Jump to content

दीर्घकालीक मूत्रपिंड रोग

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोग
इतर नावे दीर्घकालीन मूत्रपिंड निकामीपणा, क्रॉनिक किडनी डिझीज (सीकेडी), क्रॉनिक रेनल फेल्युअर.[१]
दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोगाने ग्रस्त व्यक्तीच्या मूत्रपिंडाचे चित्र.
लक्षणे प्रारंभिक: नसतात[२]
नंतरचे: पाय सुजणे, थकवा येणे, उलटी होणे, भूक न लागणे, गोंधळ[२]
गुंतागुंत हृदयरोग, उच्च रक्तदाब, अशक्तपणा[३]
कालावधी दीर्घकालीन
कारणे मधुमेह, उच्च रक्तदाब, ग्लोमेरुलोनेफ्रायटिस, पॉलिसिस्टिक किडनी रोग
जोखिम घटक अनुवांशिक पूर्वस्थिती,
निम्न सामाजिक-आर्थिक स्थिती
निदान पद्धत रक्त तपासणी, मूत्र तपासणी
उपचार रक्तदाब, रक्तातील ग्लुकोज व कोलेस्टेरॉल नियंत्रणाची औषधे, मूत्रपिंड प्रत्यारोपण, रेनल रिप्लेसमेंट थेरपी[४][५]
वारंवारता सुमारे ८५ कोटी (२०१९)[६]
मृत्यू १२ लाख (२०१५)[७]

दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोग (इंग्लिश: Chronic Kidney Disease) (सिकेडी) हा मूत्रपिंडाचा दीर्घकालीन आजार आहे, ज्यामध्ये काही वर्षांच्या कालावधीत मूत्रपिंडाची कार्यक्षमता हळूहळू कमी होत जाते.[२][८] सुरुवातीला, हे केवळ जैवरासायनिक विकृती म्हणून प्रकट होते, परंतु कालांतराने मूत्रपिंडाची उत्सर्जन, चयापचय व अंतःस्रावी कार्ये बंद होऊ लागल्यावर मूत्रपिंड निकामीपणाची लक्षणे दिसू लागतात, ज्याला एकत्रितपणे युरेमिया म्हणतात.याला अंतिम-अवस्था मूत्रपिंड रोग किन्वा (५वी अवस्था) म्हणतात्,जेव्हा मूत्रपिंड प्रत्यारोपण शिवाय मृत्यू अटळ असतो[९] सुरुवातीला कोणतीही लक्षणे नसली तरी नंतर दिसणारी लक्षणे म्हणजे पाय सुजणे, थकवा येणे, उलटी होणे, भूक न लागणे व गोंधळ.[२] मूत्रपिंडाच्या संप्रेरक कार्यात व्यत्यय आल्याशी संबंधित गुंतागुंत म्हणजे उच्च रक्तदाब (बहुधा रेनिन-अँजिओटेन्सिन प्रणाली सक्रिय होण्याशी संबंधित), अशक्तपणा व रेनल ऑस्टिओडिस्ट्रॉफी.[३][१०][११] याशिवाय सीकेडी रुग्णांमध्ये हृदय-रक्तवाहिन्यासंबंधी (कार्डिओव्हॅस्क्युलर) गुंतागुंत खूप अधिक असते आणि यामुळे मृत्यू व रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोकाही वाढतो.[१२] दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोगाची कारणे म्हणजे मधुमेह, उच्च रक्तदाब, ग्लोमेरुलोनेफ्रायटिस व पॉलिसिस्टिक किडनी रोग.[८][७] या रोगाचा कौटुंबिक इतिहास असल्यास हा रोग होण्याचा धोका खूप वाढतो.[२] रोगनिदानासाठी रक्त तपासणी करून अंदाजित ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट (eGFR) निश्चित करणे व मूत्र तपासणी करून अल्ब्युमिन मोजणे आवश्यक आहे.[१३] अंतर्निहित कारण शोधण्यासाठी मूत्रपिंड अल्ट्रासोनोग्राफी| व मूत्रपिंड ऊतक परीक्षा केली जाऊ शकते.[८] रोग कोणत्या अवस्थेत आहे हे निश्चित करण्यासाठी रोगाच्या तीव्रतेच्या आधारे अनेक अवस्था-वर्गीकरण पद्धती आहेत.[१४][१५]

