जैतून
| उपवर्ग | झाड, useful plant  |
|---|---|
| वापर | afforestation, वनौषधी, अन्न |
| लघुनाम | O. europaea |
| वर्गाचे नाव | Olea europaea |
| वर्गिकरणातील प्रतवारी | species |
| पालक वर्ग | पारजांब |
| फळाचा प्रकार | drupe |
| This taxon is source of | olive, olive wood, olive leaf |
| आरंभ वेळ | 60000 years BCE |
| Hardiness of plant | 8 |
| Taxon range | चीन, Mediterranean Basin, पश्चिम आशिया, क्वांगतोंग |
| Foliage type | evergreen plant |
| Taxon author citation | L. |
| GRIN URL | https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=25555 |
जैतून किंवा ऑलिव्ह ही ऑलिएसी ह्या कुळामधील लहान झाडाची एक जात आहे. हे झाड सगळ्या ऋतुंमध्ये फुलते. या फुलांचा रंग पांढरा आणि आकार लहान असतो.
इंडियन ऑलिव्ह (ओलिया फेरूजिनिया) आणि यूरोपीय ऑलिव्ह (ओलिया यूरोपिया) या ऑलिव्हच्या दोन जाती प्रसिद्ध आहेत. इंडियन ऑलिव्ह भारतात काश्मीर ते कुमाऊँ या हिमालयीन प्रदेशात समुद्रसपाटीपासून २,४०० मी. उंचीपर्यंत आढळतो. उत्तर भारतात त्याची लागवडही केली जाते आणि त्याला 'कहू' किंवा 'बैरबंज' या नावाने ओळखतात. यूरोपीय ऑलिव्ह हा मूळचा पश्चिम आशियातील असून मोठ्या प्रमाणात स्पेन, इटली, ग्रीस, पोर्तुगाल इ. भूमध्य समुद्राच्या भोवतालच्या भागात, उत्तर इराक, इराण तसेच कॅस्पियन समुद्राच्या दक्षिणेकडील भागात तसेच उत्तर अमेरिकेतील काही भागांत याची लागवड केली जाते. इ.स.पू. ३००० सालापासून पूर्व भूमध्यसामुद्रिक प्रदेशात हा लागवडीत आहे. इतर फळझाडांच्या तुलनेत ऑलिव्ह वृक्ष दीर्घकाळ जगतात. पॅलेस्टाइनमध्ये २००० वर्षांहून अधिक वर्षे जगलेले वृक्ष आढळले आहेत.
ऑलिव्हचा वापर प्रामुख्याने ऑलिव्ह तेल बनवण्याकरिता केला जातो. ऑलिव्हची लागवड ऑलिव्ह लाकूड, ऑलिव्हचे पान आणि ऑलिव्हचे फळ यासाठी केली जाते. ऑलिव्ह तेलाची निर्मिती हा भूमध्य समुद्र भागामधील एक मोठा उद्योग आहे.
लागवड करणारे प्रमुख देश
[संपादन]| क्रम | देश | उत्पादन
(टनांमध्ये लागवड) |
क्षेत्रफळ
(हेक्टर) |
उत्पन्न
(क्विंटल/हेक्टर) |
|---|---|---|---|---|
| — | जग | 20,578,186 | 9,398,623 | 21.985 |
| 01 |  स्पेन |
8,014,000 | 2,092,800 | 38.293 |
| 02 |  इटली |
3,170,700 | 1,190,800 | 26.627 |
| 03 |  ग्रीस |
1,809,800 | 834,200 | 21.695 |
| 04 |  मोरोक्को |
1,483,510 | 735,400 | 20.173 |
| 05 |  तुर्कस्तान |
1,415,000 | 826,199 | 17.127 |
| 06 | .svg){kind=small} सीरिया |
960,400 | 647,500 | 14.832 |
| 07 |  ट्युनिसिया |
876,400 | 1,645,100 | 5.327 |
| 08 |  इजिप्त |
611,900 | 128,700 | 47.545 |
| 09 |  अल्जीरिया |
555,200 | 316,300 | 17.553 |
| 10 | .svg){kind=small} पोर्तुगाल |
239,600 | 250,200 | 9.576 |
| 11 |  लीबिया |
180,000 | 205,000 | 8.780 |
| 12 |  अमेरिका |
172,370 | 13,354 | 129.077 |
| 13 |  जॉर्डन |
171,672 | 60,879 | 28.199 |
| 14 |  आर्जेन्टिना |
165,000 | 55,700 | 29.623 |
| 15 |  पॅलेस्टाईन |
99,000 | 108,100 | 9.158 |
| 16 |  लेबेनॉन |
97,600 | 62,500 | 15.616 |