पद्धतशीर व्यक्तिवाद
सामाजिक शास्त्रांमध्ये, पद्धतशास्त्रीय व्यक्तिवाद ही सामाजिक घटनांचे स्पष्टीकरण फक्त व्यक्तींच्या निर्णयांच्या आधारावर देण्याची एक पद्धत आहे, ज्यात प्रत्येक व्यक्ती स्वतःच्या वैयक्तिक प्रेरणांनी प्रेरित असते. याउलट, सामाजिक घटनांचे असे स्पष्टीकरण, ज्यात कार्यकारणभाव संपूर्ण वर्ग किंवा गटांवर कार्य करतो असे गृहीत धरले जाते, ते भ्रामक मानले जाते आणि यामुळे या दृष्टिकोनानुसार ते नाकारले जाते. म्हणजेच, केवळ तीच गट गतिशीलता वैध मानली जाते, जिचे स्पष्टीकरण व्यक्तिनिष्ठ प्रेरणांच्या आधारावर दिले जाऊ शकते. आपल्या खालून-वरच्या सूक्ष्म-स्तरीय दृष्टिकोनामुळे, पद्धतशास्त्रीय व्यक्तिवादाची तुलना अनेकदा पद्धतशास्त्रीय समग्रतावाद, [१] जो वरून-खालीचा स्थूल-पातळी दृष्टिकोन आहे, आणि पद्धतशास्त्रीय बहुलवाद यांच्याशी केली जाते. [२]
सामाजिक शास्त्रांमधील इतिहास
[संपादन]ही चौकट मॅक्स वेबर यांनी सामाजिक शास्त्रांमध्ये एक पायाभूत गृहीतक म्हणून मांडली आणि त्यांच्या अर्थव्यवस्था आणि समाज(इकॉनॉमी अँड सोसायटी) या पुस्तकात त्यावर चर्चा केली. [३] ऑस्ट्रियन मतवादासारख्या अर्थशास्त्रीय विचारांच्या नंतरच्या मतवादांमध्ये, पद्धतशीर व्यक्तिवादाचे कठोर पालन करणे हे एक आवश्यक प्रारंभिक तत्त्व मानले जाते. हे नव-शास्त्रीय अर्थशास्त्राच्या गृहीतकांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे, जिथे सामाजिक वर्तन हे तर्कशुद्ध घटकांच्या संदर्भात स्पष्ट केले जाते, ज्यांच्या निवडी किंमती आणि उत्पन्नाने मर्यादित असतात आणि जिथे व्यक्तींच्या पसंती गृहीत धरल्या जातात. [४]
टीका
[संपादन]अर्थशास्त्रज्ञ मार्क ब्लाउग यांनी अर्थशास्त्रातील पद्धतशास्त्रीय व्यक्तिवादावरील अति-अवलंबून राहण्यावर टीका केली आहे, व ते म्हणतात की "पद्धतशीर व्यक्तिवादाचा काटेकोरपणे अर्थ लावल्यास [...] त्याचे अर्थशास्त्रासाठी काय परिणाम होतील हे लक्षात घेणे उपयुक्त आहे. प्रत्यक्षात, ते अशा सर्व स्थूल-अर्थशास्त्रीय विधानांना वगळेल ज्यांना सूक्ष्म-अर्थशास्त्रीय विधानांमध्ये रूपांतरित करता येत नाही [...] याचा अर्थ असा होतो की जवळपास संपूर्ण प्रस्थापित स्थूल-अर्थशास्त्राला नष्ट करण्यासारखे आहे. ज्या पद्धतशास्त्रीय तत्त्वाचे इतके विनाशकारी परिणाम होतात, त्यात नक्कीच काहीतरी चूक असली पाहिजे". [५]
तसेच, अर्थशास्त्रज्ञ ॲलन किर्मन यांनी सामान्य समतोल सिद्धांत आणि नव-शास्त्रीय अर्थशास्त्रावर "आर्थिक प्रतुमान तयार करण्याच्या मूलभूतपणे व्यक्तिवादी दृष्टिकोनासाठी" टीका केली आहे आणि दाखवले की व्यक्तिवादी स्पर्धात्मक समतोल आवश्यकपणे स्थिर किंवा अद्वितीय नसतो. तरीही, जर एकत्रित चल जोडले गेले तर स्थिरता आणि अद्वितीयता प्राप्त केली जाऊ शकते आणि यामुळे ते म्हणाले की "आपण एकाकी व्यक्तीच्या पातळीवर सुरुवात करावी ही कल्पना आपण सोडूनच द्यावी". [६]
हे सुद्धा पहा
[संपादन]- पद्धतशीर समग्रता
- पद्धतशीर बहुलवाद
- ऑस्ट्रियन शाळा
- प्रॅक्सिओलॉजी
- विश्लेषणात्मक मार्क्सवाद – मार्क्सवादी सिद्धांताची मतवाद
संदर्भ
[संपादन]- ↑ Zahle, Julie, "Methodological Holism in the Social Sciences", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2021 ed.), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/holism-social/>.
- ↑ Piana, Valentino (2020). "Pluralism". Economics Web Institute. 7 April 2020 रोजी पाहिले.
- ↑ Methodological Individualism
|access-date=requires|url=(सहाय्य) - ↑ Stigler, George; Gary Becker (Mar 1977). "De gustibus non est disputandum". American Economic Review. 67 (2): 76. JSTOR 1807222.
- ↑ Blaug, Mark (1992). The Methodology of Economics: Or, How Economists Explain. Cambridge University Press. pp. 45–46. ISBN 0-521-43678-8.
- ↑ Kirman, Alan (1989). "The Intrinsic Limits of Modern Economic Theory: The Emperor has No Clothes". The Economic Journal. 99 (395): 126–39. doi:10.2307/2234075. JSTOR 2234075.
|hdl-access=requires|hdl=(सहाय्य)