धोक्यात असलेल्या व्यक्तींची नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे.[१३] सुरुवातीच्या उपचारांमध्ये उच्च रक्तदाब, रक्तातील ग्लुकोज व कोलेस्टेरॉल कमी करण्याची औषधे घेणे समाविष्ट आहे.[५] रक्तदाब कमी करण्यासाठी वापरली जाणारी प्रथम श्रेणीची औषधे म्हणजे अँजिओटेन्सिन कन्व्हर्टिंग एन्झाइम इनहिबिटर,उदाहरणार्थ, लिसिनोप्रिल किंवा अँजिओटेन्सिन II रिसेप्टर ब्लॉकर, उदाहरणार्थ, टेल्मिसार्टन, कारण ही औषधे मूत्रपिंड रोगाची प्रगती मंद करतात व हृदयरोगाचा धोका कमी करतात.[१६]लूप मूत्रवर्धक औषध (लूप डायुरेटिक) सूज नियंत्रणात व आवश्यक असल्यास अधिक रक्तदाब कमी करण्यासाठी वापरले जाते.[५][१७][१८] एनएसएआयडी औषधे, उदाहरणार्थ,आयबुप्रोफेन घेणे टाळावे.[५] इतर शिफारस केलेल्या उपायांमध्ये सक्रिय राहणे, काही आहारविषयक बदल जसे की कमी मीठ खाणे व मर्यादित प्रथिने घेणे यांचा समावेश आहे.[५][१९] अशक्तपणा व हाडांच्या आजारांसाठी उपचार लागू शकतो.[२०][२१] गंभीर स्थितीत रक्त अपोहन (हेमोडायलिसिस),उदरावरणीय अपोहन (पेरिटोनियल डायलिसिस) किंवा मूत्रपिंड प्रत्यारोपण आवश्यक होते.[४]

२०१९ मध्ये जगभरात सुमारे ८५ कोटींहून अधिक लोक दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोगाने ग्रस्त होते,[६] २०१६ मध्ये हा आकडा ७५ कोटी ३० लाख होता (त्यापैकी ४१ कोटी ७० लाख महिला व ३३ कोटी ६० लाख पुरुष).[१][२२] २०१५ मध्ये सुमारे १२ लाख लोक या रोगाने मरण पावले, १९९० मध्ये हा आकडा ४ लाख ९० हजार होता.[७][२३]

कारणे

[संपादन]
दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोगाची प्रमुख कारणे
रोगटक्केवारीटिप्पणी
मधुमेह२०-४५%जातीय व भौगोलिक फरक मोठ्या प्रमाणात आहे
इंटरस्टिशियल रोग२०-३०%औषधांमुळे, रिफ्लक्स नेफ्रोपॅथी
ग्लोमेरुलर रोग१०-२०%सर्वाधिक IgA नेफ्रोपॅथी
उच्च रक्तदाब५-२०%इतर प्राथमिक मूत्रपिंड रोगामुळे होऊ शकतो
सिस्टेमिक दाहक रोग५-१०%सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस, व्हॅस्क्युलायटिस
रेनोव्हॅस्क्युलर रोग५%बहुतेक एथेरोमॅटस
जन्मजात व आनुवंशिक रोग१०%पॉलिसिस्टिक किडनी रोग, अल्पोर्ट सिंड्रोम
अज्ञात५-१०%

२०१५ च्या घटनांच्या आधारावर सीकेडीची सर्वात महत्त्वाची कारणे म्हणजे मधुमेह, उच्च रक्तदाब व ग्लोमेरुलोनेफ्रायटिस.[२४] उच्च रक्तदाब असलेल्या प्रत्येक पाचपैकी एक व मधुमेह असलेल्या प्रत्येक तिघांपैकी एक दीर्घकालीन मूत्रपिंड रोगाने ग्रस्त आहे. जर कारण जाणून घेणे शक्य नसेल तर त्याला इडिओपॅथिक (स्वयंभू) म्हणतात.[२५]

