टॅन्टेलम

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(टॅन्टॅलम या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

(Ta) (अणुक्रमांक ७३) रासायनिक पदार्थ. पृथ्वीवर याचे अस्तित्व ०.०००२ % भरते. टांटालमचे १३० पेक्षा जास्त खनिजे सापडतात पैकी टँटालाइट हे प्रमुख खनिज आहे.


,  Ta
सामान्य गुणधर्म
साधारण अणुभार (Ar, standard)  ग्रॅ/मोल
- आवर्तसारणीमधे
[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलहायड्रोजन|हायड्रोजन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलहेलियम|हेलियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनललिथियम|लिथियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलबेरिलियम|बेरिलियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलबोरॉन|बोरॉन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकार्बन|कार्बन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनत्रवायू|नत्रवायू]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलप्राणवायू|प्राणवायू]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलफ्लोरीन|फ्लोरीन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनिऑन|निऑन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलसोडियम|सोडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलमॅग्नेशियम|मॅग्नेशियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलॲल्युमिनियम|ॲल्युमिनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलसिलिकॉन|सिलिकॉन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलस्फुरद|स्फुरद]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलगंधक|गंधक]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलक्लोरिन|क्लोरिन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलआरगॉन|आरगॉन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलपोटॅशियम|पोटॅशियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकॅल्शियम|कॅल्शियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलस्कॅन्डियम|स्कॅन्डियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलटायटॅनियम|टायटॅनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलव्हेनेडियम|व्हेनेडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलक्रोमियम|क्रोमियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलमँगेनीज|मँगेनीज]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनललोखंड|लोखंड]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकोबाल्ट|कोबाल्ट]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनिकेल|निकेल]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलतांबे|तांबे]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलजस्त|जस्त]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलगॅलियम|गॅलियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलजर्मेनियम|जर्मेनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलआर्सेनिक|आर्सेनिक]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलसेलेनियम|सेलेनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलब्रोमिन|ब्रोमिन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलक्रिप्टॉन|क्रिप्टॉन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलरुबिडियम|रुबिडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलस्ट्रॉन्शियम|स्ट्रॉन्शियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलयिट्रियम|यिट्रियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलझिर्कोनियम|झिर्कोनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनायोबियम|नायोबियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलमॉलिब्डेनम|मॉलिब्डेनम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलटेक्नेटियम|टेक्नेटियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलरुथेनियम|रुथेनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलऱ्होडियम|ऱ्होडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलपॅलॅडियम|पॅलॅडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलचांदी|चांदी]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकॅडमियम|कॅडमियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलइंडियम|इंडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकथील|कथील]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलअँटिमनी|अँटिमनी]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलटेलरियम|टेलरियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलआयोडिन|आयोडिन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलझेनॉन|झेनॉन]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलCaesium|Caesium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलBarium|Barium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलLanthanum|Lanthanum]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलCerium|Cerium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलPraseodymium|Praseodymium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनियोडायमियम|नियोडायमियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलPromethium|Promethium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलSamarium|Samarium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलEuropium|Europium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलGadolinium|Gadolinium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलTerbium|Terbium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलDysprosium|Dysprosium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलHolmium|Holmium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलErbium|Erbium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलThulium|Thulium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलYtterbium|Ytterbium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलLutetium|Lutetium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलHafnium|Hafnium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलTantalum|Tantalum]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलTungsten|Tungsten]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलRhenium|Rhenium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलOsmium|Osmium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलIridium|Iridium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलPlatinum|Platinum]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलसोने|सोने]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलपारा|पारा]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलThallium|Thallium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलLead|Lead]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलBismuth|Bismuth]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलPolonium|Polonium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलAstatine|Astatine]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलRadon|Radon]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलफ्रान्सियम|फ्रान्सियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलरेडियम|रेडियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलॲक्टिनियम|ॲक्टिनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलथोरियम|थोरियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलप्रोटॅक्टिनियम|प्रोटॅक्टिनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलयुरेनियम|युरेनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनेप्चूनियम|नेप्चूनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलप्लुटोनियम|प्लुटोनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलअमेरिसियम|अमेरिसियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलक्युरियम|क्युरियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलबर्किलियम|बर्किलियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलकॅलिफोर्नियम|कॅलिफोर्नियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलआइन्स्टाइनियम|आइन्स्टाइनियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलफर्मियम|फर्मियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलमेंडेलेव्हियम|मेंडेलेव्हियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलनोबेलियम|नोबेलियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनललॉरेन्सियम|लॉरेन्सियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलरुदरफोर्डियम|रुदरफोर्डियम]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलDubnium|Dubnium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलSeaborgium|Seaborgium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलBohrium|Bohrium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलHassium|Hassium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलMeitnerium|Meitnerium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलDarmstadtium|Darmstadtium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलRoentgenium|Roentgenium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलCopernicium|Copernicium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलNihonium|Nihonium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलFlerovium|Flerovium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलMoscovium|Moscovium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलLivermorium|Livermorium]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलTennessine|Tennessine]]

