चिंतामणी गोविंद पेंडसे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

चिंतामणी गोविंद पेंडसे ऊर्फ मामा पेंडसे (जन्म : सांगली, २८ ऑगस्ट, १९०६; मृत्यू : ?-?-१९९१) हे मराठीतले एक अग्रगण्य नाट्य-अभिनेते होते. त्यांचे वडील सांगली संस्थानात नोकरी करीत होते. वडील निवृत्त झाल्यावर घरची परिस्थिती बिकट झाली. सांगलीच्या सिटी हायस्कूलमधून मामांनी कसबसे शिक्षण घेतले. शिक्षण अर्धवट सोडावे लागले असले तरी त्यांनी स्नेहसंमेलनांतल्या नाटकांत केलेली कामे थोरामोठ्यांच्या लक्षात आली होती. मामांनी नाटकांचे बोर्ड रंगवायला सुरुवात केली. ते करताकरता मामांना नाटकांत काम करायची संधी मिळाली. १९३६ साली मामा पेंडसे यांनी ’रमेश नाटक मंडळी’त प्रवेश मिळवला. त्यांच्या ’आग्र्‍याहून सुटका’ या नाटकात केलेल्या कामामुळे मामांचे नाव सर्वमुखी झाले. पुढे ’समर्थ नाटक मंडळी’, 'महाराष्ट्र नाटक मंडळी’, ललितकलादर्श अशा नामांकित नाटक कंपन्यात मामांना कामे मिळू लागली.

मामा पेंडसे यांना मिळालेले सन्मान[संपादन]

मामा पेंडसे यांची भूमिका असलेली नाटके-कंसात पात्राचे नाव[संपादन]

  • आंधळ्यांची शाळा
  • खडाष्टक
  • दुरितांचे तिमिर जावो
  • पंडितराज जगन्‍नाथ
  • संन्यस्त खड्ग

(अपूर्ण)

मामा पेंडसे यांनी केलेल्या नाटकांतील विविध भूमिका[संपादन]

भूमिका नाटक
अण्णाप्पा रंभा
अमात्य चंद्र नभीचा ढळला
अश्विन शेठ/फाल्गुनराव संशयकल्लोळ
आचार्य तुझे आहे तुजपाशी
उमरखान/जयसिंग आग्ऱ्याहून सुटका
कब्जी/खंडोजी/संभाजी बेबंदशाही
कर्कशराव/वारोपंत/राघोपंत खडाष्टक
केशवकाका स्वामिनी
कोदंड/दुर्जय राक्षसी महत्त्वाकांक्षा
खंडोजी/संभाजी/कब्जी बेबंदशाही
घनश्याम भावबंधन
जगदेवराव चंद्रग्रहण
जयसिंग/उमरखान आग्ऱ्याहून सुटका
जाधवराव शिवसंभव
जिवाजी रणदुंदुभी
जीवाजीराव कलमदाने राजसंन्यास
तात्या आशीर्वाद
दादासाहेब कन्या सासुरासी जाये
दादासाहेब देव नाही देव्हाऱ्यात
दादासाहेब सहस्रबुद्धे साक्षीदार
दीनानाथ पडछाया
दुर्जय/कोदंड राक्षसी महत्त्वाकांक्षा
नाना भाऊबंदकी
नाना माझे घर
नाना(बाबा) एक होता म्हातारा
नाना फडणीस तोतयाचे बंड, भाऊबंदकी
पंत दुरिताचे तिमिर जावो
प्रतापराव त्राटिका
फाल्गुनराव/अश्विन शेठ संशयकल्लोळ
बाप्पा कुलवधू
बाबा वाहतो दुर्वांची ही जुडी
बाबा(नाना) एक होता म्हातारा
बाबासाहेब झुंज
भद्रेश्वर दीक्षित/श्रीमंत शारदा
भूपाल पुण्यप्रभाव
युवराज/शुक्राचार्य विद्याहरण
रणदुल्लाखान शहा शिवाजी
राघोपंत/वारोपंत/कर्कशराव खडाष्टक
रावबहादुर हाच मुलाचा बाप
वारोपंत/राघोपंत/कर्कशराव खडाष्टक
विक्रमसिंह संन्यस्त खड्ग
विजय
विष्णुपंत वहिनी
विश्वपाल वैजयंती
विश्वनाथ आंधळ्यांचीशाळा
शहाजहान पंडितराज जगन्नाथ
शिवाजी करीन ती पूर्व
शुक्राचार्य/युवराज विद्याहरण
श्रीमंत/भद्रेश्वर दीक्षित शारदा
संभाजी/खंडोजी/कब्जी बेबंदशाही
साने स्वर जुळता गीत तुझे
सुमंत भूमिकन्या सीता
सोमण कथा कुणाची व्यथा कुणाला
हणमंतराव कोणे एके काळी
हेरंबराव सत्तेचे गुलाम

मामा पेंडसे यांचा अभिनय असलेले मराठी चित्रपट[संपादन]

  • तोतयाचे बंड
  • शिवसंभव

मामा पेंडसे यांनी दिग्दर्शित केलेली नाटके[संपादन]

  • सत्तेचा गुलाम
  • सवाई माधवरावांचा मृत्यू .

आत्मचरित्र[संपादन]

मामा पेंडसे यांनी ’केशराचे शेत’ या नावाचे आत्मचरित्र लिहिले आहे.

मामांच्या नावाने दिले जाणारे पुरस्कार[संपादन]

  • मुंबई मराठी ग्रंथ संग्रहालयातर्फे दरवर्षी सर्वोत्कृष्ट कलावंतासाठी मामा पेंडसे पारितोषिक देण्य्यात येते. २०१२साली हे पारितोषिक दिलीप प्रभावळकर यांना मिळाले.
  • मुंबई ग्रंथसंगहालयाचा उत्कृष्ट नाट्यलेखनाचा मामा पेंडसे पुरस्कार प्रा. अनिल सोनार यांच्या ’प्रतिकार’ या नाटकाला मिळाला आहे.
  • मॅजेस्टिक प्रकाशनाचा उत्कृष्ट नाट्याभिनयासाठीचा मामा पेंडसे पुरस्कार वीणा जामकर यांना मिळाला आहे.
  • मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाचे मामा पेंडसे पारितोषिक नाट्यकलावंत चिन्मय मांडलेकर व अभिराम भडकमकर यांना मिळाले आहे.
  • मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाचा मामा पेंडसे पुरस्कार श्री चिंतामणी संस्थेच्या 'मायलेकी' या नाटकासाठी संजय पाटील यांना प्रदान करण्यात आला.(२०१३)