जोधइया बाई बैगा
| लिंग | महिला  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत |
| जन्म तारीख | 1930s |
| मृत्यू तारीख | १५ डिसेंबर 2024 |
| व्यवसाय | चित्रकार |
| निवासस्थान | उमरिया जिल्हा |
| पुरस्कार | कलांमध्ये पद्मश्री, नारी शक्ती पुरस्कार |
जोधइया बाई बैगा (१९३८ - १५ डिसेंबर, २०२४) या एक भारतीय चित्रकार होत्या. त्या बैगा समाजातील होत्या आणि मध्य प्रदेशमधील उमरिया जिल्ह्यातील लोढा गावात राहत होत्या. त्यांनी आपले जवळजवळ पूर्ण आयुष्य गरिबी आणि हलाखीत व्यतीत केले.
त्यांचा जन्म १९३८ मध्ये झाला. लहानपणीच त्यांच्या माता-पित्यांचे निधन झाले होते, त्यानंतर त्यांच्या तीन भावांनी त्यांचा सांभाळ केला आणि त्यांचे लग्न लावून दिले. वयाच्या अवघ्या ४० व्या वर्षी त्यांच्या पतीचे निधन झाले. त्यावेळी त्यांना दोन मुले होती आणि त्या ६ महिन्यांच्या गर्भवती होत्या. पतीच्या निधनानंतर कुटुंबाची संपूर्ण जबाबदारी त्यांच्या खांद्यावर आली. कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी त्यांनी अनेक दशके मजुरी केली, जंगलातून लाकडे आणि महुआ गोळा करून विकला आणि स्थानिक दारू बनवण्यासारखी कामेही केली. त्या माती आणि अभ्रकापासून बनवलेल्या कच्च्या घरात राहत असत. त्यांना दोन मुले आणि एक मुलगी आहे. त्यांची मुलेही मजुरीचे काम करतात. त्यांचे नातूही त्यांना कलाक्षेत्रात मदत करत असत, जसे की मुखवटे बनवणे ज्यावर त्या पेंटिंग करायच्या. त्या जंगलातील लाकूड, रानमेवा आणि खत विकून उदरनिर्वाह करत असत.वयाच्या ६९-७० व्या वर्षी उमरिया येथील प्रसिद्ध कलाकार आशिष स्वामी यांच्याशी त्यांची भेट झाली. स्वामी यांनी त्यांच्यातील प्रतिभा ओळखली आणि त्यांना त्यांच्या 'जनगणान्वर' स्टुडिओमध्ये चित्रकलेचे प्रशिक्षण दिले. त्यांच्या कलाशैलीची तुलना गोंड कलाकार जंगगड सिंह श्याम यांच्या शैलीशी केली जाते.[१][२][३]
कलेचे वैशिष्ट्य
[संपादन]त्यांच्या चित्रांमध्ये बैगा संस्कृती, निसर्ग, प्राणी आणि जंगलातील जीवन यांचे दर्शन घडते. त्या प्रामुख्याने मोह (Mahua) वृक्षाला आपल्या चित्रांचे केंद्रस्थान मानत असत, कारण बैगा जमातीमध्ये या झाडाला देव मानले जाते. सुरुवातीला त्या केवळ भिंतींवर (भित्तीचित्रे) काम करत होत्या, परंतु नंतर त्यांनी कॅनव्हास, कागद, लाकूड आणि अगदी मातीच्या भांड्यांवरही चित्रे काढण्यास सुरुवात केली. त्यांचे नातू मुखवटे बनवत असत, ज्यावर त्या रंगकाम करत.[३][४]
आंतरराष्ट्रीय ओळख
[संपादन]त्यांच्या कलाकृती भारतात भोपाळ, दिल्ली आणि इतर काही ठिकाणी, तसेच इटलीची राजधानी मिलान आणि फ्रान्समधील पॅरिस येथे प्रदर्शित करण्यात आल्या. ८० वर्षांच्या एका आदिवासी महिलेची कला सातासमुद्रापार पोहोचणे ही त्यांची जमेची बाब ठरली.[५][१][३]
पुरस्कार आणि सन्मान
[संपादन]
२०२२ मध्ये, त्यांच्या कामगिरीची दखल घेत त्यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यानंतर, २०२३ मध्ये भारत सरकारतर्फे त्यांना कला क्षेत्रातील पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.[६]
मृत्यू
[संपादन]१५ डिसेंबर २०२४ रोजी दीर्घ आजाराने उमरिया जिल्ह्यातील लोढा येथे वयाच्या ८६ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.[७]
संदर्भ
[संपादन]- 1 2 "Paintings of 80-year-old Madhya Pradesh woman on exhibit in Italy". Hindustan Times (इंग्रजी भाषेत). Asian News International. 6 October 2019. 15 May 2022 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 May 2022 रोजी पाहिले.
- ↑ "ఏడు పదుల వయసులో పెయింటింగ్ నేర్చుకుని అవార్డులు అందుకుంటున్న బామ్మ". Namasthe Telangana (तेलगू भाषेत). 6 May 2022. 6 May 2022 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 May 2022 रोजी पाहिले.
- 1 2 3 Bhuyan, Avantika (2 May 2022). "What makes Jodhaiya Bai such an exciting new talent at 82". Mintlounge (इंग्रजी भाषेत). 2 May 2022 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 May 2022 रोजी पाहिले.
- ↑ Crites, Mitch (2 March 2022). "From the heart of India". India Art Fair. 18 May 2022 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 May 2022 रोजी पाहिले.
- ↑ Kainthola, Deepanshu (8 March 2022). "President Presents Nari Shakti Puraskar for the Years 2020, 2021". Tatsat Chronicle Magazine (इंग्रजी भाषेत). 9 March 2022 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 16 May 2022 रोजी पाहिले.
- ↑ "Padma Awards 2023 announced". Press Information Bureau. Ministry of Home Affairs, Govt of India. 26 January 2023 रोजी पाहिले.
- ↑ Padma awardee artist Jodhaiyabai dies at 86 after prolonged illness