संदर्भ

[संपादन]
  1. 1 2 Bikbov B, Perico N, Remuzzi G (23 May 2018). "Disparities in Chronic Kidney Disease Prevalence among Males and Females in 195 Countries: Analysis of the Global Burden of Disease 2016 Study". Nephron. 139 (4): 313–318. doi:10.1159/000489897. PMID 29791905.
  2. 1 2 3 4 5 "What Is Chronic Kidney Disease?". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. June 2017. 19 December 2017 रोजी पाहिले.
  3. 1 2 Liao MT, Sung CC, Hung KC, Wu CC, Lo L, Lu KC (2012). "Insulin resistance in patients with chronic kidney disease". Journal of Biomedicine & Biotechnology. 2012: 691369. doi:10.1155/2012/691369. PMC 3420350. PMID 22919275.
  4. 1 2 "Kidney Failure". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 11 November 2017 रोजी पाहिले.
  5. 1 2 3 4 5 "Managing Chronic Kidney Disease". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. October 2016.
  6. 1 2 Jager, K; Kovesdy, C; Langham, R; Rosenberg, M; Jha, V; Zoccali, C (2019). "A single number for advocacy and communication-worldwide more than 850 million individuals have kidney diseases". Nephrology, dialysis, transplantation : official publication of the European Dialysis and Transplant Association - European Renal Association. 34(11): 1803–1805. doi:10.1093/ndt/gfz174. PMID 31566230.
  7. 1 2 3 Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, et al. (GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators) (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903. PMID 27733281.
  8. 1 2 3 "What is renal failure?". Johns Hopkins Medicine (इंग्रजी भाषेत). 18 December 2017 रोजी पाहिले.
  9. ↑ Penman, Ian D; Ralston, Stuart H; Strachan, Mark WJ; Hobson, Richard P. "Chapter 18: Nephrology and Urology". Davidson's principles and practice of medicine (इंग्रजी भाषेत) (24th ed.). Elsevier. pp. 557–611. ISBN 978-0-7020-8347-1.
  10. ↑ "Kidney Failure". MedlinePlus (इंग्रजी भाषेत). 11 November 2017 रोजी पाहिले.
  11. ↑ KDIGO: Kidney Disease Improving Global Outcomes (August 2009). "KDIGO Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, Prevention, and Treatment of Chronic Kidney Disease-Mineral and Bone Disorder (CKD-MBD)" (PDF). Kidney Int. 76 (Suppl 113). 2016-12-13 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित.
  12. ↑ Go AS, Chertow GM, Fan D, McCulloch CE, Hsu CY (September 2004). "Chronic kidney disease and the risks of death, cardiovascular events, and hospitalization". The New England Journal of Medicine. 351 (13): 1296–1305. doi:10.1056/NEJMoa041031. PMID 15385656.
  13. 1 2 "Chronic Kidney Disease Tests & Diagnosis". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. October 2016. 19 December 2017 रोजी पाहिले.
  14. ↑ "Summary of Recommendation Statements". Kidney International Supplements. 3 (1): 5–14. January 2013. doi:10.1038/kisup.2012.77. PMC 4284512. PMID 25598998.
  15. ↑ Ferri FF (2017). Ferri's Clinical Advisor 2018 E-Book: 5 Books in 1 (इंग्रजी भाषेत). Elsevier Health Sciences. pp. 294–295. ISBN 9780323529570.
  16. ↑ Xie X, Liu Y, Perkovic V, Li X, Ninomiya T, Hou W, et al. (May 2016). "Renin-Angiotensin System Inhibitors and Kidney and Cardiovascular Outcomes in Patients With CKD: A Bayesian Network Meta-analysis of Randomized Clinical Trials". American Journal of Kidney Diseases (Systematic Review & Meta-Analysis). 67 (5): 728–41. doi:10.1053/j.ajkd.2015.10.011. PMID 26597926.
  17. ↑ Wile D (September 2012). "Diuretics: a review". Annals of Clinical Biochemistry. 49 (Pt 5): 419–31. doi:10.1258/acb.2011.011281. PMID 22783025.
  18. ↑ James PA, Oparil S, Carter BL, Cushman WC, Dennison-Himmelfarb C, Handler J, et al. (February 2014). "2014 evidence-based guideline for the management of high blood pressure in adults: report from the panel members appointed to the Eighth Joint National Committee (JNC 8)". JAMA. 311 (5): 507–20. doi:10.1002/14651858.CD011339.pub2. PMC 6485696. PMID 24352797.
  19. ↑ "Eating Right for Chronic Kidney Disease | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 5 September 2019 रोजी पाहिले.
  20. ↑ "Anemia in Chronic Kidney Disease". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. July 2016. 2017-12-21 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 19 December 2017 रोजी पाहिले.
  21. ↑ "Mineral & Bone Disorder in Chronic Kidney Disease". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. November 2015. 2017-12-22 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 19 December 2017 रोजी पाहिले.
  22. ↑ Tjempakasari A, Suroto H, Santoso D (December 2022). "Osteoblastogenesis of adipose-derived mesenchymal stem cells in chronic kidney disease patient with regular hemodialysis". Annals of Medicine and Surgery. 84: 104796. doi:10.1016/j.amsu.2022.104796. PMC 9758290 Check |pmc= value (सहाय्य). PMID 36536732 Check |pmid= value (सहाय्य).
  23. ↑ Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, et al. (GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators) (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. Table 2, p. 137 साचा:Open access
  24. ↑ Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. (GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators) (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
  25. ↑ "United States Renal Data System (USRDS)". 2007-02-13 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.

बाह्य दुवे

[संपादन]
"https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=दीर्घकालीक_मूत्रपिंड_रोग&oldid=2704811" पासून हुडकले