[[

आवाज महाराष्ट्राचा न्यूज चैनलOganesson|Oganesson]]



Ta

गण अज्ञात गण
भौतिक गुणधर्म
घनता (at STP)  ग्रॅ/लि
आण्विक गुणधर्म
इतर माहिती
संदर्भ | विकीडाटामधे

टांटालम हा करड्या रंगाचा उजळ धातू असून त्यास निळी छटा आहे. त्याचा वितळणबिंदू ३०००° से. असून याबाबतीत केवळ टंग्स्टन आणि र्‍हेनियम हेच काय ते टांटालमच्या पुढे आहेत. टांटालमच्या मदतीने अनेक प्रकारची यांत्रिक कामे उत्तमप्रकारे करता येतात. त्याचा पत्रा केवळ ०.०४ मि. मी. जाडीचा असू शकतो आणि त्याची तारही तयार करता येते.

टांटालमच्या अंगी रासायनिक रोधकता आहे. तो ऍक्वा रेजिया आणि नायट्रिक आम्लातही विरघळत नाही म्हणून रसायन उद्योगातील एक महत्त्वाचा धातू अशी टांटालमची ओळख आहे. आम्ले निर्माण होणार्‍या कारखान्यात टांटालमचे साहित्य वापरले जाते. हायड्रोक्लोरिक, सल्फ्यूरिक, नायट्रिक फॉस्फॉरिकऍसेटिक आम्ले, हायड्रोजन पेरॉक्साईड, ब्रोमिन आणि क्लोरिन निर्मिती क्षेत्रात टांटालम वापरले जाते. फक्त हायड्रोफ्ल्यूरिक आम्ल आणि टांटालमचे जमत नाही.

ग्रीक कथा[संपादन]

ग्रीक पुराणकथेप्रमाणे झ्यूसचा मुलगा व फ्रिजियाचा राजा टँटलस याने एकदा देवांना भोजनाचे निमंत्रण दिले व आपला मुलगा पेल्पॅल्सच्या मांसाची मेजवानी त्यांना दिली. त्याच्या या कृत्याने नाराज होऊन देवांनी टँटलसला शाप दिला की, तो सतत भुकेला, तहानलेला व यातनामय जीवन जगेल. देवांच्या शापाप्रमाणेच पुढे घडले, टँटलस अतिशय कष्टाचे जीवन जगला.

नावाची व्युत्पत्ती[संपादन]

१८०२ साली स्वीडनचे रसायनशास्त्रज्ञ अँड्रिस एकबर्ग यांना एक मूलद्रव्य सापडले. या पदार्थावर एकबर्ग यांनी अनेक प्रयोग केले, विविध आम्ले वापरून पाहिली पण तो पदार्थ कशालाही दाद देईना. यावरून एकबर्ग यांना ग्रीक पुराणकथेतील यातना सहन करणार्‍या टँटलसची आठवण झाली आणि शास्त्रज्ञ एकबर्ग यांनी या पदार्थास टांटालम असे नाव दिले. त्यानंतर एकबर्ग यांना असे कळले की याच गुणधर्माचा आणखी एक पदार्थ एक वर्ष अगोदर म्हणजे १८०१ मध्ये इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ चार्ल्स हॅचेट यांनी शोधून काढले व त्याचे नाव कोलंबियम असे ठेवण्यात आले आहे. टांटालम आणि कोलंबियम हे दोन वेगवेगळे पदार्थ की एकच यावरून अनेक शास्त्रज्ञांमध्ये मतभेद होते. हा गैरसमज / मतभेद १८४४ साली संपले, त्यावर्षी जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ हेन्रिक रोझ यांनी कोलंबियम आणि टांटालम हे दोन पूर्णपणे वेगळे धातू असल्याचे सिद्ध केले आणि कोलंबियमला नायोबियम असे नाव दिले.