१६] तिने शाहजहानने त्याची पत्नी मुमताज महलसाठी बांधलेल्या आग्रातील ताजमहाल [७] आणि राजा मानसिंग प्रथमने त्याच्या बहिणीसाठी बांधलेल्या सिकंदराजवळील शीशमहालच्या स्थापत्यकलेबद्दलच्या तिच्या आकर्षणाबद्दल लिहिले.[८] तथापि, त्यांनी द स्टेट्समन वृत्तपत्रासाठी एका इंग्रजाने लिहिलेल्या लेखाचे देखील कौतुक केले ज्यामध्ये असा युक्तिवाद करण्यात आला होता की समाधी बांधण्यासाठी खर्च केलेला पैसा "सार्वजनिक हितासाठी" खर्च केला असता.[७]

मृत्यू

[संपादन]

२५ ऑक्टोबर १९३९ रोजी तिच्या वयाच्या ८३ व्या वर्षी प्रसन्नमयी देवी हिचे निधन झाले.[२]

संदर्भ

[संपादन]
  1. ↑ Gupta, Jayati (2020-07-23). Gupta, Jayati (ed.). "Prasannamayee Devi (Chaudhuri) (1857–1939)". Travel Culture, Travel Writing and Bengali Women, 1870–1940 (इंग्रजी भाषेत). London: Routledge India. doi:10.4324/9781003054535-9/prasannamayee-devi-chaudhuri-jayati-gupta. 2025-05-07 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 2026-02-05 रोजी पाहिले.
  2. 1 2 3 হোসেন, আলাউল (2025-05-26). "পাবনার কবি ও কবিতা: প্রসন্নময়ী দেবী". মুক্তচিন্তা (Bengali भाषेत). 2026-02-06 रोजी पाहिले.[permanent dead link]হোসেন, আলাউল (26 May 2025). "পাবনার কবি ও কবিতা: প্রসন্নময়ী দেবী"[permanent dead link]. মুক্তচিন্তা (in Bengali). Retrieved 6 February 2026.
  3. ↑ Ray, Rajat Kanta (1995). Mind, Body, and Society: Life and Mentality in Colonial Bengal (इंग्रजी भाषेत). Oxford University Press. p. 320. ISBN 978-0-19-563757-1.
  4. ↑ Walsh, Judith E. (2004-05-03). Domesticity in Colonial India: What Women Learned When Men Gave Them Advice (इंग्रजी भाषेत). Bloomsbury Publishing PLC. p. 95. ISBN 978-0-7425-2937-3.
  5. 1 2 3 Banerjee, Sumanta (1989). "Marginalization of women's popular culture in nineteenth century Bengal" (PDF). In Sangari, Kukum; Vaid, Sudesh (eds.). Recasting Women: Essays in Colonial History. pp. 161–162. 2026-02-05 रोजी पाहिले.Banerjee, Sumanta (1989). "Marginalization of women's popular culture in nineteenth century Bengal" (PDF). In Sangari, Kukum; Vaid, Sudesh (eds.). Recasting Women: Essays in Colonial History. pp. 161–162. Retrieved 5 February 2026.
  6. ↑ Deb, Chitra (2010-04-06). Women of The Tagore Household (इंग्रजी भाषेत). Penguin UK. ISBN 978-93-5214-187-6.
  7. 1 2 3 4 Sen, Simonti (2020-06-05). "Emergence of Secular Travel in Bengali Cultural Universe: Some Passing Thoughts". Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities. 12 (3): 8–9. doi:10.21659/rupkatha.v12n3.01. ISSN 0975-2935. 2026-02-05 रोजी पाहिले.Sen, Simonti (5 June 2020). "Emergence of Secular Travel in Bengali Cultural Universe: Some Passing Thoughts". Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities. 12 (3): 8–9. doi:10.21659/rupkatha.v12n3.01. ISSN 0975-2935. Retrieved 5 February 2026.
  8. 1 2 3 4 5 Murmu, Maroona (2009). "Prasannamayee Devi: Imagining and Imaging Aryavarta". Journal of History. 17: 34, 36, 39. ISSN 0976-5476. 2026-02-05 रोजी पाहिले.Murmu, Maroona (2009). "Prasannamayee Devi: Imagining and Imaging Aryavarta". Journal of History. 17: 34, 36, 39. ISSN 0976-5476. Retrieved 5 February 2026.
  9. 1 2 3 4 5 "Prasannamoyee Devi (1857-1939)". StreeShakti. रोजी मूळ पानापासून संग्रहित2025-12-16. 2026-02-05 रोजी पाहिले.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link). StreeShakti. Archived from the original on 16 December 2025. Retrieved 5 February 2026.
  10. ↑ Amin, S. N. (1996). The World of Muslim Women in Colonial Bengal, 1876-1939 (इंग्रजी भाषेत). BRILL. p. 233. ISBN 978-90-04-10642-0.
  11. ↑ Chakravarty, Saumitra (2007). Three Sides of Life: Short Stories by Bengali Women Writers (इंग्रजी भाषेत). Oxford University Press. p. 11. ISBN 978-0-19-568585-5.
  12. ↑ Jash, Sanghita (2022-06-01). "NATION, REFORM AND RESISTANCE: Indian Women Writings in the pre-Independence era" (PDF). International Journal of Humanities, Engineering, Science and Management (IJHESM). 3 (1): 133. 2026-02-06 रोजी पाहिले.[permanent dead link]
  13. ↑ "Literary Practices of Pabna District: Ancient & Modern Period". CPS (इंग्रजी भाषेत). 2024-10-30. 2026-02-05 रोजी पाहिले.
  14. ↑ Chatterjee, Kumkum (2009-02-11). The Cultures of History in Early Modern India: Persianization and Mughal Culture in Bengal (इंग्रजी भाषेत). Oxford University Press. pp. 256–257. ISBN 978-0-19-908801-0.
  15. 1 2 Empty citation (सहाय्य)
  16. ↑ Sengupta, Tania (2012). "Between country and city: fluid spaces of provincial administrative towns in nineteenth-century Bengal". Urban History (इंग्रजी भाषेत). Cambridge University Press. 39 (1): 56–82. doi:10.1017/S0963926811000782. ISSN 1469-8706. 2026-02-05 रोजी पाहिले.
"https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=प्रसन्नमयी_देवी&oldid=2721019" पासून हुडकले